Για περισσότερα από σαράντα χρόνια, το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα εκπαιδεύτηκε να αντιμετωπίζει το Ιράν ως οικονομικό «παρία». Οι τράπεζες, οι ασφαλιστικές εταιρείες, οι traders πετρελαίου, τα χρηματιστήρια εμπορευμάτων και οι επιχειρήσεις διαμόρφωσαν τους μηχανισμούς κανονιστικής συμμόρφωσης θεωρώντας αυτονόητο ότι οποιαδήποτε συναλλαγή με την Τεχεράνη αποτελεί εν δυνάμει παραβίαση των αμερικανικών κυρώσεων.
Σήμερα, η κυβέρνηση Τραμπ επιχειρεί να αντιστρέψει αυτή τη λογική μέσα σε λίγες εβδομάδες.
Η απόφαση δεν δημιουργεί απλώς μια νέα αγορά. Δημιουργεί ένα από τα μεγαλύτερα stress tests που έχει γνωρίσει ποτέ το παγκόσμιο σύστημα κανονιστικής συμμόρφωσης.
Το παράδοξο είναι εμφανές: το ίδιο κράτος που επί δεκαετίες τιμωρούσε οποιαδήποτε σχέση με το Ιράν καλείται τώρα να πείσει τις αγορές ότι οι ίδιες συναλλαγές είναι πλέον νόμιμες.
Το πρόβλημα δεν είναι πολιτικό. Είναι θεσμικό.
Οι περισσότερες διεθνείς κυρώσεις δεν λειτουργούν επειδή τις φοβούνται τα κράτη.
Λειτουργούν επειδή τις φοβούνται οι τράπεζες.
Τα τελευταία σαράντα χρόνια, τα τμήματα compliance των μεγαλύτερων τραπεζών επένδυσαν δισεκατομμύρια δολάρια για να δημιουργήσουν συστήματα που εντοπίζουν οποιαδήποτε πιθανή σύνδεση με το Ιράν. Λογισμικά, φίλτρα πληρωμών, αλγόριθμοι ελέγχου πελατών, λίστες OFAC και μηχανισμοί KYC σχεδιάστηκαν με μία βασική αρχή: οποιαδήποτε επαφή με ιρανική οντότητα αποτελεί κόκκινη σημαία.
Η άρση των κυρώσεων δεν σημαίνει ότι αυτά τα συστήματα μπορούν να απενεργοποιηθούν με ένα προεδρικό διάταγμα.
Η κανονιστική κουλτούρα χρειάζεται χρόνια για να αλλάξει.
Το «παράδοξο του δολαρίου»
Η κυβέρνηση Τραμπ επιδιώκει μια ακόμη πιο θεαματική ανατροπή.
Σύμφωνα με τις εξαγγελίες του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών, οι εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου θα μπορούν να τιμολογούνται σε δολάρια.
Πρόκειται για μια πολιτική σχεδόν αντίθετη από εκείνη που ακολουθούσε η Ουάσιγκτον από την Ιρανική Επανάσταση του 1979.
Για δεκαετίες, ο αποκλεισμός του Ιράν από το δολαριακό σύστημα θεωρούνταν το αποτελεσματικότερο εργαλείο οικονομικής πίεσης. Σήμερα, οι ίδιες οι Ηνωμένες Πολιτείες καλούνται να επανεντάξουν σταδιακά την Τεχεράνη στο ίδιο σύστημα από το οποίο την είχαν αποκλείσει.
Το γεγονός αυτό αποκαλύπτει κάτι βαθύτερο.
Το δολάριο δεν αποτελεί μόνο διεθνές αποθεματικό νόμισμα.
Αποτελεί τη σημαντικότερη υποδομή άσκησης αμερικανικής ισχύος.
Οι τράπεζες δεν εμπιστεύονται την πολιτική
Η αγορά γνωρίζει ότι οι πολιτικές αποφάσεις μπορούν να αλλάξουν μέσα σε μία εκλογική αναμέτρηση.
Οι κανονιστικές υποχρεώσεις όμως παραμένουν.
Δεν είναι τυχαίο ότι οι μεγαλύτερες τράπεζες εμφανίζονται περισσότερο επιφυλακτικές ακόμη και από τις ίδιες τις πετρελαϊκές εταιρείες.
Ο λόγος είναι απλός.
Μία λανθασμένη συναλλαγή μπορεί να οδηγήσει σε δισεκατομμύρια δολάρια προστίμων.
Η BNP Paribas πλήρωσε σχεδόν 9 δισ. δολάρια το 2014 για παραβιάσεις αμερικανικών κυρώσεων κατά του Ιράν, του Σουδάν και της Κούβας. Η Standard Chartered, η HSBC και αρκετές ακόμη διεθνείς τράπεζες βρέθηκαν επίσης αντιμέτωπες με πολυετείς έρευνες και ιδιαίτερα υψηλές χρηματικές κυρώσεις.
Η συλλογική μνήμη του τραπεζικού συστήματος είναι ισχυρότερη από οποιαδήποτε πολιτική ανακοίνωση.
Το compliance ως γεωπολιτική δύναμη
Η υπόθεση αναδεικνύει ένα φαινόμενο που συχνά υποτιμάται.
Η πραγματική ισχύς των κυρώσεων δεν βρίσκεται στους νόμους.
Βρίσκεται στους ιδιωτικούς μηχανισμούς συμμόρφωσης.
Σήμερα, χιλιάδες υπάλληλοι compliance σε τράπεζες, επενδυτικούς οίκους και ενεργειακές επιχειρήσεις λειτουργούν ουσιαστικά ως ιδιωτικοί εφαρμοστές της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.
Οι αποφάσεις τους καθορίζουν ποιος μπορεί να χρηματοδοτηθεί, ποιο φορτίο θα ασφαλιστεί, ποια πληρωμή θα εγκριθεί και ποια θα απορριφθεί.
Με άλλα λόγια, η γεωπολιτική περνά πλέον μέσα από τα πληροφοριακά συστήματα των τραπεζών.
Η επιστροφή του Ιράν δεν θα είναι στιγμιαία
Η έκδοση προσωρινών αδειών από το OFAC αποτελεί μόνο το πρώτο βήμα.
Οι επιχειρήσεις ζητούν πλέον επιστολές διαβεβαίωσης, ειδικές κατευθυντήριες οδηγίες και σαφείς ερμηνευτικές εγκυκλίους προτού αναλάβουν οποιονδήποτε κίνδυνο.
Ακόμη και τότε, πολλές διεθνείς τράπεζες ενδέχεται να συνεχίσουν να αποφεύγουν κάθε συναλλαγή με το Ιράν μέχρι να αποκτήσουν βεβαιότητα ότι η νέα πολιτική διαθέτει θεσμική και όχι μόνο πολιτική διάρκεια.
Η εμπιστοσύνη δεν αποκαθίσταται με μία υπογραφή.
Χτίζεται μέσα από τη σταθερότητα των κανόνων.
Το πραγματικό διακύβευμα
Η υπόθεση του Ιράν υπερβαίνει κατά πολύ τη Μέση Ανατολή.
Αποτελεί δοκιμασία για την αξιοπιστία του ίδιου του αμερικανικού χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Εάν οι αγορές καταλήξουν στο συμπέρασμα ότι η πρόσβαση στο δολάριο εξαρτάται αποκλειστικά από τις πολιτικές προτεραιότητες κάθε κυβέρνησης, τότε θα ενισχυθούν οι προσπάθειες τρίτων δυνάμεων — από την Κίνα μέχρι τους BRICS και τις χώρες του Κόλπου — να αναζητήσουν εναλλακτικές υποδομές πληρωμών και διακανονισμού.
Η ειρωνεία είναι προφανής.
Η Ουάσιγκτον χρησιμοποιεί το δολάριο ως το ισχυρότερο εργαλείο εξωτερικής πολιτικής που διαθέτει. Όσο όμως μεταβάλλει αιφνιδιαστικά τους κανόνες χρήσης του, τόσο αυξάνει τα κίνητρα του υπόλοιπου κόσμου να οικοδομήσει ένα διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα λιγότερο εξαρτημένο από αυτό.
Το πραγματικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι εάν οι κυρώσεις κατά του Ιράν θα αρθούν. Είναι αν η σημερινή διαχείρισή τους θα ενισχύσει ή θα διαβρώσει, μακροπρόθεσμα, το σημαντικότερο στρατηγικό πλεονέκτημα των Ηνωμένων Πολιτειών: την παγκόσμια κυριαρχία του δολαρίου.
Πηγή: pagenews.gr