Η πρώτη ρωγμή στο «Μουσουλμανικό ΝΑΤΟ»; Γιατί η Σαουδική Αραβία φέρεται να άφησε την Αίγυπτο έξω από τη Μέκκα
«Στην Αίγυπτο ο Φιντάν – Ερωτήματα και παρασκήνιο για το αμυντικό σύμφωνο Σαουδικής Αραβίας–Τουρκίας–Πακιστάν»
Μία εβδομάδα χρειάστηκε.
Τόσο περίπου πέρασε από την υπογραφή της Mecca Joint Defense Agreement μέχρι να εμφανιστεί το πρώτο σοβαρό ερώτημα για τη συνοχή της.
Και δεν αφορά το Ιράν.
Δεν αφορά το Ισραήλ.
Δεν αφορά ούτε τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Αφορά την Αίγυπτο.
Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Hakan Fidan μεταβαίνει στο Κάιρο για συνομιλίες με την αιγυπτιακή ηγεσία, επισήμως στο πλαίσιο του Turkey-Egypt Joint Planning Group. Στην ατζέντα βρίσκονται οι διμερείς πολιτικές, οικονομικές και αμυντικές σχέσεις, καθώς και Γάζα, Συρία, Σουδάν και Λιβύη.
Όμως υπάρχει ένας ελέφαντας στο δωμάτιο:
γιατί η Αίγυπτος δεν ήταν στη Μέκκα;
Άγκυρα: «Τη θέλαμε μέσα» – Ριάντ: «Όχι»
Εδώ η ιστορία γίνεται πολύ πιο ενδιαφέρουσα.
Το Middle East Eye, επικαλούμενο καλά πληροφορημένες σαουδαραβικές πηγές, μετέδωσε ότι ήταν το Ριάντ που αντιτάχθηκε στην ένταξη της Αιγύπτου, παρά την επιθυμία της Τουρκίας να συμπεριληφθεί το Κάιρο.
Το Al-Monitor καταγράφει την ίδια αντιπαράθεση, σημειώνοντας ότι οι διαφορετικές εκδοχές για την απουσία της Αιγύπτου έχουν φέρει στην επιφάνεια τις τριβές πίσω από τη νέα περιφερειακή αρχιτεκτονική.
Προσοχή όμως:
η Αίγυπτος δεν έχει επιβεβαιώσει δημοσίως αυτή την εκδοχή.
Άρα το «σαουδαραβικό βέτο» πρέπει προς το παρόν να αντιμετωπίζεται ως ισχυρή δημοσιογραφική πληροφορία και όχι ως επίσημα επιβεβαιωμένο γεγονός.
Αλλά αν ισχύει, αλλάζει σημαντικά την ανάγνωση της συμφωνίας.
Γιατί μέχρι σήμερα η Μέκκα παρουσιαζόταν ως η πιθανή αρχή ενός διευρυνόμενου συστήματος συλλογικής ασφάλειας.
Τώρα εμφανίζεται ένα διαφορετικό ερώτημα:
ποιος ελέγχει την πόρτα;
Γιατί η Αίγυπτος θα άλλαζε τα πάντα
Η Αίγυπτος δεν θα ήταν απλώς ένα τέταρτο όνομα κάτω από μία συμφωνία.
Θα άλλαζε το μέγεθος και τον χαρακτήρα της.
Το Κάιρο διαθέτει μία από τις μεγαλύτερες στρατιωτικές δυνάμεις του αραβικού κόσμου.
Ελέγχει το Σουέζ, έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαδρόμους του πλανήτη.
Βρίσκεται γεωγραφικά ανάμεσα στη Μεσόγειο, την Ερυθρά Θάλασσα, τη Βόρεια Αφρική και τη Μέση Ανατολή.
Διαθέτει απευθείας σύνορα με τη Γάζα.
Και, κυρίως, έχει το πολιτικό βάρος που συνοδεύει την ιστορική του θέση στον αραβικό κόσμο.
Με την Αίγυπτο μέσα, η συμφωνία της Μέκκας θα έπαυε πολύ γρηγορότερα να μοιάζει με τριμερή στρατηγική συνεννόηση και θα άρχιζε να αποκτά χαρακτηριστικά πραγματικού περιφερειακού μπλοκ.
Αυτό ακριβώς μπορεί να είναι και το πρόβλημα.
Η Σαουδική Αραβία θέλει συμμαχία — αλλά ποιος θα ηγείται;
Η νέα συμφωνία βασίζεται σε μία εντυπωσιακή ανταλλαγή δυνατοτήτων.
Η Σαουδική Αραβία φέρνει το χρήμα και το πολιτικό βάρος του Κόλπου.
Η Τουρκία φέρνει στρατιωτική ισχύ, NATO experience και μια ταχύτατα αναπτυσσόμενη αμυντική βιομηχανία.
Το Πακιστάν φέρνει μεγάλο στρατό, στρατηγικό βάθος και —πάνω απ’ όλα— πυρηνικά όπλα.
Η είσοδος της Αιγύπτου θα πρόσθετε όμως ακόμη ένα κράτος που θεωρεί τον εαυτό του φυσικό ηγέτη του αραβικού κόσμου.
Και εκεί αρχίζει η πολιτική.
Το Ριάντ και το Κάιρο μπορούν να είναι εταίροι.
Μπορούν να συνεργάζονται.
Μπορούν να έχουν κοινά συμφέροντα.
Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι έχουν πάντοτε την ίδια αντίληψη για το ποιος πρέπει να καθορίζει την περιφερειακή ατζέντα.
Ένα τετραμερές σχήμα θα δημιουργούσε αμέσως ένα λεπτό ερώτημα ισορροπίας:
θα ήταν η Μέκκα μια σαουδαραβικής έμπνευσης αρχιτεκτονική ασφαλείας ή ένα σύστημα στο οποίο Κάιρο και Άγκυρα θα αποκτούσαν ισοδύναμη πολιτική επιρροή;
Και η Τουρκία θέλει την Αίγυπτο για δικούς της λόγους
Η Άγκυρα έχει διαφορετικό υπολογισμό.
Οι σχέσεις Τουρκίας–Αιγύπτου πέρασαν σχεδόν μία δεκαετία βαθιάς κρίσης μετά την ανατροπή του Mohamed Morsi το 2013.
Erdogan και Sisi βρέθηκαν σε αντίπαλα στρατόπεδα.
Στη Λιβύη.
Στην Ανατολική Μεσόγειο.
Στο ζήτημα της Μουσουλμανικής Αδελφότητας.
Στις περιφερειακές συμμαχίες.
Αυτή η περίοδος έχει πλέον σε μεγάλο βαθμό ανατραπεί.
Άγκυρα και Κάιρο οικοδομούν ξανά πολιτικές, εμπορικές και αμυντικές σχέσεις.
Για την Τουρκία, η συμμετοχή της Αιγύπτου στη Μέκκα θα ήταν επομένως κάτι περισσότερο από στρατιωτική ενίσχυση.
Θα αποτελούσε στρατηγική επικύρωση της τουρκοαιγυπτιακής επαναπροσέγγισης.
Και θα έδινε στην Άγκυρα έναν ισχυρό αραβικό εταίρο μέσα στη νέα δομή, μειώνοντας αναπόφευκτα τη δυνατότητα του Ριάντ να αποτελεί τον μοναδικό αραβικό πόλο της.
Η Μέκκα είναι ανοιχτή — θεωρητικά
Εδώ βρίσκεται και η αντίφαση.
Πακιστανικές και τουρκικές δηλώσεις μετά την υπογραφή υπογράμμισαν ότι η συμφωνία είναι αμυντική, δεν στρέφεται εναντίον συγκεκριμένης χώρας και παραμένει ανοιχτή σε άλλα κράτη που συμμερίζονται τις αρχές της.
Ωραία.
Αλλά εάν η Αίγυπτος —μία από τις προφανέστερες υποψήφιες χώρες— πράγματι δεν έγινε δεκτή λόγω αντίρρησης ενός ιδρυτικού μέλους, τότε μαθαίνουμε κάτι πολύ σημαντικό:
η διεύρυνση δεν θα είναι τεχνική διαδικασία. Θα είναι μάχη ισχύος.
Και αυτό μας επιστρέφει στη σύγκριση με το «Μουσουλμανικό ΝΑΤΟ».
Το δύσκολο κομμάτι δεν είναι να γράψεις μία ρήτρα συλλογικής άμυνας.
Το δύσκολο είναι να συμφωνήσεις:
ποιος μπαίνει,
ποιος μένει έξω,
ποιος διοικεί,
ποιος πληρώνει,
ποιος καθορίζει την απειλή,
και ποιος αποφασίζει πότε μία κρίση αφορά όλους.
Η Αίγυπτος έχει επίσης λόγους να διστάζει
Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά.
Δεν πρέπει να θεωρούμε δεδομένο ότι το Κάιρο είναι απελπισμένο να ενταχθεί.
Η Αίγυπτος έχει επί δεκαετίες μία πολύπλοκη αλλά βαθιά στρατηγική σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Λαμβάνει σημαντική αμερικανική στρατιωτική βοήθεια.
Διαθέτει τη Συνθήκη Ειρήνης του 1979 με το Ισραήλ.
Έχει δικές της ισορροπίες με τα κράτη του Κόλπου.
Και παραδοσιακά προτιμά να διατηρεί ελευθερία κινήσεων αντί να δεσμεύεται σε σχήματα όπου άλλες πρωτεύουσες θα μπορούσαν να την παρασύρουν σε κρίσεις που δεν έχει επιλέξει.
Αυτό κάνει την αιγυπτιακή σιωπή ακόμη πιο ενδιαφέρουσα.
Το Κάιρο μπορεί να αισθάνεται προσβεβλημένο αν πράγματι αποκλείστηκε.
Αλλά αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι θέλει να μπει με οποιοδήποτε τίμημα.
Ο Fidan πάει στο Κάιρο — και η ατζέντα είναι μεγαλύτερη από τη Μέκκα
Επισήμως, η επίσκεψη αφορά πολύ περισσότερα.
Γάζα.
Συρία.
Σουδάν.
Λιβύη.
Διμερείς οικονομικές σχέσεις.
Άμυνα.
Περιφερειακή συνεργασία.
Όλα αυτά είναι πραγματικά και σημαντικά.
Αλλά η χρονική στιγμή δύσκολα αγνοείται.
Ο Fidan φτάνει στο Κάιρο ακριβώς τη στιγμή που η απουσία της Αιγύπτου από τη συμφωνία έχει μετατραπεί σε δημόσιο ζήτημα.
Και εάν η Τουρκία πράγματι υποστήριξε την αιγυπτιακή συμμετοχή, ο Fidan βρίσκεται σε μοναδική θέση:
μπορεί να μιλήσει στο Κάιρο όχι ως εκείνος που έκλεισε την πόρτα, αλλά ως εκείνος που υποστηρίζει ότι προσπάθησε να την ανοίξει.
Αυτό είναι πολύτιμο διπλωματικό κεφάλαιο για την Άγκυρα.
Ποιος φοβάται μια τετράδα;
Υπάρχει και μία ευρύτερη διάσταση.
Σαουδική Αραβία, Τουρκία, Πακιστάν και Αίγυπτος μαζί θα δημιουργούσαν έναν εντυπωσιακό συνδυασμό.
Σαουδαραβικό κεφάλαιο.
Τουρκική αμυντική τεχνολογία.
Πακιστανική πυρηνική αποτροπή.
Αιγυπτιακή στρατιωτική μάζα και γεωγραφία.
Αυτό δεν θα ήταν ΝΑΤΟ.
Δεν θα είχε κοινή διοίκηση, ενιαία στρατιωτική δομή ή δεκαετίες interoperability.
Θα ήταν όμως αρκετά μεγάλο ώστε όλες οι περιφερειακές δυνάμεις —από το Ιράν και το Ισραήλ μέχρι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα— να πρέπει να αρχίσουν να το υπολογίζουν σοβαρά.
Και ίσως ακριβώς γι’ αυτό η τέταρτη καρέκλα είναι τόσο δύσκολη να γεμίσει.
Η πρώτη πραγματική δοκιμασία δεν είναι πόλεμος
Στο προηγούμενο άρθρο το βασικό ερώτημα ήταν πότε θα δοκιμαστεί στρατιωτικά η συμφωνία της Μέκκας.
Ίσως η πρώτη δοκιμασία της να έρθει πολύ νωρίτερα.
Και να μην περιλαμβάνει ούτε έναν πυροβολισμό.
Η πρώτη δοκιμασία είναι η διεύρυνση.
Εάν Τουρκία και Σαουδική Αραβία έχουν ήδη διαφορετικές αντιλήψεις για την Αίγυπτο, τότε βλέπουμε από την πρώτη εβδομάδα το βασικό πρόβλημα κάθε συμμαχίας που αποτελείται από ισχυρά κράτη:
όλοι θέλουν συνεργασία,
αλλά κανείς δεν θέλει να παραδώσει την ηγεσία.
Το πραγματικό ταξίδι του Fidan
Γι’ αυτό η επίσκεψη Fidan δεν είναι απλώς άλλη μία στάση της τουρκικής διπλωματίας.
Είναι ένα πρώτο τεστ για το εάν η Άγκυρα μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα μεταξύ Ριάντ και Καΐρου — ή αν η νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας θα αρχίσει να δημιουργεί νέες αντιπαλότητες πριν προλάβει να επιλύσει τις παλιές.
Η συμφωνία της Μέκκας γεννήθηκε με μία εντυπωσιακή υπόσχεση:
επίθεση στον έναν, επίθεση σε όλους.
Αλλά ίσως η δυσκολότερη ερώτηση να μην είναι ακόμη ποιος θα πολεμήσει για ποιον.
Είναι πολύ πιο απλή:
ποιος αποφασίζει ποιος ανήκει στο “όλοι”;
Και αυτή τη στιγμή, η άδεια αιγυπτιακή καρέκλα στη Μέκκα λέει περισσότερα για το μέλλον της νέας συμμαχίας από οποιαδήποτε πανηγυρική ανακοίνωση.
«Στην Αίγυπτο ο Φιντάν – Ερωτήματα και παρασκήνιο για το αμυντικό σύμφωνο Σαουδικής Αραβίας–Τουρκίας–Πακιστάν»
Μία εβδομάδα χρειάστηκε.
Τόσο περίπου πέρασε από την υπογραφή της Mecca Joint Defense Agreement μέχρι να εμφανιστεί το πρώτο σοβαρό ερώτημα για τη συνοχή της.
Και δεν αφορά το Ιράν.
Δεν αφορά το Ισραήλ.
Δεν αφορά ούτε τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Αφορά την Αίγυπτο.
Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Hakan Fidan μεταβαίνει στο Κάιρο για συνομιλίες με την αιγυπτιακή ηγεσία, επισήμως στο πλαίσιο του Turkey-Egypt Joint Planning Group. Στην ατζέντα βρίσκονται οι διμερείς πολιτικές, οικονομικές και αμυντικές σχέσεις, καθώς και Γάζα, Συρία, Σουδάν και Λιβύη.
Όμως υπάρχει ένας ελέφαντας στο δωμάτιο:
γιατί η Αίγυπτος δεν ήταν στη Μέκκα;
Άγκυρα: «Τη θέλαμε μέσα» – Ριάντ: «Όχι»
Εδώ η ιστορία γίνεται πολύ πιο ενδιαφέρουσα.
Το Middle East Eye, επικαλούμενο καλά πληροφορημένες σαουδαραβικές πηγές, μετέδωσε ότι ήταν το Ριάντ που αντιτάχθηκε στην ένταξη της Αιγύπτου, παρά την επιθυμία της Τουρκίας να συμπεριληφθεί το Κάιρο.
Το Al-Monitor καταγράφει την ίδια αντιπαράθεση, σημειώνοντας ότι οι διαφορετικές εκδοχές για την απουσία της Αιγύπτου έχουν φέρει στην επιφάνεια τις τριβές πίσω από τη νέα περιφερειακή αρχιτεκτονική.
Προσοχή όμως:
η Αίγυπτος δεν έχει επιβεβαιώσει δημοσίως αυτή την εκδοχή.
Άρα το «σαουδαραβικό βέτο» πρέπει προς το παρόν να αντιμετωπίζεται ως ισχυρή δημοσιογραφική πληροφορία και όχι ως επίσημα επιβεβαιωμένο γεγονός.
Αλλά αν ισχύει, αλλάζει σημαντικά την ανάγνωση της συμφωνίας.
Γιατί μέχρι σήμερα η Μέκκα παρουσιαζόταν ως η πιθανή αρχή ενός διευρυνόμενου συστήματος συλλογικής ασφάλειας.
Τώρα εμφανίζεται ένα διαφορετικό ερώτημα:
ποιος ελέγχει την πόρτα;
Γιατί η Αίγυπτος θα άλλαζε τα πάντα
Η Αίγυπτος δεν θα ήταν απλώς ένα τέταρτο όνομα κάτω από μία συμφωνία.
Θα άλλαζε το μέγεθος και τον χαρακτήρα της.
Το Κάιρο διαθέτει μία από τις μεγαλύτερες στρατιωτικές δυνάμεις του αραβικού κόσμου.
Ελέγχει το Σουέζ, έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαδρόμους του πλανήτη.
Βρίσκεται γεωγραφικά ανάμεσα στη Μεσόγειο, την Ερυθρά Θάλασσα, τη Βόρεια Αφρική και τη Μέση Ανατολή.
Διαθέτει απευθείας σύνορα με τη Γάζα.
Και, κυρίως, έχει το πολιτικό βάρος που συνοδεύει την ιστορική του θέση στον αραβικό κόσμο.
Με την Αίγυπτο μέσα, η συμφωνία της Μέκκας θα έπαυε πολύ γρηγορότερα να μοιάζει με τριμερή στρατηγική συνεννόηση και θα άρχιζε να αποκτά χαρακτηριστικά πραγματικού περιφερειακού μπλοκ.
Αυτό ακριβώς μπορεί να είναι και το πρόβλημα.
Η Σαουδική Αραβία θέλει συμμαχία — αλλά ποιος θα ηγείται;
Η νέα συμφωνία βασίζεται σε μία εντυπωσιακή ανταλλαγή δυνατοτήτων.
Η Σαουδική Αραβία φέρνει το χρήμα και το πολιτικό βάρος του Κόλπου.
Η Τουρκία φέρνει στρατιωτική ισχύ, NATO experience και μια ταχύτατα αναπτυσσόμενη αμυντική βιομηχανία.
Το Πακιστάν φέρνει μεγάλο στρατό, στρατηγικό βάθος και —πάνω απ’ όλα— πυρηνικά όπλα.
Η είσοδος της Αιγύπτου θα πρόσθετε όμως ακόμη ένα κράτος που θεωρεί τον εαυτό του φυσικό ηγέτη του αραβικού κόσμου.
Και εκεί αρχίζει η πολιτική.
Το Ριάντ και το Κάιρο μπορούν να είναι εταίροι.
Μπορούν να συνεργάζονται.
Μπορούν να έχουν κοινά συμφέροντα.
Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι έχουν πάντοτε την ίδια αντίληψη για το ποιος πρέπει να καθορίζει την περιφερειακή ατζέντα.
Ένα τετραμερές σχήμα θα δημιουργούσε αμέσως ένα λεπτό ερώτημα ισορροπίας:
θα ήταν η Μέκκα μια σαουδαραβικής έμπνευσης αρχιτεκτονική ασφαλείας ή ένα σύστημα στο οποίο Κάιρο και Άγκυρα θα αποκτούσαν ισοδύναμη πολιτική επιρροή;
Και η Τουρκία θέλει την Αίγυπτο για δικούς της λόγους
Η Άγκυρα έχει διαφορετικό υπολογισμό.
Οι σχέσεις Τουρκίας–Αιγύπτου πέρασαν σχεδόν μία δεκαετία βαθιάς κρίσης μετά την ανατροπή του Mohamed Morsi το 2013.
Erdogan και Sisi βρέθηκαν σε αντίπαλα στρατόπεδα.
Στη Λιβύη.
Στην Ανατολική Μεσόγειο.
Στο ζήτημα της Μουσουλμανικής Αδελφότητας.
Στις περιφερειακές συμμαχίες.
Αυτή η περίοδος έχει πλέον σε μεγάλο βαθμό ανατραπεί.
Άγκυρα και Κάιρο οικοδομούν ξανά πολιτικές, εμπορικές και αμυντικές σχέσεις.
Για την Τουρκία, η συμμετοχή της Αιγύπτου στη Μέκκα θα ήταν επομένως κάτι περισσότερο από στρατιωτική ενίσχυση.
Θα αποτελούσε στρατηγική επικύρωση της τουρκοαιγυπτιακής επαναπροσέγγισης.
Και θα έδινε στην Άγκυρα έναν ισχυρό αραβικό εταίρο μέσα στη νέα δομή, μειώνοντας αναπόφευκτα τη δυνατότητα του Ριάντ να αποτελεί τον μοναδικό αραβικό πόλο της.
Η Μέκκα είναι ανοιχτή — θεωρητικά
Εδώ βρίσκεται και η αντίφαση.
Πακιστανικές και τουρκικές δηλώσεις μετά την υπογραφή υπογράμμισαν ότι η συμφωνία είναι αμυντική, δεν στρέφεται εναντίον συγκεκριμένης χώρας και παραμένει ανοιχτή σε άλλα κράτη που συμμερίζονται τις αρχές της.
Ωραία.
Αλλά εάν η Αίγυπτος —μία από τις προφανέστερες υποψήφιες χώρες— πράγματι δεν έγινε δεκτή λόγω αντίρρησης ενός ιδρυτικού μέλους, τότε μαθαίνουμε κάτι πολύ σημαντικό:
η διεύρυνση δεν θα είναι τεχνική διαδικασία. Θα είναι μάχη ισχύος.
Και αυτό μας επιστρέφει στη σύγκριση με το «Μουσουλμανικό ΝΑΤΟ».
Το δύσκολο κομμάτι δεν είναι να γράψεις μία ρήτρα συλλογικής άμυνας.
Το δύσκολο είναι να συμφωνήσεις:
ποιος μπαίνει,
ποιος μένει έξω,
ποιος διοικεί,
ποιος πληρώνει,
ποιος καθορίζει την απειλή,
και ποιος αποφασίζει πότε μία κρίση αφορά όλους.
Η Αίγυπτος έχει επίσης λόγους να διστάζει
Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά.
Δεν πρέπει να θεωρούμε δεδομένο ότι το Κάιρο είναι απελπισμένο να ενταχθεί.
Η Αίγυπτος έχει επί δεκαετίες μία πολύπλοκη αλλά βαθιά στρατηγική σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Λαμβάνει σημαντική αμερικανική στρατιωτική βοήθεια.
Διαθέτει τη Συνθήκη Ειρήνης του 1979 με το Ισραήλ.
Έχει δικές της ισορροπίες με τα κράτη του Κόλπου.
Και παραδοσιακά προτιμά να διατηρεί ελευθερία κινήσεων αντί να δεσμεύεται σε σχήματα όπου άλλες πρωτεύουσες θα μπορούσαν να την παρασύρουν σε κρίσεις που δεν έχει επιλέξει.
Αυτό κάνει την αιγυπτιακή σιωπή ακόμη πιο ενδιαφέρουσα.
Το Κάιρο μπορεί να αισθάνεται προσβεβλημένο αν πράγματι αποκλείστηκε.
Αλλά αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι θέλει να μπει με οποιοδήποτε τίμημα.
Ο Fidan πάει στο Κάιρο — και η ατζέντα είναι μεγαλύτερη από τη Μέκκα
Επισήμως, η επίσκεψη αφορά πολύ περισσότερα.
Γάζα.
Συρία.
Σουδάν.
Λιβύη.
Διμερείς οικονομικές σχέσεις.
Άμυνα.
Περιφερειακή συνεργασία.
Όλα αυτά είναι πραγματικά και σημαντικά.
Αλλά η χρονική στιγμή δύσκολα αγνοείται.
Ο Fidan φτάνει στο Κάιρο ακριβώς τη στιγμή που η απουσία της Αιγύπτου από τη συμφωνία έχει μετατραπεί σε δημόσιο ζήτημα.
Και εάν η Τουρκία πράγματι υποστήριξε την αιγυπτιακή συμμετοχή, ο Fidan βρίσκεται σε μοναδική θέση:
μπορεί να μιλήσει στο Κάιρο όχι ως εκείνος που έκλεισε την πόρτα, αλλά ως εκείνος που υποστηρίζει ότι προσπάθησε να την ανοίξει.
Αυτό είναι πολύτιμο διπλωματικό κεφάλαιο για την Άγκυρα.
Ποιος φοβάται μια τετράδα;
Υπάρχει και μία ευρύτερη διάσταση.
Σαουδική Αραβία, Τουρκία, Πακιστάν και Αίγυπτος μαζί θα δημιουργούσαν έναν εντυπωσιακό συνδυασμό.
Σαουδαραβικό κεφάλαιο.
Τουρκική αμυντική τεχνολογία.
Πακιστανική πυρηνική αποτροπή.
Αιγυπτιακή στρατιωτική μάζα και γεωγραφία.
Αυτό δεν θα ήταν ΝΑΤΟ.
Δεν θα είχε κοινή διοίκηση, ενιαία στρατιωτική δομή ή δεκαετίες interoperability.
Θα ήταν όμως αρκετά μεγάλο ώστε όλες οι περιφερειακές δυνάμεις —από το Ιράν και το Ισραήλ μέχρι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα— να πρέπει να αρχίσουν να το υπολογίζουν σοβαρά.
Και ίσως ακριβώς γι’ αυτό η τέταρτη καρέκλα είναι τόσο δύσκολη να γεμίσει.
Η πρώτη πραγματική δοκιμασία δεν είναι πόλεμος
Στο προηγούμενο άρθρο το βασικό ερώτημα ήταν πότε θα δοκιμαστεί στρατιωτικά η συμφωνία της Μέκκας.
Ίσως η πρώτη δοκιμασία της να έρθει πολύ νωρίτερα.
Και να μην περιλαμβάνει ούτε έναν πυροβολισμό.
Η πρώτη δοκιμασία είναι η διεύρυνση.
Εάν Τουρκία και Σαουδική Αραβία έχουν ήδη διαφορετικές αντιλήψεις για την Αίγυπτο, τότε βλέπουμε από την πρώτη εβδομάδα το βασικό πρόβλημα κάθε συμμαχίας που αποτελείται από ισχυρά κράτη:
όλοι θέλουν συνεργασία,
αλλά κανείς δεν θέλει να παραδώσει την ηγεσία.
Το πραγματικό ταξίδι του Fidan
Γι’ αυτό η επίσκεψη Fidan δεν είναι απλώς άλλη μία στάση της τουρκικής διπλωματίας.
Είναι ένα πρώτο τεστ για το εάν η Άγκυρα μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα μεταξύ Ριάντ και Καΐρου — ή αν η νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας θα αρχίσει να δημιουργεί νέες αντιπαλότητες πριν προλάβει να επιλύσει τις παλιές.
Η συμφωνία της Μέκκας γεννήθηκε με μία εντυπωσιακή υπόσχεση:
επίθεση στον έναν, επίθεση σε όλους.
Αλλά ίσως η δυσκολότερη ερώτηση να μην είναι ακόμη ποιος θα πολεμήσει για ποιον.
Είναι πολύ πιο απλή:
ποιος αποφασίζει ποιος ανήκει στο “όλοι”;
Και αυτή τη στιγμή, η άδεια αιγυπτιακή καρέκλα στη Μέκκα λέει περισσότερα για το μέλλον της νέας συμμαχίας από οποιαδήποτε πανηγυρική ανακοίνωση.