Το Στενό του Ορμούζ έχει εξελιχθεί στο κεντρικό πεδίο της νέας διπλωματικής αναμέτρησης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν. Παρότι οι δύο πλευρές φαίνεται να έχουν επανεκκινήσει έμμεσες συνομιλίες και οι μεσολαβητές εκτιμούν ότι μια προσωρινή συμφωνία βρίσκεται κοντά, Ουάσιγκτον και Τεχεράνη δεν συμφωνούν ακόμη ούτε ως προς το αντικείμενο της διαπραγμάτευσης.
Οι ΗΠΑ παρουσιάζουν τις επαφές ως μέρος ενός ευρύτερου πακέτου που περιλαμβάνει το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, την ελεύθερη ναυσιπλοΐα και τη συνολική περιφερειακή ασφάλεια. Το Ιράν, αντίθετα, επιμένει δημοσίως ότι η άμεση διαπραγμάτευση αφορά το Ορμούζ και τη μελλοντική διαχείριση της σημαντικότερης ενεργειακής θαλάσσιας οδού στον κόσμο.
Το Ορμούζ ως διαπραγματευτικό όπλο
Η επιμονή της Τεχεράνης δεν αποτελεί απλώς διαφωνία επί της ορολογίας. Αντανακλά την πεποίθηση της ιρανικής ηγεσίας ότι η πρόσφατη στρατιωτική σύγκρουση άλλαξε την ισορροπία ισχύος.
Η δυνατότητα του Ιράν να περιορίζει ή να διαταράσσει τη ναυσιπλοΐα απέδειξε ότι μπορεί να προκαλεί άμεσα πλήγματα στις παγκόσμιες ενεργειακές ροές, στα ασφάλιστρα των πλοίων και στις τιμές του πετρελαίου. Η Τεχεράνη επιχειρεί τώρα να μετατρέψει αυτή την επιχειρησιακή δυνατότητα σε πολιτικό κεκτημένο: να αναγνωριστεί ως αναπόφευκτος παράγοντας στη διαχείριση και την ασφάλεια του στενού.
Το ιρανικό σκεπτικό είναι σαφές: χωρίς κάποιον θεσμικό ρόλο στο Ορμούζ, η Τεχεράνη θα εγκατέλειπε το ισχυρότερο χαρτί που απέκτησε κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης, χωρίς να λάβει αντίστοιχες εγγυήσεις από την Ουάσιγκτον.
Δεν επιδιώκει μόνιμο κλείσιμο
Παρά τη σκληρή ρητορική, το Ιράν δεν φαίνεται να επιδιώκει το μόνιμο κλείσιμο του Ορμούζ. Μια τέτοια εξέλιξη θα έπληττε και τις δικές του εξαγωγές, θα ενίσχυε τη διεθνή πίεση και θα επιτάχυνε τις επενδύσεις σε αγωγούς και εναλλακτικές θαλάσσιες διαδρομές που παρακάμπτουν το στενό.
Αντί για έναν πλήρη αποκλεισμό, η Τεχεράνη φαίνεται να θέλει μια συμφωνία που θα αναγνωρίζει στην πράξη ότι καμία σταθερή αρχιτεκτονική ασφαλείας στον Περσικό Κόλπο δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς τη συμμετοχή της.
Αυτό εξηγεί και γιατί η ιρανική πλευρά υποβαθμίζει τις αναφορές σε απευθείας συνομιλίες με τις ΗΠΑ, υποστηρίζοντας ότι διαπραγματεύεται πρωτίστως με το Ομάν για ένα νέο καθεστώς θαλάσσιας κυκλοφορίας.
Το σχέδιο Ιράν – Ομάν
Σύμφωνα με πληροφορίες που έχουν δημοσιοποιηθεί, το υπό συζήτηση μοντέλο προβλέπει έναν διαχωρισμό των θαλάσσιων διαδρομών: η εισερχόμενη κυκλοφορία προς τον Περσικό Κόλπο θα κινείται μέσω ζώνης που θα επιτηρεί το Ιράν, ενώ η εξερχόμενη κίνηση θα περνά από ζώνη υπό ομανική διαχείριση.
Στο τραπέζι φέρεται να βρίσκεται και η επιβολή τελών για υπηρεσίες ασφάλειας, περιβαλλοντικής προστασίας και διαχείρισης της ναυσιπλοΐας. Ωστόσο, η Ουάσιγκτον αντιτίθεται σε οποιαδήποτε συμφωνία θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως παραχώρηση ελέγχου μιας διεθνούς θαλάσσιας οδού στην Τεχεράνη.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιμένουν ότι το Ορμούζ πρέπει να παραμείνει ανοιχτό χωρίς ιρανικά διόδια ή περιορισμούς. Το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών έχει δηλώσει ότι η ελευθερία της ναυσιπλοΐας αποτελεί παγκόσμιο συμφέρον και ότι η Ουάσιγκτον θα κινηθεί με τους συμμάχους της ώστε το Ιράν να μην μπορεί να χρησιμοποιεί το διεθνές εμπόριο ως μοχλό πίεσης.
Το Ομάν στον ρόλο του απαραίτητου μεσολαβητή
Το Ομάν βρίσκεται για ακόμη μία φορά στο κέντρο της διπλωματίας μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ. Χάρη στις σχέσεις που διατηρεί και με τις δύο πλευρές, το Μουσκάτ μπορεί να λειτουργήσει ως εγγυητής ενός τεχνικού μηχανισμού χωρίς να εμφανίζεται ότι εντάσσεται πλήρως στο στρατόπεδο της Ουάσιγκτον ή της Τεχεράνης.
Οι ομανικές αρχές έχουν εδώ και μήνες αναλάβει προσπάθειες για την εξασφάλιση ασφαλούς διέλευσης από το Ορμούζ, ενώ έχουν φιλοξενήσει ή διευκολύνει επανειλημμένα τις επαφές μεταξύ Αμερικανών και Ιρανών αξιωματούχων.
Η Τεχεράνη προτιμά να παρουσιάζει την πιθανή συμφωνία ως διμερή συνεννόηση με το Ομάν. Με αυτόν τον τρόπο αποφεύγει την εικόνα υποχώρησης απέναντι στις αμερικανικές στρατιωτικές απειλές και διατηρεί το αφήγημα ότι οι παράκτιες χώρες πρέπει να έχουν τον κύριο λόγο στην ασφάλεια του Περσικού Κόλπου.
Η Ουάσιγκτον θέλει μεγαλύτερο πακέτο
Για την κυβέρνηση Τραμπ, όμως, μια συμφωνία που θα περιορίζεται αποκλειστικά στη ναυσιπλοΐα δεν αρκεί. Η αμερικανική πλευρά επιχειρεί να συνδέσει την επαναλειτουργία του Ορμούζ με την επαναφορά της εκεχειρίας, την αποκλιμάκωση των επιθέσεων και την επανέναρξη των συνομιλιών για το πυρηνικό πρόγραμμα.
Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο έχει επιβεβαιώσει ότι σημειώθηκε πρόοδος στις επαφές, χωρίς όμως να υπάρχει ακόμη τελική συμφωνία. Παράλληλα, πληροφορίες αναφέρουν ότι εξετάζεται προσωρινή διευθέτηση διάρκειας 60 ημερών, η οποία θα μπορούσε να παραταθεί εφόσον εφαρμοστεί χωρίς νέα επεισόδια.
Αυτή ακριβώς η σύνδεση με το πυρηνικό ζήτημα προκαλεί την αντίδραση του Ιράν. Η Τεχεράνη φοβάται ότι, εάν παραχωρήσει πρώτα το Ορμούζ, θα χάσει τον βασικό μοχλό πίεσης πριν λάβει ανταλλάγματα για τις κυρώσεις, τον αμερικανικό αποκλεισμό και τις εγγυήσεις ασφαλείας.
Η σύγκρουση για το ποιος ελέγχει την αφήγηση
Πίσω από τη διαφωνία κρύβεται και μια μάχη πολιτικής εικόνας.
Ο Ντόναλντ Τραμπ θέλει να παρουσιάσει την επαναλειτουργία της θαλάσσιας οδού ως αποτέλεσμα της στρατιωτικής και οικονομικής πίεσης των ΗΠΑ. Το Ιράν, αντιθέτως, θέλει να αποδείξει ότι αντιστάθηκε, διατήρησε τον έλεγχο της κρίσης και ανάγκασε τη διεθνή κοινότητα να αποδεχθεί τον ρόλο του στην περιφερειακή ασφάλεια.
Έτσι, ακόμη και αν οι τεχνικοί όροι μιας συμφωνίας βρίσκονται κοντά, η πολιτική διατύπωσή της μπορεί να αποδειχθεί εξίσου δύσκολη. Η Ουάσιγκτον δεν θέλει να νομιμοποιήσει ιρανικό έλεγχο. Η Τεχεράνη δεν θέλει να εμφανιστεί ότι άνοιξε το στενό επειδή υπέκυψε στις αμερικανικές απειλές.
Το πραγματικό διακύβευμα
Το Ορμούζ δεν είναι για το Ιράν μόνο ένας θαλάσσιος διάδρομος. Είναι το μέσο με το οποίο μια χώρα που βρίσκεται υπό ισχυρές κυρώσεις και στρατιωτική πίεση μπορεί να επηρεάζει τις αποφάσεις των μεγαλύτερων οικονομιών του κόσμου.
Η Τεχεράνη γνωρίζει ότι όσο η παγκόσμια αγορά εξαρτάται από την ασφαλή διέλευση πετρελαίου και φυσικού αερίου από το στενό, η ίδια διαθέτει διαπραγματευτική ισχύ πολύ μεγαλύτερη από το οικονομικό της μέγεθος.
Γι’ αυτό επιμένει να κρατά το Ορμούζ στο κέντρο των συνομιλιών: όχι επειδή επιδιώκει κατ’ ανάγκη έναν μόνιμο αποκλεισμό, αλλά επειδή θέλει να κατοχυρώσει ότι η επόμενη ημέρα στον Περσικό Κόλπο δεν θα σχεδιαστεί χωρίς το Ιράν. Η τελική συμφωνία, εάν επιτευχθεί, θα κριθεί από το κατά πόσο οι ΗΠΑ θα δεχθούν κάποιον ιρανικό ρόλο χωρίς να θεωρηθεί ότι παραδίδουν την ελευθερία της ναυσιπλοΐας — και από το εάν η Τεχεράνη θα αρκεστεί σε πολιτική αναγνώριση χωρίς να αποκτήσει επίσημο δικαίωμα ελέγχου.
Πηγή: pagenews.gr