Σε μια εξαιρετικά σκληρή προειδοποίηση προς μια χώρα που επί χρόνια λειτουργεί ως πολύτιμος διαμεσολαβητής μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν προχώρησε ο Ντόναλντ Τραμπ, απειλώντας ευθέως το Ομάν με στρατιωτικό πλήγμα εάν επιχειρήσει να εμποδίσει μια ενδεχόμενη αμερικανοϊρανική συμφωνία.
Μιλώντας τηλεφωνικά στο Fox News τη Δευτέρα, ο Αμερικανός πρόεδρος χρησιμοποίησε ιδιαίτερα ωμή γλώσσα όταν ρωτήθηκε για τις επαφές ανάμεσα στην Τεχεράνη και το Μουσκάτ σχετικά με τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ.
«Αν το Ομάν μπει στη μέση, θα το βομβαρδίσουμε», ήταν επί της ουσίας το μήνυμα του Τραμπ, ο οποίος εμφανίζεται αποφασισμένος να μην επιτρέψει τη δημιουργία ενός νέου καθεστώτος διέλευσης από τα Στενά που θα βρίσκεται υπό ιρανικό έλεγχο ή θα επιβάλλει οικονομικές επιβαρύνσεις στη διεθνή ναυσιπλοΐα.
Η παρέμβασή του αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία επειδή το Ομάν δεν αποτελεί παραδοσιακό αντίπαλο των ΗΠΑ. Αντιθέτως, εδώ και χρόνια διατηρεί στενές σχέσεις με την Ουάσιγκτον και ταυτόχρονα ανοικτούς διαύλους με την Τεχεράνη, λειτουργώντας επανειλημμένα ως ενδιάμεσος στις δύσκολες αμερικανοϊρανικές διαπραγματεύσεις.
Τεχεράνη και Μουσκάτ συζητούν για τα Στενά
Η έκρηξη Τραμπ ήρθε την ίδια ημέρα που το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε ότι Ιράν και Ομάν έχουν καταλήξει σε μια «κατανόηση» για ζητήματα που αφορούν τις θαλάσσιες οδούς στα Στενά του Ορμούζ.
Πρόκειται για μία από τις στρατηγικότερες θαλάσσιες αρτηρίες του πλανήτη. Πριν από τον πόλεμο, από τα Στενά περνούσε περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου.
Το γεωγραφικό στοιχείο κάνει το Ομάν αναντικατάστατο: η χώρα βρίσκεται ακριβώς απέναντι από το Ιράν και οι δύο πλευρές «μοιράζονται» ουσιαστικά τις δύο ακτές του περάσματος.
Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε μακροπρόθεσμη συμφωνία για το καθεστώς ναυσιπλοΐας δύσκολα μπορεί να εφαρμοστεί χωρίς τη συμμετοχή του Μουσκάτ.
Η μεγάλη σύγκρουση για τα «διόδια»
Στην καρδιά της αντιπαράθεσης βρίσκεται ένα φαινομενικά οικονομικό ζήτημα με τεράστια γεωπολιτική σημασία: ποιος θα ελέγχει τη διέλευση και εάν τα πλοία θα πληρώνουν για να περνούν από τα Στενά.
Η Τεχεράνη επιδιώκει να επιβάλει χρεώσεις σε πλοία που χρησιμοποιούν τη θαλάσσια οδό.
Η Ουάσιγκτον απορρίπτει κατηγορηματικά ένα τέτοιο ενδεχόμενο και απαιτεί επιστροφή στο προηγούμενο καθεστώς ελεύθερης διέλευσης.
Για τις ΗΠΑ, η αποδοχή ενός ιρανικού συστήματος χρεώσεων δεν θα αποτελούσε απλώς οικονομική παραχώρηση. Θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως έμμεση αναγνώριση αυξημένου ιρανικού ελέγχου πάνω σε μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες του κόσμου.
Και εκεί ακριβώς φαίνεται ότι ο Τραμπ τραβά την κόκκινη γραμμή.
Δεν είναι η πρώτη απειλή προς το Ομάν
Η νέα δήλωση δεν αποτελεί μεμονωμένο ξέσπασμα.
Ήδη από τον Μάιο, όταν είχαν εμφανιστεί πληροφορίες ότι Ιράν και Ομάν εξέταζαν την επιβολή τελών στα Στενά, ο Τραμπ είχε προειδοποιήσει το Μουσκάτ να «συμπεριφερθεί», χρησιμοποιώντας και τότε απειλητική γλώσσα περί στρατιωτικής δράσης.
Παράλληλα, ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ είχε προειδοποιήσει ότι το Ομάν θα μπορούσε να αντιμετωπίσει κυρώσεις εάν συνεργαζόταν με το Ιράν για την επιβολή χρεώσεων.
Επομένως, η Ουάσιγκτον έχει μετατρέψει το συγκεκριμένο ζήτημα σε στρατηγική κόκκινη γραμμή.
Η συμφωνία των 60 ημερών που δεν άντεξε
Τον Ιούνιο είχε διαμορφωθεί μια προσωρινή φόρμουλα ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν.
Η συμφωνία προέβλεπε ελεύθερη διέλευση χωρίς τέλη για 60 ημέρες. Μετά τη λήξη αυτής της περιόδου, Ιράν και Ομάν θα αναλάμβαναν να προσδιορίσουν το μελλοντικό μοντέλο διαχείρισης των Στενών.
Το σχέδιο όμως άρχισε να καταρρέει όταν ιρανικές δυνάμεις άνοιξαν πυρ εναντίον πλοίων που χρησιμοποιούσαν προστατευόμενη από το αμερικανικό Ναυτικό διαδρομή κατά μήκος των ακτών του Ομάν.
Η διορία των 60 ημερών για την επίτευξη μιας μονιμότερης συμφωνίας έληξε τη Δευτέρα χωρίς συνολική λύση.
Και ο Τραμπ δεν δείχνει αυτή τη στιγμή διατεθειμένος να παρουσιάσει την παρέλευση της προθεσμίας ως λόγο για αμερικανικές υποχωρήσεις.
Το αντίθετο.
«Λευκή σημαία» ζητά από το Ιράν
Στην ίδια συνέντευξη, ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι δεν βιάζεται να κλείσει συμφωνία με την Τεχεράνη και χρησιμοποίησε μια ακόμη πιο χαρακτηριστική διατύπωση: κάλεσε το Ιράν να σηκώσει «λευκή σημαία παράδοσης».
Η φράση αποτυπώνει το δύσκολο σημείο στο οποίο έχουν φτάσει οι συνομιλίες.
Το Ιράν ζητά, μεταξύ άλλων:
- πολεμικές αποζημιώσεις,
- άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών,
- διαφορετικό καθεστώς ασφαλείας και ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.
Οι ΗΠΑ, από την άλλη πλευρά, δεν θέλουν μια συμφωνία που θα εμφανιστεί ως επιβράβευση της Τεχεράνης μετά τον πόλεμο.
Γιατί ο Τραμπ χτυπά τόσο σκληρά το Ομάν
Εδώ βρίσκεται το πραγματικό γεωπολιτικό ενδιαφέρον.
Ο στόχος της προειδοποίησης πιθανότατα δεν είναι μόνο το Μουσκάτ. Το βασικό ακροατήριο είναι η Τεχεράνη.
Ο Τραμπ επιχειρεί να καταστήσει σαφές ότι δεν θα επιτρέψει στο Ιράν να πετύχει μέσω μιας διμερούς συνεννόησης με το Ομάν όσα δεν κατάφερε να εξασφαλίσει στις απευθείας διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ.
Ταυτόχρονα όμως αναλαμβάνει σημαντικό ρίσκο.
Το Ομάν αποτελεί έναν από τους ελάχιστους περιφερειακούς παίκτες που μπορούν να συνομιλούν ταυτόχρονα και με την Ουάσιγκτον και με την Τεχεράνη. Εάν η σχέση ΗΠΑ–Ομάν τραυματιστεί σοβαρά, η αμερικανική κυβέρνηση μπορεί να χάσει έναν από τους χρησιμότερους διαύλους επικοινωνίας που διαθέτει με το Ιράν.
Ορμούζ: Η μάχη δεν είναι μόνο για το πετρέλαιο
Το πραγματικό διακύβευμα ξεπερνά την τιμή του αργού.
Όποιος αποκτήσει αυξημένη δυνατότητα να καθορίζει τους κανόνες διέλευσης από τα Στενά αποκτά ταυτόχρονα έναν τεράστιο μοχλό πίεσης πάνω στις ενεργειακές αγορές, στις οικονομίες της Ασίας και στους πετρελαιοπαραγωγούς του Κόλπου.
Για την Ουάσιγκτον, λοιπόν, η ελεύθερη ναυσιπλοΐα αποτελεί και ζήτημα διατήρησης της αμερικανικής στρατηγικής παρουσίας στον Περσικό Κόλπο.
Για την Τεχεράνη, αντίθετα, τα Στενά είναι ίσως το ισχυρότερο γεωπολιτικό χαρτί που διαθέτει.
Και το Ομάν βρίσκεται κυριολεκτικά στη μέση.
Το επικίνδυνο παιχνίδι του Τραμπ
Η απειλή προς το Μουσκάτ δείχνει πόσο σκληρή γίνεται η αμερικανική διαπραγματευτική γραμμή.
Ο Τραμπ φαίνεται να ακολουθεί μια στρατηγική μέγιστης πίεσης: στρατιωτική απειλή, οικονομικές κυρώσεις και ταυτόχρονα ανοιχτή πόρτα για συμφωνία – αλλά με όρους που δεν θα επιτρέπουν στο Ιράν να εμφανιστεί ως νικητής.
Το ερώτημα είναι μέχρι πού μπορεί να φτάσει αυτή η τακτική χωρίς να καταστρέψει τον ίδιο τον μηχανισμό διαμεσολάβησης.
Γιατί το Ομάν δεν είναι απλώς μία ακόμη χώρα του Κόλπου. Είναι ο γεωγραφικός συνδιαχειριστής της εισόδου στα Στενά και ταυτόχρονα ένας από τους σημαντικότερους παρασκηνιακούς διαμεσολαβητές της περιοχής.
Και αν ο Τραμπ μετατρέψει τον μεσολαβητή σε αντίπαλο, μπορεί να κερδίσει τη μάχη των απειλών αλλά να κάνει πολύ δυσκολότερη τη συμφωνία που δηλώνει ότι θέλει να πετύχει.
Πηγή: pagenews.gr