Γάζα, Μαρόκο και Θέουτα: Το γεωπολιτικό παζλ που φέρνει Κίνα, ΗΠΑ και Ισραήλ στην ίδια σκακιέρα

Με την πρώτη ματιά, δύο γεγονότα μοιάζουν να ανήκουν σε εντελώς διαφορετικούς κόσμους.

Το πρώτο αφορά τη Γάζα και τη σχεδιαζόμενη διεθνή δύναμη που προορίζεται να συμμετάσχει στη μεταπολεμική αρχιτεκτονική ασφαλείας της περιοχής.

Το δεύτερο αφορά τη Θέουτα, τον ισπανικό θύλακα στη βόρεια Αφρική, ο οποίος βρέθηκε αντιμέτωπος με μια πρωτοφανή μεταναστευτική πίεση από το Μαρόκο.

Κι όμως, σε επίπεδο διεθνούς στρατηγικής, οι δύο εξελίξεις συναντώνται σε ένα σημείο:

στον ταχέως αναβαθμιζόμενο γεωπολιτικό ρόλο του Μαρόκου.

Το Ραμπάτ δεν είναι πλέον απλώς ένας σημαντικός εταίρος της Ευρώπης στη Βόρεια Αφρική.

Μετατρέπεται σταδιακά σε κρίσιμο κρίκο μιας ευρύτερης αλυσίδας που συνδέει τις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ισραήλ, τη Μέση Ανατολή, την Ευρώπη και τον Ατλαντικό.

Και αυτό ακριβώς είναι που ενδιαφέρει την Κίνα.

Το Μαρόκο μπαίνει στη μεταπολεμική Γάζα

Η συμμετοχή του Μαρόκου στη Διεθνή Δύναμη Σταθεροποίησης για τη Γάζα δεν αποτελεί πλέον απλή διπλωματική συζήτηση.

Σύμφωνα με έκθεση των Ηνωμένων Εθνών για την εφαρμογή του σχεδίου στη Γάζα, το Μαρόκο συγκαταλέγεται μαζί με την Αλβανία, την Ινδονησία, το Καζακστάν και το Κόσοβο στις χώρες που υπέγραψαν τον Φεβρουάριο του 2026 τη Διακήρυξη των Ιδρυτικών Συνεισφερόντων στη δύναμη και εξέφρασαν πρόθεση να διαθέσουν στρατεύματα.

Η αποστολή της προβλέπεται να περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, παρακολούθηση της εκεχειρίας, υποστήριξη της αποστρατιωτικοποίησης, εκπαίδευση αστυνομικών δυνάμεων, προστασία αμάχων και υποστήριξη ανθρωπιστικών επιχειρήσεων.

Τον Αύγουστο η προοπτική αυτή απέκτησε ακόμη πιο συγκεκριμένη στρατιωτική διάσταση, καθώς προχώρησε σχεδιασμός εγκατάστασης που προορίζεται να φιλοξενήσει περίπου 150 Μαροκινούς στρατιώτες στη Γάζα.

Το Ραμπάτ επομένως δεν συζητά απλώς τη μεταπολεμική τάξη.

Ετοιμάζεται να συμμετάσχει επιχειρησιακά σε αυτήν.

Και αυτή είναι μια εξέλιξη με σημασία πολύ μεγαλύτερη από τον αριθμό των στρατιωτών.

Γιατί οι ΗΠΑ χρειάζονται αραβικά κράτη

Για την Ουάσιγκτον, η συμμετοχή αραβικών κρατών σε μια διεθνή δύναμη προσφέρει κάτι εξαιρετικά πολύτιμο: πολιτική νομιμοποίηση.

Μια μεταπολεμική δομή ασφαλείας στη Γάζα που θα εμφανιζόταν αποκλειστικά ως αμερικανική ή ισραηλινή κατασκευή θα αντιμετώπιζε τεράστιες αντιδράσεις στον αραβικό κόσμο.

Η συμμετοχή χωρών όπως το Μαρόκο μεταβάλλει την εικόνα.

Η παρουσία αραβικών στρατευμάτων μπορεί να προσδώσει στη νέα αρχιτεκτονική περισσότερο πολυεθνικό και περιφερειακό χαρακτήρα.

Παράλληλα, για το Ισραήλ, η εμπλοκή τρίτων χωρών μπορεί να περιορίσει μέρος του επιχειρησιακού και πολιτικού κόστους της μακροχρόνιας διαχείρισης της μεταπολεμικής Γάζας.

Εδώ όμως εμφανίζεται η κινεζική γεωπολιτική οπτική.

Το ερώτημα για το Πεκίνο δεν είναι μόνο ποιος θα περιπολεί στη Γάζα.

Το ερώτημα είναι ποιος θα σχεδιάσει την αρχιτεκτονική ασφαλείας της Μέσης Ανατολής μετά τον πόλεμο.

Η κινεζική ανησυχία: Επιστροφή της αμερικανικής πρωτοκαθεδρίας;

Η Κίνα έχει επενδύσει εδώ και χρόνια στην οικοδόμηση ενός διαφορετικού μοντέλου επιρροής στη Μέση Ανατολή.

Εμπόριο, ενέργεια, λιμάνια, υποδομές, επενδύσεις και η πρωτοβουλία Belt and Road αποτελούν τα βασικά εργαλεία του Πεκίνου.

Η Ουάσιγκτον διαθέτει διαφορετικά πλεονεκτήματα.

Στρατιωτικές βάσεις, συμμαχίες, εξοπλιστικά προγράμματα, υπηρεσίες πληροφοριών και ένα πολύ βαθύτερο δίκτυο περιφερειακής ασφάλειας.

Εάν λοιπόν περισσότερα αραβικά κράτη αρχίσουν να συμμετέχουν σε στρατιωτικούς και θεσμικούς μηχανισμούς που οργανώνονται υπό αμερικανική ηγεσία, η Κίνα θα μπορούσε να δει σταδιακά να περιορίζεται η δική της στρατηγική ελευθερία κινήσεων.

Το Μαρόκο γίνεται ιδιαίτερα ενδιαφέρον ακριβώς επειδή βρίσκεται στη διασταύρωση πολλών γεωπολιτικών ζωνών.

Είναι ταυτόχρονα αραβικό, αφρικανικό, μεσογειακό και ατλαντικό κράτος.

Διατηρεί στενή σχέση με τις ΗΠΑ, έχει εξομαλύνει τις σχέσεις του με το Ισραήλ και παραμένει κρίσιμος εταίρος της Ευρώπης.

Η ενδεχόμενη ένταξή του σε μια νέα περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφαλείας αποκτά επομένως σημασία πολύ πέρα από τη Γάζα.

Και τότε εμφανίζεται η Θέουτα

Στα τέλη Ιουλίου και στις αρχές Αυγούστου, η Θέουτα βρέθηκε στο επίκεντρο μιας πρωτοφανούς μεταναστευτικής κρίσης.

Δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι πέρασαν ή επιχείρησαν να περάσουν από το Μαρόκο στον ισπανικό θύλακα.

Οι τελευταίες διεθνείς αναφορές κάνουν λόγο για περισσότερες από 72.000 αφίξεις μέσα σε διάστημα λίγων ημερών.

Για μια περιοχή με πληθυσμό λίγο μεγαλύτερο από αυτόν τον αριθμό, οι συνέπειες ήταν εκρηκτικές.

Το ισπανικό κράτος βρέθηκε αντιμέτωπο ταυτόχρονα με πρόβλημα συνοριακού ελέγχου, ανθρωπιστική κρίση και εσωτερική πολιτική πίεση.

Η Θέουτα όμως δεν είναι ένα οποιοδήποτε ευρωπαϊκό σύνορο.

Μαζί με τη Μελίγια αποτελεί μία από τις δύο ισπανικές περιοχές στη βόρεια αφρικανική ακτή, τις οποίες το Μαρόκο θεωρεί ιστορικά μέρος ενός ανοιχτού ζητήματος κυριαρχίας.

Γι’ αυτό κάθε κρίση στην περιοχή αποκτά αυτομάτως γεωπολιτική διάσταση.

Το μεγάλο ερώτημα: Μετανάστευση ή εργαλείο πίεσης;

Η ιστορία των σχέσεων Μαρόκου και Ισπανίας κάνει αναπόφευκτη τη συζήτηση για την πιθανή εργαλειοποίηση των μεταναστευτικών ροών.

Υπάρχει άλλωστε προηγούμενο.

Η ακαδημαϊκή βιβλιογραφία έχει ήδη εξετάσει παλαιότερες ισπανομαροκινές συνοριακές κρίσεις ως παραδείγματα στα οποία το Ραμπάτ μπορούσε να χρησιμοποιήσει τη μεταναστευτική πίεση για να αποκτήσει πολιτική διαπραγματευτική ισχύ έναντι της Μαδρίτης.

Αυτό, όμως, δεν αποδεικνύει ότι η νέα κρίση οργανώθηκε από το μαροκινό κράτος.

Οι μαροκινές αρχές έχουν απορρίψει τέτοιους ισχυρισμούς, ενώ άλλες εξηγήσεις παραπέμπουν στη μαζική κινητοποίηση μέσω κοινωνικών δικτύων, στην οικονομική απόγνωση μεγάλου μέρους της μαροκινής νεολαίας και στις φήμες ότι είχε δημιουργηθεί παράθυρο ευκολότερης εισόδου στην ισπανική επικράτεια.

Αυτό είναι κρίσιμο.

Άλλο η γεωπολιτική υποψία και άλλο η αποδεδειγμένη κρατική επιχείρηση.

Μέχρι σήμερα δεν έχει παρουσιαστεί δημόσια και αξιόπιστη απόδειξη ότι η κρίση της Θέουτα οργανώθηκε ως συντονισμένη επιχείρηση του Μαρόκου, του Ισραήλ ή των ΗΠΑ.

Ωστόσο, για έναν στρατηγικό αναλυτή, ακόμη και χωρίς τέτοια απόδειξη, το επεισόδιο αποκαλύπτει κάτι ιδιαίτερα σημαντικό:

πόσο ευάλωτη μπορεί να γίνει η Ισπανία — και κατ’ επέκταση η Ευρωπαϊκή Ένωση — σε απότομες πιέσεις στη βορειοαφρικανική της περίμετρο.

Το Ισραήλ μπαίνει στη διαμάχη

Η υπόθεση έγινε ακόμη πιο ευαίσθητη όταν ο Ισραηλινός πρέσβης στον ΟΗΕ, Ντάνι Ντανόν, επιτέθηκε πολιτικά στην Ισπανία για τη Θέουτα και έθεσε δημόσια ζήτημα για τη διατήρηση ισπανικών «αποικιακών θυλάκων» στην Αφρική.

Η παρέμβαση απέκτησε ιδιαίτερο βάρος λόγω της έντονης σύγκρουσης Μαδρίτης και ισραηλινής κυβέρνησης για τον πόλεμο στη Γάζα.

Δεν πρέπει, ωστόσο, μια δήλωση διπλωμάτη να ταυτίζεται αυτομάτως με επίσημη αλλαγή της ισραηλινής κρατικής πολιτικής απέναντι στη Θέουτα και τη Μελίγια.

Η πολιτική σημασία της παρέμβασης βρίσκεται αλλού.

Δείχνει ότι η σύγκρουση γύρω από τη Γάζα δεν περιορίζεται πλέον γεωγραφικά στη Μέση Ανατολή.

Εισχωρεί στις σχέσεις μεταξύ ευρωπαϊκών και αραβικών κρατών, αγγίζει ζητήματα κυριαρχίας και επηρεάζει ήδη τη Μεσόγειο.

Το Μαρόκο μετατρέπεται σε περιφερειακό παίκτη

Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο στοιχείο ολόκληρης της υπόθεσης.

Το Μαρόκο δεν ενεργεί πλέον ως περιφερειακό κράτος περιορισμένων δυνατοτήτων.

Το Ραμπάτ επιδιώκει συστηματικά να αυξήσει το γεωπολιτικό του βάρος στην Αφρική, στον Ατλαντικό, στη Μεσόγειο και στον αραβικό κόσμο.

Το ζήτημα της Δυτικής Σαχάρας παραμένει στον πυρήνα της εξωτερικής πολιτικής του.

Οι σχέσεις με την Ουάσιγκτον είναι στρατηγικές.

Οι σχέσεις με το Ισραήλ έχουν αναβαθμιστεί.

Και η εξάρτηση της Ευρώπης από το Μαρόκο για τον έλεγχο των μεταναστευτικών διαδρομών δίνει στο Ραμπάτ πρόσθετη διαπραγματευτική ισχύ.

Η Θέουτα και η Μελίγια αποτελούν μέρος αυτής της εξίσωσης.

Η Γάζα προσθέτει τώρα ακόμη ένα επίπεδο.

Η πραγματική μάχη: ΗΠΑ εναντίον Κίνας

Πίσω από όλες αυτές τις εξελίξεις βρίσκεται μια πολύ μεγαλύτερη αναμέτρηση.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχειρούν να επανασυνδέσουν τα κράτη της Μέσης Ανατολής μέσα σε ένα πλέγμα ασφαλείας, στρατιωτικής συνεργασίας και πολιτικών συμφωνιών στο οποίο η Ουάσιγκτον παραμένει ο βασικός εγγυητής.

Η Κίνα προσπαθεί να οικοδομήσει ένα διαφορετικό μοντέλο.

Λιγότερο στρατιωτικό και περισσότερο οικονομικό.

Προσφέρει επενδύσεις, υποδομές, εμπορικές σχέσεις και διπλωματική συνεργασία χωρίς να απαιτεί από τους εταίρους της την ίδια μορφή στρατηγικής ευθυγράμμισης.

Το μεγάλο ερώτημα είναι ποιο μοντέλο θα κυριαρχήσει.

Εάν αραβικά κράτη όπως το Μαρόκο ενταχθούν βαθύτερα σε αμερικανικά καθοδηγούμενους μηχανισμούς ασφαλείας, τότε η Ουάσιγκτον θα έχει καταφέρει κάτι εξαιρετικά σημαντικό:

να μετατρέψει τοπικούς περιφερειακούς παίκτες σε πυλώνες μιας νέας μεταπολεμικής τάξης χωρίς να χρειάζεται να αναλάβει μόνη της όλο το στρατιωτικό και πολιτικό κόστος.

Αντίθετα, εάν τα αραβικά κράτη κατορθώσουν να ισορροπούν ταυτόχρονα μεταξύ ΗΠΑ, Κίνας, Ευρώπης και άλλων δυνάμεων, τότε το Πεκίνο θα διατηρήσει μεγαλύτερο χώρο για επέκταση της επιρροής του.

Η Θέουτα είναι προειδοποίηση για την Ευρώπη

Γι’ αυτό η κρίση της Θέουτα έχει σημασία πολύ πέρα από το μεταναστευτικό.

Δείχνει ότι μια γεωπολιτική αναδιάταξη στη Μέση Ανατολή μπορεί να παράγει συνέπειες ή πιέσεις χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά.

Η Ισπανία βρίσκεται σήμερα σε μια εξαιρετικά περίπλοκη θέση.

Πρέπει να προστατεύσει τα σύνορά της.

Να διατηρήσει λειτουργικές σχέσεις με το Μαρόκο.

Να υπερασπιστεί τη θέση της για τη Γάζα.

Να διαχειριστεί τη σύγκρουσή της με το Ισραήλ.

Και ταυτόχρονα να αποφύγει μια νέα ευρωπαϊκή μεταναστευτική κρίση.

Το Μαρόκο, από την άλλη πλευρά, αποκτά όλο και περισσότερα γεωπολιτικά χαρτιά.

Και το Πεκίνο παρακολουθεί.

Όχι επειδή υπάρχουν αποδείξεις μιας μεγάλης συνωμοσίας που συνδέει τη Γάζα με τη Θέουτα.

Αλλά επειδή η Γάζα, το Μαρόκο, η Ισπανία και η Μεσόγειος αποτελούν πλέον τμήματα της ίδιας ευρύτερης μάχης για επιρροή.

Η πραγματική σύγκρουση δεν αφορά μόνο το ποιος θα εγγυηθεί την ασφάλεια της μεταπολεμικής Γάζας.

Αφορά το ποιος θα καθορίσει τις συμμαχίες, τις εξαρτήσεις και τα δίκτυα ασφαλείας που θα διαμορφωθούν μετά τη σημερινή αναταραχή.

Και εκεί, πίσω από τη Μέση Ανατολή και τη Μεσόγειο, διακρίνεται όλο και καθαρότερα η μεγάλη στρατηγική αναμέτρηση του 21ου αιώνα:

Ηνωμένες Πολιτείες και Κίνα για τον έλεγχο της επόμενης περιφερειακής τάξης.