«Πυρηνική βόμβα» για τη Rosatom: Η Ουκρανία απαιτεί κυρώσεις από ΕΕ μετά τις αποκαλύψεις για κενά ασφαλείας
ΧΡΟΝΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ 9 '
Πηγή Φωτογραφίας: Reuters//«Πυρηνική βόμβα» για τη Rosatom: Η Ουκρανία απαιτεί κυρώσεις από την ΕΕ μετά τις αποκαλύψεις για σοβαρά κενά ασφαλείας
Νέο και εξαιρετικά δύσκολο πολιτικό μέτωπο ανοίγει για την Ευρωπαϊκή Ένωση η Rosatom, καθώς η Ουκρανία ζητά από τις Βρυξέλλες να βάλουν επιτέλους στο καθεστώς κυρώσεων τον ρωσικό κρατικό πυρηνικό κολοσσό, επικαλούμενη νέες καταγγελίες για σοβαρές παραβιάσεις ασφάλειας σε πυρηνικό έργο που κατασκευάζει στην Αίγυπτο.
Η παρέμβαση του Κιέβου ακολούθησε έρευνα του Politico, το οποίο απέκτησε εμπιστευτικά έγγραφα σχετικά με την κατασκευή του πυρηνικού σταθμού El Dabaa. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που δημοσιοποιήθηκαν, στα έγγραφα καταγράφονται κατασκευαστικά ελαττώματα σε πολλαπλές μονάδες, προβλήματα μηχανικής και ασφάλειας και παραβιάσεις της λεγόμενης «κουλτούρας πυρηνικής ασφάλειας».
Το θέμα αποκτά όμως πολύ μεγαλύτερη ευρωπαϊκή διάσταση: η Rosatom είναι η εταιρεία που κατασκευάζει και το αμφιλεγόμενο Paks II στην Ουγγαρία, χρησιμοποιώντας την ίδια οικογένεια ρωσικής πυρηνικής τεχνολογίας.
Ο Σίμπιχα ζητά να μπει η Rosatom στις κυρώσεις
Ο υπουργός Εξωτερικών της Ουκρανίας Αντρίι Σίμπιχα αξιοποίησε τις αποκαλύψεις για να επαναφέρει ένα αίτημα που το Κίεβο διατυπώνει εδώ και χρόνια: κυρώσεις της ΕΕ κατά της Rosatom και τερματισμό της ευρωπαϊκής εξάρτησης από τη ρωσική πυρηνική βιομηχανία.
«Η Ουκρανία έχει προειδοποιήσει εδώ και καιρό τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις κατά οποιασδήποτε συνεργασίας με τη Rosatom και πιστεύουμε ότι ήρθε η ώρα να επανεκκινήσει μια σοβαρή συζήτηση για τις κυρώσεις της ΕΕ εναντίον της», ανέφερε ο Ουκρανός υπουργός.
Ο Σίμπιχα κάλεσε μάλιστα ευθέως την ΕΕ και τα κράτη-μέλη να ακούσουν την Ουκρανία, υποστηρίζοντας ότι καμία άλλη χώρα δεν γνωρίζει καλύτερα γιατί η Μόσχα δεν μπορεί να θεωρείται αξιόπιστος εταίρος στον τομέα της ατομικής ενέργειας.
«Η μόνη υπεύθυνη πολιτική είναι να διακοπεί κάθε συνεργασία με τη Μόσχα στην πυρηνική ενέργεια, να τερματιστεί κάθε εξάρτηση από τη Ρωσία στον πυρηνικό τομέα και να επιβληθούν κυρώσεις στη Rosatom», δήλωσε.
Τι αποκάλυψαν τα έγγραφα για το El Dabaa
Στο επίκεντρο της υπόθεσης βρίσκεται το El Dabaa, το τεράστιο πυρηνικό πρόγραμμα της Αιγύπτου στις ακτές της Μεσογείου, το οποίο κατασκευάζεται από τη Rosatom και προβλέπει τέσσερις αντιδραστήρες ρωσικού σχεδιασμού.
Σύμφωνα με αναφορές στα εμπιστευτικά έγγραφα που απέκτησε το Politico, επιστολή της αιγυπτιακής Nuclear Power Plants Authority προς τη Rosatom, με ημερομηνία 4 Ιουνίου 2026, κάνει λόγο για ελαττώματα σε μονάδες αντιδραστήρων και για παραβιάσεις της «κουλτούρας πυρηνικής ασφάλειας». Περιλαμβάνονται ακόμη καταγγελίες περί «εσκεμμένης αμέλειας» στελέχους που συμμετείχε στο έργο.
Οι αναφορές είναι ιδιαίτερα σοβαρές.
Στα προβλήματα που περιγράφονται περιλαμβάνονται κενά στο σκυρόδεμα πίσω από μεταλλική επένδυση στη Μονάδα 4 και ελαττώματα στις πλάκες θεμελίωσης των Μονάδων 1, 2 και 3, η αποκατάσταση των οποίων φέρεται να χρειάστηκε περίπου έναν χρόνο.
Παράλληλα, εσωτερικές αξιολογήσεις που ανάγονται στο 2025 φέρονται να δείχνουν ότι το αρχικό χρονοδιάγραμμα της πρώτης μονάδας αντιμετωπίζει πιθανή καθυστέρηση περίπου 18 μηνών, μεταφέροντας την ολοκλήρωση από τον Σεπτέμβριο του 2028 στον Μάρτιο του 2030.
Καταγγελίες ακόμη και για «εικονική» πρόοδο
Ιδιαίτερη αίσθηση προκαλούν και οι καταγγελίες σχετικά με την πραγματική πρόοδο του έργου.
Σύμφωνα με τις δημοσιευμένες αναφορές στα έγγραφα, οι αιγυπτιακές αρχές φέρονται να αμφισβήτησαν την εικόνα που παρουσιαζόταν για την πορεία των εργασιών, κάνοντας λόγο για πρακτικές που εμφάνιζαν μεγαλύτερη πρόοδο από αυτή που μπορούσε να διαπιστωθεί επιτόπου.
Τα έγγραφα περιγράφουν επίσης ζητήματα πειθαρχίας και ασφάλειας στο εργοτάξιο, μεταξύ των οποίων καταγγελίες για πλαστογράφηση καρτών πρόσβασης, μη εξουσιοδοτημένη δημοσίευση φωτογραφιών και βίντεο από τις εγκαταστάσεις και περιστατικά κατανάλωσης αλκοόλ.
Ακόμη σοβαρότερη είναι αναφορά για εργατικό ατύχημα, κατά το οποίο τραυματίας φέρεται να μεταφέρθηκε με ιδιωτικό όχημα αντί ασθενοφόρου, με τα έγγραφα να αποδίδουν την επιλογή αυτή σε προσπάθεια αποφυγής επίσημης καταγραφής του περιστατικού.
Η Rosatom απορρίπτει τις καταγγελίες
Η ρωσική εταιρεία αμφισβητεί την εικόνα που προκύπτει από τις καταγγελίες.
Η Rosatom υποστηρίζει ότι στο El Dabaa εφαρμόζονται υψηλά πρότυπα οργάνωσης, διαχείρισης ποιότητας και κουλτούρας ασφάλειας, ενώ επικαλείται την προσοχή που δίνουν στο έργο τόσο η ρωσική όσο και η αιγυπτιακή πολιτική ηγεσία, καθώς και ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας.
Η εταιρεία, σύμφωνα με τις ίδιες αναφορές, δεν επιβεβαίωσε την παραλαβή της συγκεκριμένης αιγυπτιακής επιστολής.
Η αντιπαράθεση συνεπώς αφορά επί του παρόντος σοβαρές καταγγελίες που περιέχονται σε έγγραφα και όχι τελεσίδικη διαπίστωση διεθνούς πυρηνικού ρυθμιστικού φορέα.
Το μεγάλο ευρωπαϊκό πρόβλημα λέγεται Paks II
Εδώ ακριβώς η υπόθεση παύει να αφορά μόνο την Αίγυπτο.
Η Rosatom έχει αναλάβει την επέκταση του πυρηνικού σταθμού Paks στην Ουγγαρία και το Paks II αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εναπομείναντα σημεία πυρηνικής συνεργασίας μεταξύ κράτους-μέλους της ΕΕ και της Ρωσίας.
Οι αποκαλύψεις για το El Dabaa έχουν ιδιαίτερη σημασία επειδή το αιγυπτιακό project και το Paks II βασίζονται στην ίδια τεχνολογική οικογένεια ρωσικών αντιδραστήρων VVER-1200.
Αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι προβλήματα που καταγγέλλονται σε ένα εργοτάξιο υπάρχουν και στο άλλο. Πολιτικά όμως δημιουργεί ένα εξαιρετικά δύσκολο ερώτημα για την Ευρώπη: πόσο μπορεί να εξαρτάται από μια ρωσική κρατική εταιρεία για κρίσιμες πυρηνικές υποδομές, ενώ ταυτόχρονα προσπαθεί να περιορίσει τη στρατηγική ενεργειακή εξάρτησή της από τη Μόσχα;
Η μεγάλη αντίφαση των Βρυξελλών
Παρά τις αλλεπάλληλες δέσμες ευρωπαϊκών κυρώσεων μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η Rosatom δεν έχει τεθεί συνολικά υπό καθεστώς κυρώσεων της ΕΕ.
Και η συνεργασία δεν έχει εξαφανιστεί.
Μόλις τον Ιούλιο του 2026, η ΕΕ προχώρησε σε προσαρμογές του καθεστώτος κυρώσεων ώστε να εξαιρεθούν ορισμένες δραστηριότητες που είναι αναγκαίες για το Paks II και για την ασφάλεια πολιτικών πυρηνικών εγκαταστάσεων.
Παράλληλα, τον Ιούλιο η Γερμανία επέτρεψε παραγωγή πυρηνικού καυσίμου για αντιδραστήρες ρωσικού τύπου υπό άδεια της Rosatom, γεγονός που καταδεικνύει πόσο περίπλοκη παραμένει η αποσύνδεση της ευρωπαϊκής πυρηνικής βιομηχανίας από τη Ρωσία.
Γιατί η ΕΕ δεν έχει χτυπήσει τη Rosatom
Το βασικό εμπόδιο είναι πολιτικό αλλά και πρακτικό.
Για την έγκριση ευρωπαϊκών κυρώσεων απαιτείται ομοφωνία μεταξύ των 27 κρατών-μελών. Χώρες με ισχυρή εξάρτηση από ρωσική πυρηνική τεχνολογία έχουν πολύ διαφορετικά συμφέροντα από κράτη της ανατολικής πτέρυγας που ζητούν πλήρη αποσύνδεση από τη Μόσχα.
Η Λιθουανία βρίσκεται μεταξύ των χωρών που πιέζουν για σκληρότερη γραμμή.
Ο υπουργός Εξωτερικών της χώρας Κεστούτις Μπούντρις έχει ζητήσει την ένταξη της Rosatom στις κυρώσεις, υποστηρίζοντας ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να τοποθετεί τα οικονομικά συμφέροντα πάνω από τα συμφέροντα ασφαλείας.
Η Rosatom, άλλωστε, δεν αποτελεί μια συνηθισμένη ενεργειακή εταιρεία. Είναι κρατικός ρωσικός όμιλος με διεθνή παρουσία σε κατασκευή αντιδραστήρων, πυρηνικά καύσιμα και υπηρεσίες του πυρηνικού κύκλου, γεγονός που καθιστά μια πλήρη ευρωπαϊκή αποσύνδεση πολύ δυσκολότερη από την επιβολή κυρώσεων σε έναν συμβατικό ενεργειακό προμηθευτή.
Η Ζαπορίζια βαραίνει τη συζήτηση
Για το Κίεβο, όμως, το ζήτημα δεν περιορίζεται στο El Dabaa.
Ο Σίμπιχα συνδέει τη Rosatom με τη ρωσική παρουσία στον κατεχόμενο πυρηνικό σταθμό της Ζαπορίζια και κατηγορεί την εταιρεία για εμπλοκή σε ενέργειες εναντίον εργαζομένων του σταθμού, περιλαμβανομένων απαγωγών, κρατήσεων και βασανιστηρίων — ισχυρισμοί που προβάλλονται από την ουκρανική πλευρά.
Το Κίεβο επικαλείται επίσης τη ρωσική κατοχή του μεγαλύτερου πυρηνικού σταθμού της Ευρώπης, τις ζημιές στο προστατευτικό κέλυφος του Τσερνόμπιλ και τις επιθέσεις εναντίον κρίσιμων ενεργειακών υποδομών ως απόδειξη ότι η πυρηνική συνεργασία με τη Μόσχα δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως εμπορικό ζήτημα.
Η Rosatom γίνεται νέο τεστ για την ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία
Η υπόθεση του El Dabaa φέρνει έτσι στην επιφάνεια μια από τις τελευταίες μεγάλες αντιφάσεις της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής απέναντι στη Ρωσία.
Η ΕΕ έχει επιχειρήσει να περιορίσει δραστικά την εξάρτησή της από ρωσικούς υδρογονάνθρακες, όμως στον πυρηνικό τομέα η σχέση είναι πολύ δυσκολότερο να διαρραγεί. Αντιδραστήρες, καύσιμα, τεχνογνωσία, άδειες και μακροχρόνια συμβόλαια δημιουργούν εξαρτήσεις που δεν μπορούν να αντικατασταθούν από τη μία ημέρα στην άλλη.
Οι νέες καταγγελίες δίνουν τώρα στην Ουκρανία και στις χώρες που ζητούν σκληρότερη αντιμετώπιση της Μόσχας ένα νέο επιχείρημα: ότι η συνεργασία με τη Rosatom δεν πρέπει να αξιολογείται μόνο με οικονομικούς ή ενεργειακούς όρους, αλλά και ως ζήτημα ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Το κρίσιμο ερώτημα για τις Βρυξέλλες είναι εάν αυτή τη φορά θα υπάρξει αρκετή πολιτική πίεση ώστε να ξεπεραστούν οι αντιστάσεις στο εσωτερικό της Ένωσης.
Διότι η σύγκρουση για τη Rosatom δεν αφορά πλέον μόνο το εάν η Ευρώπη θα αγοράζει ρωσική πυρηνική τεχνολογία. Αφορά το κατά πόσο μπορεί να οικοδομήσει στρατηγική ενεργειακή αυτονομία από τη Μόσχα, όταν ένα τμήμα της πυρηνικής της υποδομής εξακολουθεί να συνδέεται με τον ρωσικό κρατικό πυρηνικό όμιλο.
Πηγή πληροφοριών: Politico, με διασταύρωση από δημοσιευμένες ουκρανικές και ευρωπαϊκές πηγές.
Διαβάστε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο
