Η Ουάσιγκτον άνοιξε την πυρηνική πόρτα στο Ριάντ – Τώρα κοιτούν Τουρκία και Αίγυπτος

Η νέα 30ετής συμφωνία Ουάσιγκτον–Ριάντ για την ανάπτυξη πυρηνικής ενέργειας δεν αποτελεί απλώς μια εμπορική σύμβαση δισεκατομμυρίων δολαρίων. Αναδιαμορφώνει την αρχιτεκτονική μη διάδοσης πυρηνικών όπλων που οι Ηνωμένες Πολιτείες οικοδομούσαν επί επτά δεκαετίες, δημιουργεί νέο προηγούμενο για χώρες όπως η Τουρκία και η Αίγυπτος και αποτυπώνει τη νέα γεωπολιτική πραγματικότητα που διαμορφώθηκε μετά τον πόλεμο με το Ιράν.

Η πυρηνική συμφωνία ΗΠΑ–Σαουδικής Αραβίας αλλάζει τους κανόνες ασφαλείας στη Μέση Ανατολή

Η απόφαση των Ηνωμένων Πολιτειών να υπογράψουν τη λεγόμενη «123 Agreement» με τη Σαουδική Αραβία αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη στρατηγική μεταβολή στην αμερικανική πολιτική μη διάδοσης πυρηνικών όπλων από την εποχή της Συνθήκης Μη Διάδοσης (NPT) το 1970.

Παρότι επισήμως παρουσιάζεται ως μια συμφωνία για την ανάπτυξη πολιτικής πυρηνικής ενέργειας, η ουσία της είναι βαθιά γεωπολιτική.

Για πρώτη φορά, η Ουάσιγκτον αποδέχεται ένα πλαίσιο που επιτρέπει στη Σαουδική Αραβία να αποκτήσει δυνατότητα εμπλουτισμού ουρανίου στο έδαφός της, έστω υπό αμερικανικό τεχνολογικό έλεγχο και διμερείς μηχανισμούς ασφαλείας.

Η εξέλιξη αυτή σηματοδοτεί μια ιστορική μετατόπιση της αμερικανικής στρατηγικής απέναντι στη Μέση Ανατολή.

Το τέλος του «χρυσού προτύπου»

Για περισσότερα από δεκαπέντε χρόνια, η συμφωνία που είχαν υπογράψει τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα με τις ΗΠΑ θεωρούνταν το λεγόμενο «Gold Standard».

Το Άμπου Ντάμπι είχε αποδεχθεί:

• να μην εμπλουτίζει ουράνιο,
• να μην επανεπεξεργάζεται πυρηνικά καύσιμα,
• να υπάγεται πλήρως στο Πρόσθετο Πρωτόκολλο της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (IAEA),
• να εισάγει όλα τα πυρηνικά καύσιμα από το εξωτερικό.

Το μοντέλο αυτό θεωρήθηκε διεθνώς η ασφαλέστερη μορφή πολιτικής πυρηνικής συνεργασίας.

Η νέα συμφωνία με το Ριάντ, όμως, αλλάζει τους κανόνες.

Η Σαουδική Αραβία αποκτά πολύ μεγαλύτερη ευελιξία, γεγονός που για πολλούς ειδικούς αποτελεί σαφή χαλάρωση του διεθνούς καθεστώτος μη διάδοσης.

Γιατί η συμφωνία θεωρείται τόσο κρίσιμη

Το σημαντικότερο στοιχείο της συμφωνίας δεν είναι η κατασκευή πυρηνικών σταθμών.

Είναι ότι η Ουάσιγκτον αποδέχεται, υπό προϋποθέσεις, τον εμπλουτισμό ουρανίου εντός της Σαουδικής Αραβίας.

Επισήμως, ο εμπλουτισμός θα πραγματοποιείται από αμερικανικές εταιρείες, κυρίως τη Westinghouse, χωρίς μεταφορά της κρίσιμης τεχνογνωσίας στις σαουδαραβικές αρχές.

Ωστόσο, η ίδια η δυνατότητα εμπλουτισμού αποτελεί το ευαίσθητο σημείο.

Η τεχνολογία που χρησιμοποιείται για την παραγωγή καυσίμου για πυρηνικούς αντιδραστήρες είναι ουσιαστικά η ίδια που, με υψηλότερο βαθμό εμπλουτισμού, μπορεί να οδηγήσει σε στρατιωτική χρήση.

Η διαφορά βρίσκεται στον βαθμό εμπλουτισμού και στον έλεγχο.

Η μεγάλη απουσία του IAEA

Εξίσου σημαντικό είναι ότι, σύμφωνα με τις μέχρι σήμερα πληροφορίες, η συμφωνία δεν περιλαμβάνει το Πρόσθετο Πρωτόκολλο του ΔΟΑΕ (IAEA Additional Protocol).

Το συγκεκριμένο πρωτόκολλο επιτρέπει:

• αιφνιδιαστικές επιθεωρήσεις,
• πρόσβαση σε περισσότερες εγκαταστάσεις,
• πολύ αυστηρότερο διεθνή έλεγχο.

Αντί αυτών, η νέα συμφωνία στηρίζεται κυρίως σε διμερείς αμερικανο-σαουδαραβικούς μηχανισμούς εποπτείας.

Για αρκετούς αναλυτές, αυτό συνιστά ουσιαστική αποδυνάμωση της διεθνούς αρχιτεκτονικής ελέγχου.

Ο πόλεμος με το Ιράν άλλαξε τα πάντα

Η χρονική συγκυρία δεν θεωρείται τυχαία.

Ο πρόσφατος πόλεμος Ισραήλ–ΗΠΑ με το Ιράν έδειξε ότι, παρά τις αμερικανικές επιθέσεις στις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις, το βασικό πρόβλημα δεν επιλύθηκε οριστικά.

Το Ριάντ παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις.

Ο πρίγκιπας διάδοχος Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν έχει δηλώσει επανειλημμένα ότι, εάν το Ιράν αποκτήσει πυρηνικό όπλο, η Σαουδική Αραβία θα επιδιώξει να αποκτήσει και εκείνη.

Η νέα συμφωνία δεν δίνει πυρηνικά όπλα στη Σαουδική Αραβία.

Της δίνει όμως πολύ μεγαλύτερη τεχνολογική εγγύτητα προς αυτή τη δυνατότητα σε περίπτωση που αλλάξουν οι γεωπολιτικές συνθήκες.

Η Ουάσιγκτον φοβήθηκε περισσότερο την Κίνα και τη Ρωσία

Υπάρχει ακόμη ένας λόγος πίσω από την αμερικανική στροφή.

Η Ρωσία και η Κίνα έχουν εξελιχθεί τα τελευταία χρόνια στους μεγαλύτερους εξαγωγείς πυρηνικής τεχνολογίας προς τον αναπτυσσόμενο κόσμο.

Η Ουάσιγκτον βρέθηκε μπροστά σε ένα δίλημμα:

Είτε θα άφηνε τη Σαουδική Αραβία να στραφεί προς τη Μόσχα ή το Πεκίνο, είτε θα διατηρούσε η ίδια τον έλεγχο του προγράμματος.

Επέλεξε το δεύτερο.

Η συμφωνία προσφέρει:

• σημαντικά οικονομικά οφέλη,
• διατήρηση της αμερικανικής επιρροής,
• περιορισμό της κινεζικής διείσδυσης,
• τεχνολογικό έλεγχο.

Η Τουρκία παρακολουθεί στενά

Η σημαντικότερη ίσως γεωπολιτική συνέπεια αφορά τις υπόλοιπες χώρες της περιοχής.

Εάν η Σαουδική Αραβία αποκτά δικαίωμα εμπλουτισμού ουρανίου μέσω συμφωνίας με τις ΗΠΑ, τότε είναι δύσκολο να εξηγηθεί γιατί αντίστοιχα δικαιώματα δεν θα μπορούσαν να ζητήσουν:

• η Τουρκία,
• η Αίγυπτος,
• η Ιορδανία,
• ακόμη και άλλα κράτη της Μέσης Ανατολής.

Η Άγκυρα διαθέτει ήδη τον υπό κατασκευή πυρηνικό σταθμό Ακούγιου, που υλοποιείται με ρωσική τεχνολογία.

Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει κατά το παρελθόν αφήσει να εννοηθεί ότι θεωρεί άδικη την ύπαρξη κρατών με πυρηνικά όπλα και άλλων χωρίς ανάλογες δυνατότητες.

Η νέα συμφωνία ΗΠΑ–Σαουδικής Αραβίας ενδέχεται να αποτελέσει ισχυρό διαπραγματευτικό προηγούμενο για την Τουρκία.

Το Ισραήλ σε δύσκολη θέση

Η συμφωνία δημιουργεί και ένα παράδοξο.

Το Ισραήλ πίεζε επί χρόνια για αυστηρότατους περιορισμούς στο ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα.

Τώρα βλέπει τον σημαντικότερο αμερικανικό σύμμαχό του να επιτρέπει σε μια άλλη μεγάλη περιφερειακή δύναμη να αποκτήσει δυνατότητα εμπλουτισμού ουρανίου.

Παρότι οι αμερικανικές εγγυήσεις είναι αυστηρές, στο Τελ Αβίβ υπάρχουν ανησυχίες ότι ανοίγει ένας δρόμος που δύσκολα θα μπορεί να κλείσει στο μέλλον.

Η νέα πυρηνική ισορροπία της Μέσης Ανατολής

Η συμφωνία δεν σημαίνει ότι η Σαουδική Αραβία θα αποκτήσει σύντομα πυρηνικά όπλα.

Σημαίνει όμως ότι η Μέση Ανατολή εισέρχεται σε μια νέα εποχή.

Η μέχρι σήμερα λογική της πλήρους αποτροπής της διάδοσης πυρηνικής τεχνολογίας αντικαθίσταται σταδιακά από μια πιο ευέλικτη προσέγγιση, όπου η Ουάσιγκτον προτιμά να ελέγχει την εξάπλωση αντί να την απαγορεύει απόλυτα.

Πρόκειται για μια στρατηγική επιλογή υψηλού ρίσκου.

Εάν αποδειχθεί επιτυχής, οι ΗΠΑ θα διατηρήσουν τον έλεγχο της πυρηνικής εξέλιξης των βασικών συμμάχων τους.

Εάν αποτύχει, η συμφωνία με το Ριάντ μπορεί να αποτελέσει το προηγούμενο που θα οδηγήσει σε μια νέα περιφερειακή πυρηνική κούρσα εξοπλισμών, με την Τουρκία, την Αίγυπτο και άλλες δυνάμεις να διεκδικούν αντίστοιχα δικαιώματα.

Σε αυτή την περίπτωση, η μεγαλύτερη αλλαγή δεν θα είναι ενεργειακή.

Θα είναι η αναδιαμόρφωση ολόκληρης της αρχιτεκτονικής ασφαλείας της Μέσης Ανατολής για τις επόμενες δεκαετίες.

Πηγή: pagenews.gr