Το Ιράν επιχειρεί να κάνει ακόμη ένα βήμα προς την οικονομική του ενσωμάτωση στον μη δυτικό κόσμο, προετοιμάζοντας την ένταξή του στη New Development Bank (NDB), την αναπτυξιακή τράπεζα που δημιούργησαν οι BRICS.
Ο διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας του Ιράν, Αμπντολνασέρ Χεμματί, δήλωσε ότι η Τεχεράνη αναμένεται «σύντομα» να γίνει μέλος της τράπεζας, χαρακτηρίζοντάς την ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της συνεργασίας μεταξύ των χωρών των BRICS.
Η δήλωση έγινε ενόψει συνάντησης υπουργών Οικονομικών και κεντρικών τραπεζιτών των BRICS στην Ινδία, η οποία ασκεί φέτος την προεδρία της ομάδας.
Για την Τεχεράνη, όμως, η υπόθεση δεν αφορά απλώς ακόμη έναν πολυμερή χρηματοπιστωτικό οργανισμό.
Αφορά τη μεγαλύτερη στρατηγική της επιδίωξη: να μειώσει όσο μπορεί την εξάρτησή της από το δυτικό χρηματοπιστωτικό σύστημα και να περιορίσει την αποτελεσματικότητα των οικονομικών κυρώσεων.
Από τους BRICS στην τράπεζά τους
Το Ιράν εντάχθηκε στους BRICS το 2024, στο πλαίσιο της μεγάλης διεύρυνσης της ομάδας.
Η New Development Bank είχε δημιουργηθεί το 2015 από Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα και Νότια Αφρική με στόχο τη χρηματοδότηση έργων υποδομών και βιώσιμης ανάπτυξης στις αναδυόμενες οικονομίες.
Έκτοτε έχει διευρυνθεί πέρα από τους πέντε ιδρυτές της.
Τον Ιούνιο του 2026, για παράδειγμα, η NDB ανακοίνωσε την ένταξη του Ουζμπεκιστάν ως δέκατου μέλους της, επιβεβαιώνοντας ότι επιδιώκει να εξελιχθεί σε ευρύτερη πλατφόρμα χρηματοδότησης αναπτυσσόμενων οικονομιών.
Το διοικητικό συμβούλιο της τράπεζας έχει ήδη δώσει κατευθύνσεις για περαιτέρω διεύρυνση των μελών της στο πλαίσιο της στρατηγικής 2027–2031.
Εάν ολοκληρωθεί η ένταξη του Ιράν, η Τεχεράνη θα αποκτήσει όχι μόνο συμμετοχή σε έναν νέο χρηματοπιστωτικό θεσμό, αλλά και πρόσβαση σε ένα δίκτυο που φιλοδοξεί να συνδέσει όλο και περισσότερες αναδυόμενες οικονομίες.
Γιατί η NDB ενδιαφέρει τόσο πολύ το Ιράν
Το βασικό πρόβλημα της ιρανικής οικονομίας δεν είναι ότι δεν διαθέτει ενεργειακούς πόρους ή επενδυτικές ανάγκες.
Είναι ότι οι κυρώσεις περιορίζουν δραματικά τη δυνατότητά της να χρηματοδοτεί μεγάλα έργα, να χρησιμοποιεί διεθνείς τράπεζες και να κινεί κεφάλαια μέσω του παραδοσιακού παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Γι’ αυτό η NDB έχει στρατηγική αξία.
Θεωρητικά θα μπορούσε να προσφέρει χρηματοδότηση για:
- ενεργειακές υποδομές,
- μεταφορές και σιδηροδρομικά δίκτυα,
- λιμάνια,
- υδάτινα έργα,
- ψηφιακές υποδομές,
- ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
Αυτού του είδους τα έργα βρίσκονται ακριβώς στον πυρήνα της αποστολής της τράπεζας.
Η NDB δηλώνει ότι χρηματοδοτεί έργα υποδομών και βιώσιμης ανάπτυξης, ενώ αντλεί κεφάλαια τόσο από διεθνείς όσο και από εγχώριες αγορές των κρατών-μελών της.
Η μεγάλη παγίδα: οι αμερικανικές κυρώσεις
Εδώ όμως βρίσκεται και το κρίσιμο όριο της ιρανικής στρατηγικής.
Η ένταξη στην NDB δεν σημαίνει αυτομάτως ότι το Ιράν παρακάμπτει τις αμερικανικές κυρώσεις.
Η New Development Bank δεν λειτουργεί σε κάποιο παράλληλο οικονομικό σύμπαν αποκομμένο από το παγκόσμιο σύστημα κεφαλαίων.
Αντίθετα, δανείζεται και η ίδια από διεθνείς αγορές.
Διαθέτει αξιολογήσεις AA+ από την S&P και AA από τη Fitch και εκδίδει διεθνή ομόλογα.
Μόλις τον Ιούνιο, για παράδειγμα, εξέδωσε ομόλογο 50 εκατ. δολαρίων στο Μακάο στο πλαίσιο προγράμματος διεθνούς δανεισμού ύψους 50 δισ. δολαρίων.
Αυτό σημαίνει ότι η NDB έχει κάθε λόγο να προστατεύει την πρόσβασή της στις κεφαλαιαγορές και να αποφεύγει κινήσεις που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν σοβαρό κανονιστικό ή κυρωτικό κίνδυνο.
Άρα, ακόμη και εάν το Ιράν γίνει μέλος, η πραγματική έκταση της χρηματοδότησης που θα μπορέσει να λάβει θα εξαρτηθεί από τον τρόπο με τον οποίο θα δομηθούν οι συναλλαγές και από το εύρος των διεθνών κυρώσεων.
Η αποδολαριοποίηση στο επίκεντρο
Ο Χεμματί έδωσε ιδιαίτερη έμφαση και σε ένα δεύτερο ζήτημα: τη μεγαλύτερη χρήση εθνικών νομισμάτων στις συναλλαγές μεταξύ των BRICS.
Η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι το εμπόριο μεταξύ των κρατών-μελών θα μπορούσε να πραγματοποιείται περισσότερο σε εθνικά νομίσματα, ενώ επιδιώκει διμερείς και τριμερείς νομισματικές συμφωνίες.
Για το Ιράν, αυτή η στρατηγική έχει ιδιαίτερη σημασία.
Όσο μικρότερο μέρος των συναλλαγών περνά από το δολάριο και από δυτικές τράπεζες, τόσο μικρότερη θεωρητικά είναι η δυνατότητα των Ηνωμένων Πολιτειών να παρεμβαίνουν στις χρηματοπιστωτικές ροές.
Αυτό εξηγεί γιατί η Τεχεράνη έχει επενδύσει τόσο πολιτικά στη συνεργασία με Κίνα, Ρωσία και άλλες οικονομίες των BRICS.
Αποδολαριοποίηση δεν σημαίνει «τέλος του δολαρίου»
Χρειάζεται όμως προσοχή στις υπερβολές.
Η ενίσχυση του εμπορίου σε εθνικά νομίσματα δεν σημαίνει ότι οι BRICS βρίσκονται κοντά στην αντικατάσταση του δολαρίου ως κυρίαρχου παγκόσμιου νομίσματος.
Η ίδια η NDB αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Παρότι προωθεί τη χρηματοδότηση σε τοπικά νομίσματα, εξακολουθεί να χρησιμοποιεί ενεργά τις αγορές δολαρίου και το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα για την άντληση κεφαλαίων.
Άρα η πραγματική διαδικασία είναι περισσότερο διαφοροποίηση παρά πλήρης αποδολαριοποίηση.
Οι αναδυόμενες οικονομίες επιχειρούν να δημιουργήσουν περισσότερες επιλογές.
Όχι ακόμη να αντικαταστήσουν ολοκληρωτικά το υπάρχον σύστημα.
Κίνα, Ρωσία και Ινδία στο βάθος
Η κίνηση του Ιράν έχει επίσης μια σαφή γεωπολιτική κατεύθυνση.
Η Τεχεράνη προσπαθεί να ενσωματωθεί βαθύτερα σε ένα οικονομικό τρίγωνο στο οποίο κυριαρχούν τρεις από τους σημαντικότερους μη δυτικούς πόλους ισχύος: Κίνα, Ρωσία και Ινδία.
Με την Κίνα, το Ιράν έχει ενεργειακή και εμπορική σχέση.
Με τη Ρωσία, η στρατηγική και οικονομική συνεργασία έχει διευρυνθεί σημαντικά.
Η Ινδία, από την πλευρά της, έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για εμπορικούς διαδρόμους που συνδέουν τον Ινδικό Ωκεανό με την Κεντρική Ασία και την Ευρώπη μέσω ιρανικού εδάφους.
Επομένως, η ένταξη στην NDB δεν θα ήταν μόνο τραπεζική κίνηση.
Θα συνέδεε ακόμη περισσότερο το Ιράν με τη μεγαλύτερη γεωοικονομική στροφή προς την Ασία.
Οι BRICS μετατρέπονται σε οικονομικό θεσμό;
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο διεθνές στοιχείο της υπόθεσης.
Για χρόνια οι BRICS αντιμετωπίζονταν κυρίως ως πολιτικό φόρουμ χωρών που ζητούσαν μεγαλύτερο λόγο στη διεθνή τάξη.
Η NDB αποτελεί μια από τις λίγες περιπτώσεις όπου αυτή η πολιτική φιλοδοξία μετατράπηκε σε πραγματικό θεσμό με κεφάλαια, έργα, πιστοληπτική αξιολόγηση και πρόσβαση στις αγορές.
Η συνεχιζόμενη διεύρυνσή της δείχνει ότι οι BRICS επιχειρούν σταδιακά να αποκτήσουν και χρηματοπιστωτική υποδομή.
Και αυτό είναι σημαντικότερο μακροπρόθεσμα από οποιαδήποτε ρητορική περί «τέλους της δυτικής κυριαρχίας».
Οι μεγάλες αλλαγές στο διεθνές οικονομικό σύστημα δεν γίνονται με διακηρύξεις.
Γίνονται όταν δημιουργούνται θεσμοί που προσφέρουν πραγματικές εναλλακτικές δυνατότητες χρηματοδότησης.
Για την Τεχεράνη, οικονομική ανάσα και πολιτικό μήνυμα
Η πιθανή ένταξη στην NDB επομένως έχει διπλή σημασία.
Οικονομικά, προσφέρει στο Ιράν μια πιθανή νέα πηγή χρηματοδότησης και μεγαλύτερη πρόσβαση σε δίκτυα αναδυόμενων οικονομιών.
Γεωπολιτικά, στέλνει ένα σαφές μήνυμα προς την Ουάσιγκτον:
η Τεχεράνη επιχειρεί να οικοδομήσει ένα οικονομικό περιβάλλον στο οποίο οι δυτικές κυρώσεις θα εξακολουθούν να πονάνε, αλλά δεν θα μπορούν να την απομονώνουν πλήρως.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι BRICS μπορούν να ακυρώσουν την ισχύ του δολαρίου ή του αμερικανικού χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Σημαίνει όμως ότι χώρες όπως το Ιράν, η Ρωσία και άλλες οικονομίες που βρίσκονται αντιμέτωπες με δυτική πίεση επενδύουν συστηματικά στη δημιουργία εναλλακτικών διαδρομών.
Και όσο αυτές οι διαδρομές πολλαπλασιάζονται, τόσο η οικονομική ισχύς μετατρέπεται σε νέο πεδίο γεωπολιτικού ανταγωνισμού.
Η ένταξη του Ιράν στην τράπεζα των BRICS δεν καταργεί τις κυρώσεις. Αλλά δείχνει πώς η Τεχεράνη προετοιμάζεται για έναν κόσμο στον οποίο θέλει οι κυρώσεις να έχουν λιγότερη δύναμη από όση είχαν στο παρελθόν.