Η ακριβή ψευδαίσθηση της αποχώρησης από το ΝΑΤΟ
Η συζήτηση γύρω από το μέλλον των Ηνωμένων Πολιτειών στο ΝΑΤΟ έχει επιστρέψει δυναμικά στο προσκήνιο, καθώς η Ουάσιγκτον εντείνει τις πιέσεις προς τους Ευρωπαίους συμμάχους για δραστική αύξηση των αμυντικών τους δαπανών. Η απαίτηση να φτάσουν στο 5% του ΑΕΠ έως το 2035, υπερδιπλασιάζοντας τον προηγούμενο στόχο του 2%, αποτελεί ένδειξη μιας βαθύτερης μεταβολής στην αμερικανική στρατηγική σκέψη.
Πίσω από αυτή την πίεση βρίσκεται η ολοένα εντονότερη πεποίθηση, κυρίως σε κύκλους της αμερικανικής πολιτικής, ότι οι ευρωπαϊκές χώρες επωφελούνται δυσανάλογα από την αμερικανική στρατιωτική ισχύ, χωρίς να συνεισφέρουν αντίστοιχα στο συλλογικό κόστος ασφαλείας. Η αντίληψη αυτή ενισχύθηκε μετά τη συγκρατημένη ευρωπαϊκή στάση απέναντι στις πρόσφατες αμερικανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά του Ιράν, γεγονός που αναζωπύρωσε τις φωνές υπέρ μιας πιο απομονωτικής εξωτερικής πολιτικής.
Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι σημαντικά πιο σύνθετη από το πολιτικό αφήγημα περί “ακριβού ΝΑΤΟ”.
Το ΝΑΤΟ ως πολλαπλασιαστής αμερικανικής ισχύος
Συχνά παρουσιάζεται η εικόνα ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες “χρηματοδοτούν” την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Στην πράξη, όμως, η συμμετοχή τους στη Συμμαχία λειτουργεί ως ένας τεράστιος πολλαπλασιαστής στρατιωτικής ισχύος.
Οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις αξιοποιούν ένα εκτεταμένο δίκτυο στρατιωτικών εγκαταστάσεων, αεροδρομίων, λιμανιών και κέντρων διοίκησης σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η πρόσβαση αυτή επιτρέπει στην Ουάσιγκτον να αναπτύσσει στρατεύματα σε ελάχιστο χρόνο, να υποστηρίζει επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή, στη Βόρεια Αφρική και στην Ανατολική Ευρώπη και να διατηρεί παγκόσμια επιχειρησιακή ετοιμότητα.
Χωρίς το ΝΑΤΟ, αυτό το στρατηγικό πλεονέκτημα δεν θα εξαφανιζόταν απλώς· θα έπρεπε να αγοραστεί ξανά από την αρχή.
Κάθε νέα ανάπτυξη αμερικανικών δυνάμεων θα απαιτούσε ξεχωριστές διαπραγματεύσεις μέσω Status of Forces Agreements (SOFA), με σημαντικό οικονομικό και πολιτικό κόστος. Η δημιουργία νέων στρατιωτικών υποδομών θα απαιτούσε επενδύσεις δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων, ενώ η επιχειρησιακή ευελιξία των ΗΠΑ θα περιοριζόταν αισθητά.
Η οικονομική διάσταση που συχνά αγνοείται
Το ΝΑΤΟ δεν αποτελεί μόνο στρατιωτική συμμαχία.
Αποτελεί επίσης έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες οικονομικής εμπιστοσύνης μεταξύ των κρατών-μελών.
Μελέτες δείχνουν ότι η συμμετοχή στη Συμμαχία αυξάνει το διμερές εμπόριο μεταξύ των κρατών κατά 12% έως 27%, δημιουργώντας ένα περιβάλλον πολιτικής σταθερότητας που ενισχύει τις επενδύσεις και τις εμπορικές συναλλαγές.
Η πιθανή αποχώρηση των Ηνωμένων Πολιτειών θα είχε άμεσο οικονομικό αντίκτυπο.
Οι προβλέψεις κάνουν λόγο για:
- Μείωση των αμερικανικών εξαγωγών κατά περίπου 16,1%.
- Ετήσιες απώλειες που προσεγγίζουν τα 240 δισεκατομμύρια δολάρια στο εξωτερικό εμπόριο.
- Πιθανή μείωση του αμερικανικού ΑΕΠ έως και 490 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, σύμφωνα με αναλύσεις που εξετάζουν σημαντική υποχώρηση των αμερικανικών δεσμεύσεων ασφαλείας.
Με άλλα λόγια, τα οικονομικά οφέλη που επικαλούνται οι υποστηρικτές της αποχώρησης φαίνεται να εξανεμίζονται μπροστά στο πραγματικό κόστος.
Το γεωπολιτικό κενό δεν μένει ποτέ κενό
Η μεγαλύτερη όμως συνέπεια δεν θα ήταν οικονομική.
Θα ήταν γεωπολιτική.
Η αποχώρηση των Ηνωμένων Πολιτειών από το ΝΑΤΟ θα δημιουργούσε ένα σημαντικό κενό ισχύος στην Ευρώπη, το οποίο δύσκολα θα μπορούσαν να καλύψουν άμεσα οι ευρωπαϊκές χώρες, ακόμη και αν αυξήσουν θεαματικά τις αμυντικές τους δαπάνες.
Η Ρωσία θα αποκτούσε μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων στην Ανατολική Ευρώπη, ενώ η Κίνα θα συνέχιζε να ενισχύει τη διπλωματική και οικονομική της επιρροή σε περιοχές όπου ήδη επεκτείνει την παρουσία της, όπως η Αφρική, η Νοτιοανατολική Ασία και τμήματα της Μέσης Ανατολής.
Στη γεωπολιτική, κάθε κενό ισχύος καλύπτεται από κάποιον άλλο.
Η ιστορία δείχνει ότι η αποχώρηση μιας μεγάλης δύναμης δεν οδηγεί σε ισορροπία, αλλά σε ανακατανομή επιρροής υπέρ ανταγωνιστικών κρατών.
Η Ευρώπη μπορεί να αντικαταστήσει τις Ηνωμένες Πολιτείες;
Παρά τις εξαγγελίες για αύξηση των αμυντικών προϋπολογισμών, η ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις.
Η παραγωγική της ικανότητα, οι ελλείψεις σε στρατηγικές πρώτες ύλες, η εξάρτηση από αμερικανικά οπλικά συστήματα και η έλλειψη ενιαίας στρατιωτικής διοίκησης καθιστούν εξαιρετικά δύσκολη την ταχεία αντικατάσταση του αμερικανικού αποτρεπτικού ρόλου.
Η στρατηγική αυτονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης παραμένει πολιτικός στόχος, όχι επιχειρησιακή πραγματικότητα.
Η νέα εποχή του αμερικανικού απομονωτισμού
Οι υποστηρικτές μιας περισσότερο εσωστρεφούς αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής θεωρούν ότι η μείωση των διεθνών δεσμεύσεων θα επιτρέψει στην Ουάσιγκτον να επικεντρωθεί στα εσωτερικά της προβλήματα.
Ωστόσο, οι αριθμοί δείχνουν μια διαφορετική εικόνα.
Η διατήρηση της παγκόσμιας επιρροής μέσω του ΝΑΤΟ κοστίζει σημαντικά λιγότερο από την προσπάθεια αναδημιουργίας των ίδιων δυνατοτήτων χωρίς τη Συμμαχία.
Η ισχύς δεν μετριέται μόνο σε αμυντικές δαπάνες, αλλά και σε συμμαχίες, πρόσβαση, αξιοπιστία και πολιτική επιρροή.
Η συζήτηση για πιθανή αποχώρηση των Ηνωμένων Πολιτειών από το ΝΑΤΟ δεν αφορά μόνο το ύψος των αμυντικών δαπανών. Αφορά το μοντέλο παγκόσμιας ισχύος που θα επιλέξει η Ουάσιγκτον τις επόμενες δεκαετίες.
Παρά τις επικρίσεις περί άνισης κατανομής βαρών, η Συμμαχία εξακολουθεί να προσφέρει στις ΗΠΑ ένα μοναδικό πλέγμα στρατιωτικής πρόσβασης, οικονομικής συνεργασίας και γεωπολιτικής επιρροής που δύσκολα μπορεί να αντικατασταθεί.
Το πραγματικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να αποχωρήσουν από το ΝΑΤΟ. Είναι αν μπορούν να αντέξουν το κόστος μιας τέτοιας επιλογής