Η Ευρώπη άλλαξε εξάρτηση: Από το ρωσικό diesel στο αμερικανικό – Η απειλή Τραμπ αλλάζει το παιχνίδι
ΧΡΟΝΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ 10 '
Πηγή Φωτογραφίας: AP Photo//Η Ευρώπη άλλαξε εξάρτηση: Από το ρωσικό diesel στο αμερικανικό – Η απειλή Τραμπ αλλάζει το παιχνίδι
Η Ευρώπη πέρασε τέσσερα χρόνια ξηλώνοντας μία από τις μεγαλύτερες ενεργειακές εξαρτήσεις της μεταπολεμικής ιστορίας της.
Το ρωσικό diesel βγήκε από την ευρωπαϊκή αγορά, οι εμπορικές ροές άλλαξαν, νέοι προμηθευτές εμφανίστηκαν και οι Ηνωμένες Πολιτείες εξελίχθηκαν σε βασικό πυλώνα της νέας ευρωπαϊκής ενεργειακής αρχιτεκτονικής.
Τώρα έρχεται το πρώτο μεγάλο stress test.
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει θέσει δημόσια στο τραπέζι ακόμη και το ενδεχόμενο περιορισμού των αμερικανικών εξαγωγών diesel, καθώς οι τιμές των καυσίμων πιέζουν την αμερικανική οικονομία πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.
Ο υπουργός Ενέργειας Κρις Ράιτ επιχείρησε στη συνέχεια να χαμηλώσει τους τόνους, ξεκαθαρίζοντας ότι η κυβέρνηση θέλει να αποφύγει μια πλήρη απαγόρευση και εξετάζει ηπιότερους ή ακόμη και εθελοντικούς περιορισμούς.
Για τις Βρυξέλλες όμως η προειδοποίηση έχει ήδη ακουστεί.
Και υπάρχει ένας αριθμός που εξηγεί γιατί:
τον Αύγουστο οι ΗΠΑ προμήθευσαν περίπου το 50% των εισαγωγών diesel της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Από τη Μόσχα στην Ουάσιγκτον
Το ευρωπαϊκό πρόβλημα δεν είναι απλώς ότι οι ΗΠΑ μπορεί να περιορίσουν προσωρινά κάποιες εξαγωγές.
Είναι ο τρόπος με τον οποίο η Ευρώπη έφτασε να εξαρτάται τόσο πολύ από αυτές.
Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η ΕΕ άρχισε να αποσυνδέεται με μεγάλη ταχύτητα από τη ρωσική ενέργεια.
Τον Φεβρουάριο του 2023 τέθηκε σε ισχύ το εμπάργκο στα ρωσικά πετρελαϊκά προϊόντα.
Στη συνέχεια περιορίστηκε περαιτέρω η δυνατότητα εισαγωγής προϊόντων που παράγονταν σε τρίτες χώρες από ρωσικό αργό.
Το αποτέλεσμα ήταν ένα μεγάλο κενό στην ευρωπαϊκή αγορά diesel.
Και μέσα σε αυτό το κενό μπήκαν οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Από 17% στο 32% μέσα σε έναν χρόνο
Τα στοιχεία της Kpler αποτυπώνουν την ταχύτητα της αλλαγής.
Οι ΗΠΑ καλύπτουν φέτος περίπου 180.000 βαρέλια ημερησίως από τα περίπου 580.000 βαρέλια ημερησίως diesel που εισάγει η ΕΕ από χώρες εκτός του μπλοκ.
Δηλαδή περίπου 32%, έναντι μόλις 17% το 2025.
Στη Βορειοδυτική Ευρώπη η εξάρτηση είναι ακόμη μεγαλύτερη.
Περίπου 57% των εισαγόμενων ποσοτήτων diesel προέρχεται πλέον από τις ΗΠΑ, έναντι 37% πέρυσι.
Η Ευρώπη επομένως πέτυχε μια μεγάλη στρατηγική μεταβολή: περιόρισε δραστικά τη ρωσική εξάρτηση.
Ταυτόχρονα όμως δημιούργησε μια νέα συγκέντρωση προμήθειας.
Γαλλία και Βρετανία στην πρώτη γραμμή
Η έκθεση δεν είναι ίδια για όλους.
Η Γαλλία εισάγει περίπου 63.000 βαρέλια αμερικανικού diesel ημερησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 36% των συνολικών εισαγωγών της.
Η Βρετανία βρίσκεται περίπου στο 26%.
Η Ιταλία, αντίθετα, εμφανίζεται πολύ λιγότερο εκτεθειμένη, με περίπου 4%, ενώ η Ισπανία βρίσκεται κοντά στο 19% και διαθέτει επιπλέον σημαντική εγχώρια διυλιστική βάση.
Αυτό σημαίνει ότι ένας αμερικανικός περιορισμός δεν θα δημιουργούσε μία ενιαία ευρωπαϊκή κρίση.
Θα δημιουργούσε διαφορετικούς βαθμούς πίεσης μέσα στην ίδια την Ευρώπη.
Και τότε ήρθε το Ορμούζ
Υπό κανονικές συνθήκες, η Ευρώπη θα μπορούσε να απαντήσει σε μια μείωση των αμερικανικών φορτίων αγοράζοντας περισσότερα βαρέλια από άλλους προμηθευτές.
Το 2026 όμως δεν είναι μια κανονική ενεργειακή χρονιά.
Η διαταραχή των ροών μέσω των Στενών του Ορμούζ έχει περιορίσει δραστικά τις ποσότητες από τη Μέση Ανατολή.
Σύμφωνα με το RUSI, οι εξαγωγές diesel της Μέσης Ανατολής την περίοδο Μαρτίου–Αυγούστου ήταν περίπου 50% χαμηλότερες σε ετήσια βάση.
Η Ρωσία έχει επίσης περιορίσει εξαγωγές καυσίμων για να προστατεύσει τη δική της εσωτερική αγορά.
Και οι διαθέσιμες ποσότητες από άλλους μεγάλους προμηθευτές δεν επαρκούν για να αντικαταστήσουν εύκολα εκατοντάδες χιλιάδες βαρέλια αμερικανικού diesel.
Το πρόβλημα επομένως δεν είναι απλώς η τιμή.
Είναι ότι οι εναλλακτικές στενεύουν ταυτόχρονα.
€2,23 το λίτρο – Ο πρώτος λογαριασμός της κρίσης
Ο πρώτος λογαριασμός είναι ήδη ορατός στις αντλίες.
Η μέση τιμή diesel στην ΕΕ έφτασε την περασμένη εβδομάδα σε επίπεδο ρεκόρ, περίπου €2,23 το λίτρο.
Στη Γαλλία άγγιξε τα €2,40, ενώ στη Δανία τα €2,56.
Ο Ευρωπαίος Επίτροπος Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν υπολόγισε ότι από την έναρξη του πολέμου με το Ιράν οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν πληρώσει πάνω από €100 δισ. επιπλέον για εισαγωγές ενέργειας, χωρίς να λαμβάνουν περισσότερο φυσικό αέριο ή πετρέλαιο.
Η ενεργειακή κρίση έχει επομένως ήδη μετατραπεί σε τεράστια μεταφορά εισοδήματος από την ευρωπαϊκή οικονομία προς τους εξωτερικούς προμηθευτές ενέργειας.
Ο δεύτερος λογαριασμός είναι πολιτικός
Υπάρχει όμως και ένα δεύτερο επίπεδο κινδύνου.
Οι ΗΠΑ δεν είναι αντίπαλος της Ευρώπης. Είναι στρατηγικός και αμυντικός σύμμαχος.
Ακριβώς γι’ αυτό η πιθανότητα περιορισμού των εξαγωγών έχει ιδιαίτερη σημασία.
Το RUSI επισημαίνει ότι μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να υπονομεύσει ένα από τα βασικά επιχειρήματα της αμερικανικής ενεργειακής διπλωματίας: ότι η μεγαλύτερη εξάρτηση από αμερικανική ενέργεια μειώνει τον γεωπολιτικό κίνδυνο για τους συμμάχους.
Η Ευρώπη βρίσκεται έτσι μπροστά σε ένα διαφορετικό είδος ενεργειακής ευπάθειας.
Με τη Ρωσία ο κίνδυνος ήταν η σκόπιμη χρήση της ενέργειας ως μέσου πολιτικής πίεσης.
Με τις ΗΠΑ το ενδεχόμενο είναι διαφορετικό: η ευρωπαϊκή προσφορά μπορεί να επηρεαστεί από εσωτερικές αμερικανικές οικονομικές και εκλογικές πιέσεις.
Το μήνυμα των Βρυξελλών: «Κακή ιδέα»
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έκρυψε την ανησυχία της.
«Πιστεύουμε ότι είναι κακή ιδέα», δήλωσε ο εκπρόσωπος της Κομισιόν Olof Gill για το ενδεχόμενο αμερικανικών περιορισμών.
Και πρόσθεσε:
«Περιμένουμε από στενούς εταίρους να διαβουλεύονται μεταξύ τους πριν λάβουν μέτρα που επηρεάζουν κοινές αγορές».
Η αντίδραση είναι αποκαλυπτική.
Οι Βρυξέλλες αντιμετωπίζουν πλέον την αξιοπιστία των ενεργειακών ροών μεταξύ συμμάχων ως τμήμα της ίδιας της ευρωπαϊκής ενεργειακής ασφάλειας.
Ο Τραμπ κοιτάζει τις αμερικανικές αντλίες
Η άλλη πλευρά της εξίσωσης βρίσκεται στις ΗΠΑ.
Η κυβέρνηση Τραμπ αντιμετωπίζει μεγάλη αύξηση στις εγχώριες τιμές diesel και πολιτική πίεση ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών.
Για τον Λευκό Οίκο το δίλημμα είναι δύσκολο:
να συνεχίσει τις μεγάλες εξαγωγές προς την Ευρώπη και τον υπόλοιπο κόσμο ή να επιχειρήσει να κρατήσει περισσότερες ποσότητες μέσα στις ΗΠΑ ώστε να πιέσει χαμηλότερα τις εγχώριες τιμές;
Ακόμη και η αμερικανική πετρελαϊκή βιομηχανία αντιδρά στην ιδέα μιας πλήρους απαγόρευσης.
Ο λόγος είναι τεχνικός αλλά κρίσιμος.
Τα διυλιστήρια του Gulf Coast παράγουν ποσότητες προϊόντων που δεν μπορούν να απορροφηθούν όλες εύκολα από την εσωτερική αγορά.
Εάν κλείσει η εξαγωγική διέξοδος, μπορεί να γεμίσουν οι αποθηκευτικοί χώροι, να μειωθούν τα περιθώρια κέρδους και τελικά τα διυλιστήρια να περιορίσουν την παραγωγή.
Έτσι, μια απαγόρευση που σχεδιάζεται για να μειώσει τις τιμές θα μπορούσε να προκαλέσει ανεπιθύμητες παρενέργειες.
Το ακραίο σενάριο: +40% έως +50% στη χονδρική
Οι εκτιμήσεις δείχνουν πόσο ευαίσθητη είναι η αγορά.
Η Oxford Economics υπολογίζει ότι μια πλήρης απαγόρευση αμερικανικών εξαγωγών diesel θα μπορούσε να αυξήσει τις ευρωπαϊκές τιμές χονδρικής κατά 40% έως 50%.
Μέρος της αύξησης θα μπορούσε να περάσει στις αντλίες, προσθέτοντας σύμφωνα με την ίδια ανάλυση περίπου €0,50–€0,60 ανά λίτρο, μαζί με τον ΦΠΑ.
Αυτό όμως αποτελεί stress scenario για πλήρη απαγόρευση — όχι πρόβλεψη για το τι θα συμβεί.
Η κυβέρνηση Τραμπ δεν έχει ανακοινώσει τέτοιο μέτρο και ο Κρις Ράιτ έχει δηλώσει ότι θέλει να αποφύγει το «αμβλύ σφυρί» μιας γενικής απαγόρευσης.
Η IEA έχει ακόμη το 80% του «οπλοστασίου»
Υπάρχει πάντως μια σημαντική γραμμή άμυνας.
Ο επικεφαλής της Διεθνούς Υπηρεσίας Ενέργειας, Φατίχ Μπιρόλ, αποκάλυψε ότι από την προηγούμενη συντονισμένη αποδέσμευση 400 εκατ. βαρελιών, περίπου το ένα τρίτο δεν έχει ακόμη φτάσει στις αγορές.
Και, ακόμη σημαντικότερο, η IEA έχει χρησιμοποιήσει περίπου το 20% των συνολικών emergency stocks των μελών της.
«Το 80% παραμένει στην τσέπη μας», ήταν η χαρακτηριστική διατύπωση του Μπιρόλ.
Η νέα αποδέσμευση δεν αποτελεί αυτή τη στιγμή πρώτη προτεραιότητα, αλλά το εργαλείο παραμένει διαθέσιμο εάν η κατάσταση επιδεινωθεί.
Η Ουάσιγκτον ζητά τώρα από την Ευρώπη να ανοίξει τις δεξαμενές
Η κατάσταση έγινε ακόμη πιο παράδοξη στις 29 Σεπτεμβρίου.
Η αμερικανική κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι θα διοχετεύσει επιπλέον 40 εκατ. βαρέλια στην αγορά και ταυτόχρονα κάλεσε τις ευρωπαϊκές χώρες να επιταχύνουν τις δικές τους δεσμευμένες αποδεσμεύσεις.
Ο Κρις Ράιτ υποστήριξε ότι αρκετές ευρωπαϊκές χώρες έχουν διαθέσει μόνο μέρος των ποσοτήτων που είχαν υποσχεθεί.
Έτσι, Ουάσιγκτον και Βρυξέλλες βρίσκονται σε μια ιδιόμορφη κατάσταση:
οι ΗΠΑ εξετάζουν περιορισμούς στις εξαγωγές diesel προς μια Ευρώπη από την οποία ταυτόχρονα ζητούν να χρησιμοποιήσει περισσότερα στρατηγικά αποθέματα για να συγκρατήσει τις διεθνείς τιμές.
Το πραγματικό μάθημα του 2026
Το ζήτημα δεν είναι ότι η Ευρώπη έκανε λάθος που αντικατέστησε τη ρωσική ενέργεια.
Το μάθημα είναι διαφορετικό:
διαφοροποίηση δεν σημαίνει απλώς αλλαγή σημαίας στον προμηθευτή.
Ενεργειακή ασφάλεια σημαίνει πολλαπλές πηγές, επαρκή διυλιστική ικανότητα, στρατηγικά αποθέματα, εναλλακτικές διαδρομές και συμφωνίες που παραμένουν αξιόπιστες ακόμη και όταν οι προμηθευτές αντιμετωπίζουν δικές τους κρίσεις.
Σήμερα η Ευρώπη έχει λιγότερη ρωσική εξάρτηση.
Αλλά στο diesel έχει αποκτήσει μεγάλη έκθεση στις Ηνωμένες Πολιτείες ακριβώς τη στιγμή που το Ορμούζ περιορίζει τις εναλλακτικές επιλογές.
Το επόμενο τεστ έρχεται πριν από τον χειμώνα
Δεν υπάρχει σήμερα αμερικανική απαγόρευση εξαγωγών.
Υπάρχει όμως κάτι που μέχρι πριν από λίγες εβδομάδες δεν υπήρχε:
η πιθανότητα έχει τεθεί επίσημα στο τραπέζι.
Και μόνο αυτό αλλάζει τον υπολογισμό των traders, των διυλιστηρίων και των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων.
Από εδώ και πέρα, τρία μεγέθη θα κρίνουν την ένταση της κρίσης: οι πραγματικές αμερικανικές εξαγωγές προς την Ευρώπη, τα ευρωπαϊκά αποθέματα diesel και η δυνατότητα της IEA να χρησιμοποιήσει ξανά τα στρατηγικά αποθέματα εάν χαθούν περισσότερες ποσότητες.
Η μεγάλη ειρωνεία του 2026 είναι ότι η Ευρώπη βρίσκεται ξανά αντιμέτωπη με το ίδιο θεμελιώδες ερώτημα που αντιμετώπισε το 2022:
όχι μόνο πόση ενέργεια μπορεί να αγοράσει — αλλά πόσο ασφαλής είναι πραγματικά ο προμηθευτής από τον οποίο εξαρτάται.
Πηγή: pagenews.gr
Διαβάστε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο
