Η Ελβετία αλλάζει την ουδετερότητα: Το 70,2% είπε «όχι» – Και οι μεσολαβητές αλλάζουν
ΧΡΟΝΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ 8 '
Πηγή Φωτογραφίας: AP Photo//Η Ελβετία αλλάζει την ουδετερότητα: Το 70,2% είπε «όχι» – Και οι μεσολαβητές αλλάζουν
Η Ελβετία δεν εγκατέλειψε την ουδετερότητά της.
Αποφάσισε όμως με εντυπωσιακά καθαρό τρόπο ότι δεν θέλει να την κλειδώσει σε ένα αυστηρό συνταγματικό πλαίσιο που θα περιόριζε τις επιλογές της σε έναν κόσμο πολύ διαφορετικό από εκείνον στον οποίο οικοδομήθηκε η περίφημη ελβετική ουδετερότητα.
Στο δημοψήφισμα της Κυριακής, το 70,2% των ψηφοφόρων απέρριψε την πρωτοβουλία «Safeguard Swiss Neutrality».
Μόλις το 29,8% ψήφισε υπέρ.
Και το πολιτικά εντυπωσιακότερο:
ούτε ένα καντόνι δεν είπε «ναι».
Τι πραγματικά απέρριψαν οι Ελβετοί
Η πρόταση επιδίωκε να κατοχυρώσει συνταγματικά μια πολύ αυστηρότερη μορφή ουδετερότητας.
Η Ελβετία θα χαρακτηριζόταν μόνιμα ως χώρα με «διαρκή και ένοπλη ουδετερότητα».
Παράλληλα, θα περιοριζόταν η δυνατότητά της να συνεργάζεται με στρατιωτικές συμμαχίες και, κυρίως, να συμμετέχει σε κυρώσεις που δεν έχουν εγκριθεί από τον ΟΗΕ.
Αυτό το τελευταίο σημείο ήταν κομβικό.
Διότι μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, η Ελβετία υιοθέτησε μεγάλο μέρος των κυρώσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά της Ρωσίας.
Και ακριβώς αυτή η επιλογή προκάλεσε τη μεγάλη εσωτερική συζήτηση:
μπορεί μια χώρα να παραμένει ουδέτερη όταν συμμετέχει σε οικονομικές κυρώσεις εναντίον ενός εμπόλεμου κράτους;
Οι Ελβετοί έδωσαν σήμερα την απάντησή τους.
Ναι – τουλάχιστον με την ευέλικτη ερμηνεία της ουδετερότητας που ακολουθεί η Βέρνη.
Η Μόσχα ήθελε διαφορετικό αποτέλεσμα
Η συγκεκριμένη ψηφοφορία είχε και έντονη γεωπολιτική διάσταση.
Η Μόσχα είχε εκφράσει θετική στάση απέναντι στην αυστηρότερη εκδοχή της ελβετικής ουδετερότητας.
Για τη Ρωσία, η συμμετοχή της Βέρνης στις δυτικές κυρώσεις αποτέλεσε ήδη από το 2022 απόδειξη ότι η Ελβετία δεν μπορεί πλέον να θεωρείται πραγματικά ουδέτερη.
Η σημερινή ετυμηγορία δεν πρόκειται να μεταβάλει εύκολα αυτή την αντίληψη.
Το αντίθετο.
Οι Ελβετοί έδωσαν στην κυβέρνησή τους τη δυνατότητα να συνεχίσει μια πολιτική που μπορεί να κρατά τη χώρα έξω από το ΝΑΤΟ, αλλά της επιτρέπει να ευθυγραμμίζεται με ευρωπαϊκές κυρώσεις και να εμβαθύνει συγκεκριμένες μορφές συνεργασίας με την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας.
Ούτε ΝΑΤΟ ούτε απομόνωση
Αυτό είναι το νέο ελβετικό μοντέλο.
Όχι ένταξη σε στρατιωτική συμμαχία.
Αλλά ούτε και ουδετερότητα που σημαίνει πλήρη αποστασιοποίηση από τις ευρωπαϊκές κρίσεις.
Η Ελβετία έχει ήδη κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση.
Συμμετέχει στην European Sky Shield Initiative, την ευρωπαϊκή πρωτοβουλία συνεργασίας στην αεράμυνα.
Παράλληλα, το πλαίσιο για τις εξαγωγές και επανεξαγωγές ελβετικού αμυντικού υλικού έχει βρεθεί στο επίκεντρο μιας ευρύτερης προσπάθειας προσαρμογής της χώρας στις νέες απαιτήσεις ασφαλείας της Ευρώπης.
Η σημερινή ψήφος ουσιαστικά αποτρέπει την επιστροφή σε μια πολύ πιο περιοριστική εκδοχή ουδετερότητας.
Όμως υπάρχει ένα δεύτερο πρόβλημα
Η Ελβετία κέρδισε ελευθερία κινήσεων.
Μπορεί όμως να χάνει κάτι άλλο:
την αποκλειστικότητα του ουδέτερου μεσολαβητή.
Για δεκαετίες, η Βέρνη και η Γενεύη ήταν σχεδόν αυτονόητες επιλογές όταν δύο εχθρικές κυβερνήσεις χρειάζονταν ένα ασφαλές πολιτικό και διπλωματικό δωμάτιο για να συνομιλήσουν.
Σήμερα, όμως, το παιχνίδι αλλάζει.
Και η κρίση ΗΠΑ–Ιράν αποτελεί ίσως το καθαρότερο παράδειγμα.
Η Ελβετία εξακολουθεί να κρατά το τηλέφωνο ΗΠΑ–Ιράν
Η ελβετική διπλωματία δεν έχει εξαφανιστεί από την εξίσωση.
Κάθε άλλο.
Από το 1980, μετά τη διακοπή των διπλωματικών σχέσεων Ουάσιγκτον–Τεχεράνης, η Ελβετία λειτουργεί ως protecting power των αμερικανικών συμφερόντων στο Ιράν.
Αυτό σημαίνει ότι διαθέτει κάτι εξαιρετικά πολύτιμο:
έναν θεσμοθετημένο και εμπιστευτικό δίαυλο επικοινωνίας ανάμεσα σε δύο χώρες που δεν έχουν κανονικές διπλωματικές σχέσεις.
Ακόμη και όταν η ελβετική πρεσβεία στην Τεχεράνη έκλεισε προσωρινά τον Μάρτιο εξαιτίας της πολεμικής κλιμάκωσης, ο δίαυλος παρέμεινε ανοιχτός.
Και όταν η Βέρνη άρχισε να επαναφέρει το προσωπικό της τον Απρίλιο, το έκανε σε συνεννόηση τόσο με το Ιράν όσο και με τις ΗΠΑ.
Αυτό είναι σημαντικό.
Δείχνει ότι σε επίπεδο διπλωματικής υποδομής, η ελβετική ουδετερότητα εξακολουθεί να έχει αξία.
Άλλο όμως το «τηλέφωνο» και άλλο η συμφωνία
Εδώ βρίσκεται η μεγάλη αλλαγή.
Άλλο είναι να διατηρείς το κανάλι μέσω του οποίου δύο αντίπαλοι μπορούν να ανταλλάξουν μηνύματα.
Και άλλο να είσαι η χώρα που τους φέρνει στο τραπέζι και κατασκευάζει τον πολιτικό συμβιβασμό.
Στο δεύτερο επίπεδο, η Ελβετία έχει πλέον πολύ ισχυρούς ανταγωνιστές.
Κατάρ, Ομάν και Πακιστάν έχουν αποκτήσει πολύ μεγαλύτερο βάρος στη διπλωματία γύρω από το Ιράν.
Και δεν το έχουν αποκτήσει επειδή είναι πιο «ουδέτερα» από την Ελβετία.
Το έχουν αποκτήσει επειδή διαθέτουν μόχλευση.
Η νέα διπλωματία δεν ψάχνει μόνο ουδέτερους – Ψάχνει παίκτες με επιρροή
Αυτό ίσως είναι το σημαντικότερο γεωπολιτικό μάθημα.
Στη σημερινή Μέση Ανατολή, ένας αποτελεσματικός μεσολαβητής δεν αρκεί να μην ανήκει σε κανένα στρατόπεδο.
Πρέπει να έχει κάτι που χρειάζονται και οι δύο πλευρές.
Το Κατάρ διαθέτει κεφάλαια, ισχυρές σχέσεις στην περιοχή και ταυτόχρονα φιλοξενεί μεγάλη αμερικανική στρατιωτική παρουσία.
Το Ομάν έχει μακρά παράδοση αθόρυβης διπλωματίας με το Ιράν και την Ουάσιγκτον.
Το Πακιστάν διαθέτει δικούς του στρατηγικούς διαύλους προς την αμερικανική ηγεσία και σημαντικό περιφερειακό βάρος.
Η Ελβετία διαθέτει εμπιστοσύνη, θεσμούς και εμπειρία.
Αλλά πολύ λιγότερη άμεση πολιτική μόχλευση.
Η Ρωσία έχει ήδη βγάλει το δικό της συμπέρασμα
Το ίδιο πρόβλημα εμφανίστηκε και στην Ουκρανία.
Η Ελβετία φιλοξένησε στο Bürgenstock το 2024 διεθνή σύνοδο για την ειρήνη στην Ουκρανία.
Η Ρωσία δεν συμμετείχε.
Και η Μόσχα έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι, μετά την υιοθέτηση των δυτικών κυρώσεων, δεν αντιμετωπίζει πλέον την Ελβετία ως ουδέτερο διαμεσολαβητή.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η ελβετική ουδετερότητα έχει εξαφανιστεί νομικά.
Σημαίνει κάτι διαφορετικό και ίσως σημαντικότερο:
η ουδετερότητα λειτουργεί μόνο όταν αναγνωρίζεται και από εκείνον με τον οποίο θέλεις να διαπραγματευτείς.
Το παράδοξο της Βέρνης
Και έτσι η Ελβετία βρίσκεται μπροστά σε ένα δύσκολο στρατηγικό παράδοξο.
Όσο περισσότερο πλησιάζει την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας, τόσο περισσότερο ενισχύει την εμπιστοσύνη των δυτικών εταίρων της.
Αλλά όσο περισσότερο ταυτίζεται με κυρώσεις και ευρωπαϊκές πολιτικές ασφαλείας, τόσο δυσκολότερο γίνεται να πείσει τη Μόσχα –και ενδεχομένως άλλες δυνάμεις– ότι παραμένει απολύτως αποστασιοποιημένη.
Η σημερινή ψήφος δείχνει ότι οι Ελβετοί είναι διατεθειμένοι να αποδεχθούν αυτή την ισορροπία.
Η ουδετερότητα δεν πέθανε – Άλλαξε προϊόν
Υπάρχει όμως και μια διαφορετική ανάγνωση.
Ίσως η Ελβετία να μη χρειάζεται πλέον να είναι ο πρωταγωνιστής που κλείνει τις μεγάλες συμφωνίες.
Μπορεί να γίνει κάτι άλλο:
η τεχνική υποδομή της ειρήνης.
Να παρέχει ασφαλείς διαύλους.
Να φιλοξενεί τεχνικές διαπραγματεύσεις.
Να αναλαμβάνει ρόλους επαλήθευσης.
Να μεταφέρει εμπιστευτικά μηνύματα.
Να παρακολουθεί την εφαρμογή συμφωνιών.
Να προσφέρει το θεσμικό περιβάλλον της Γενεύης όταν η μεγάλη πολιτική συμφωνία έχει ήδη κατασκευαστεί αλλού.
Αυτό θα ήταν μια πολύ διαφορετική μορφή ουδετερότητας από εκείνη του 20ού αιώνα.
Αλλά ίσως περισσότερο προσαρμοσμένη στον κόσμο του 2026.
Το 70,2% αποφάσισε για τον νόμο – Όχι για την αξία της Ελβετίας
Το αποτέλεσμα της Κυριακής είναι σαφές.
Οι Ελβετοί δεν θέλησαν να μετατρέψουν την ουδετερότητα σε ένα συνταγματικό «κλουβί» που θα περιόριζε δραστικά τις κινήσεις της κυβέρνησης.
Η Βέρνη κρατά την ευελιξία της.
Μπορεί να συμμετέχει σε κυρώσεις.
Μπορεί να συνεργάζεται στενότερα με την Ευρώπη.
Μπορεί να προσαρμόζεται στις νέες απειλές.
Όμως το δημοψήφισμα μπορούσε να απαντήσει μόνο σε ένα εσωτερικό ερώτημα:
τι σημαίνει ουδετερότητα για τους Ελβετούς.
Δεν μπορεί να απαντήσει στο σημαντικότερο εξωτερικό:
πόσο αξίζει αυτή η ουδετερότητα πλέον στους υπόλοιπους.
Και η απάντηση σε αυτό δεν θα δοθεί στις κάλπες της Ζυρίχης, της Βέρνης ή της Γενεύης.
Θα φανεί από το πού θα πραγματοποιηθεί ο επόμενος γύρος των συνομιλιών ΗΠΑ–Ιράν.
Από το πού θα καθίσουν κάποτε Ρώσοι και Ουκρανοί στο ίδιο τραπέζι.
Και από το αν η Γενεύη θα επιστρέψει στο κέντρο των μεγάλων διαπραγματεύσεων ή θα παραμείνει στο παρασκήνιο, κρατώντας ανοιχτά τα τηλέφωνα.
Οι Ελβετοί αποφάσισαν τι σημαίνει η ουδετερότητά τους. Τώρα οι υπόλοιποι θα αποφασίσουν πόσο τη χρειάζονται.
Πηγή: pagenews.gr
Διαβάστε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο
