Ιράν: Χάνει το «όπλο» του Ορμούζ – Ο κόσμος μαθαίνει να ζει με τον αποκλεισμό

Έξι μήνες πολέμου αλλάζουν τις ισορροπίες στον Περσικό Κόλπο: οι πετρελαϊκές ροές μέσω Ορμούζ ανακάμπτουν στο 77% των προπολεμικών επιπέδων, οι χώρες του Κόλπου ανοίγουν εναλλακτικές διαδρομές και η οικονομική πίεση επιστρέφει πλέον στην ίδια την Τεχεράνη. Το ερώτημα είναι τι μοχλούς πίεσης διαθέτει ακόμη το Ιράν.

Για δεκαετίες υπήρχε μία απειλή που μπορούσε να προκαλέσει σχεδόν ακαριαία αναταραχή στις παγκόσμιες αγορές:

«Το Ιράν μπορεί να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ».

Έξι μήνες μετά την έναρξη του πολέμου με τις Ηνωμένες Πολιτείες, αυτή η απειλή δεν έχει εξαφανιστεί.

Όμως η οικονομική της δύναμη αρχίζει να μειώνεται.

Η παγκόσμια αγορά πετρελαίου, οι αραβικές μοναρχίες του Κόλπου και οι ΗΠΑ έχουν αρχίσει να προσαρμόζονται σε μια πραγματικότητα στην οποία το Ορμούζ παραμένει επικίνδυνο, χωρίς όμως να είναι πλέον απολύτως απροσπέλαστο.

Και αυτό δημιουργεί ένα επικίνδυνο παράδοξο για την Τεχεράνη:

όσο περισσότερο διατηρεί υπό πίεση το Στενό, τόσο περισσότερο οι αντίπαλοί της μαθαίνουν να λειτουργούν χωρίς την πλήρη κανονικότητά του.

Το νούμερο που αλλάζει την εικόνα: 13,19 εκατ. βαρέλια

Τα τελευταία στοιχεία της Kpler είναι αποκαλυπτικά.

Η μέση ημερήσια ποσότητα πετρελαίου και προϊόντων που πέρασε από το Ορμούζ την εβδομάδα έως τις 27 Σεπτεμβρίου υπολογίζεται σε 13,19 εκατ. βαρέλια ημερησίως.

Πρόκειται για περίπου 77% του προπολεμικού επιπέδου των 17,13 εκατ. βαρελιών ημερησίως.

Η εικόνα απέχει πολύ από την κανονικότητα.

Πριν από τον πόλεμο περίπου 125 μεγάλα εμπορικά πλοία ημερησίως περνούσαν από τα Στενά. Η σημερινή κίνηση παραμένει αισθητά χαμηλότερη, ενώ ορισμένα πλοία πραγματοποιούν τη διέλευση με απενεργοποιημένα συστήματα εντοπισμού.

Όμως το βασικό συμπέρασμα είναι διαφορετικό:

το πετρέλαιο κινείται ξανά.

Ο Κόλπος βρήκε παρακάμψεις

Η αλλαγή δεν προήλθε από έναν μόνο μηχανισμό.

Οι παραγωγοί του Κόλπου έχουν δημιουργήσει ένα πολύ πιο σύνθετο σύστημα μεταφοράς πετρελαίου, χρησιμοποιώντας αγωγούς, μεταφορτώσεις από πλοίο σε πλοίο, εναλλακτικούς τερματικούς σταθμούς και προστατευόμενες θαλάσσιες διαδρομές.

Οι συνολικές εξαγωγές πετρελαίου της Μέσης Ανατολής έφθασαν τον Σεπτέμβριο περίπου τα 15,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως, περισσότερο από το 80% των προπολεμικών επιπέδων, σύμφωνα με στοιχεία που επικαλούνται οι Financial Times.

Η Σαουδική Αραβία χρησιμοποιεί τον East-West Pipeline, μεταφέροντας πετρέλαιο προς την Ερυθρά Θάλασσα και το Yanbu, ενώ τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν τη δυνατότητα να διοχετεύουν μέρος των εξαγωγών τους προς τη Fujairah, έξω από το Στενό.

Παράλληλα χρησιμοποιούνται ship-to-ship transfers και άλλες λύσεις στον Κόλπο του Ομάν.

Οι παρακάμψεις είναι ακριβές και ευάλωτες.

Αλλά λειτουργούν.

Από 70% πτώση σε σταδιακή επιστροφή

Η σύγκριση με το καλοκαίρι δείχνει πόσο έχει αλλάξει η κατάσταση.

Τον Ιούλιο, η Kpler κατέγραφε πτώση περίπου 70% στις ημερήσιες διελεύσεις από το Ορμούζ, από περίπου 45 πλοία ημερησίως σε μόλις 13 μετά την επανέναρξη των συγκρούσεων.

Τότε η αγορά προσπαθούσε να απαντήσει στο ερώτημα:

Πώς θα λειτουργήσει χωρίς το Ορμούζ;

Τώρα το ερώτημα μεταβάλλεται:

Πόσο από το Ορμούζ χρειάζεται πραγματικά για να συνεχίσει να λειτουργεί;

Και αυτή η αλλαγή είναι γεωπολιτικά κρίσιμη.

Η αμερικανική ασπίδα στη θάλασσα

Η ανάκαμψη των ροών δεν σημαίνει ότι το Ιράν έχασε τη δυνατότητα να απειλεί τη ναυσιπλοΐα.

Αντίθετα, η στρατιωτική παρουσία έχει γίνει μέρος του νέου μοντέλου λειτουργίας.

Οι ΗΠΑ παρέχουν προστασία σε θαλάσσιες διελεύσεις, ενώ οι παραγωγοί του Κόλπου έχουν αποκτήσει μεγαλύτερη εμπειρία στην αποφυγή ή στον περιορισμό του κινδύνου από ιρανικές επιθέσεις.

Η Gulf News, επικαλούμενη επίσης στοιχεία της Kpler, καταγράφει περίπου 13,1 εκατ. βαρέλια ημερησίως σε ροές πετρελαίου και προϊόντων την τελευταία εβδομάδα, επιβεβαιώνοντας την τάση ανάκαμψης.

Το αποτέλεσμα είναι ότι η Τεχεράνη μπορεί ακόμη να κάνει τη διέλευση επικίνδυνη και ακριβή.

Δυσκολεύεται όμως περισσότερο να την καταστήσει οικονομικά αδύνατη.

Και το κόστος επιστρέφει στο Ιράν

Εδώ βρίσκεται η δεύτερη πλευρά του προβλήματος για την Τεχεράνη.

Η πίεση στο Ορμούζ πλήττει πλέον και την ίδια.

Από την επαναφορά του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού στις 14 Ιουλίου, οι ιρανικές εξαγωγές αργού μέσω του Ορμούζ προς την Κίνα είχαν ουσιαστικά παγώσει για εβδομάδες, σύμφωνα με στοιχεία Kpler, Vortexa και TankerTrackers που επικαλείται το Reuters.

Η διαφορά από προηγούμενους γύρους κυρώσεων είναι σημαντική.

Στο παρελθόν, η Τεχεράνη είχε αναπτύξει μηχανισμούς για να παρακάμπτει τις οικονομικές κυρώσεις και να συνεχίζει να διοχετεύει πετρέλαιο στην Κίνα.

Ένας πραγματικός θαλάσσιος αποκλεισμός είναι διαφορετικό πρόβλημα.

Δεν περιορίζει απλώς τις χρηματοοικονομικές συναλλαγές.

Περιορίζει τη φυσική δυνατότητα εξαγωγής.

Το μεγάλο ιρανικό παράδοξο

Έτσι δημιουργείται ένα σχεδόν αυτοκαταστροφικό δίλημμα.

Το Ιράν χρειάζεται το Ορμούζ ως μέσο πίεσης προς τις ΗΠΑ.

Ταυτόχρονα όμως χρειάζεται το Ορμούζ για να εξάγει το δικό του πετρέλαιο.

Όσο περισσότερο χρησιμοποιεί το Στενό ως γεωπολιτικό όπλο, τόσο περισσότερο ενθαρρύνει:

• τη δημιουργία εναλλακτικών αγωγών,
• την επέκταση εξαγωγικών τερματικών έξω από τον Περσικό Κόλπο,
• τις ship-to-ship μεταφορτώσεις,
• τη στρατιωτική προστασία των εμπορικών διαδρόμων,
• και τη μόνιμη διαφοροποίηση των ενεργειακών διαδρομών.

Κάθε νέα παράκαμψη αφαιρεί ένα μικρό μέρος της μελλοντικής αξίας του ιρανικού μοχλού.

Η Σαουδική Αραβία και ο East-West διάδρομος

Ιδιαίτερη σημασία έχει εδώ η Σαουδική Αραβία.

Ο East-West Pipeline έχει σχεδιαστεί ακριβώς για να μεταφέρει σαουδαραβικό πετρέλαιο από τις ανατολικές πετρελαιοπαραγωγικές περιοχές προς την Ερυθρά Θάλασσα, παρακάμπτοντας το Ορμούζ.

Ο αγωγός έχει δεχθεί επίθεση κατά τη διάρκεια της κρίσης, γεγονός που απέδειξε ότι ούτε οι εναλλακτικές διαδρομές είναι άτρωτες.

Ωστόσο, η λειτουργία του αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής που μειώνει σταδιακά την αποκλειστική εξάρτηση της Σαουδικής Αραβίας από τα Στενά.

Και αυτό έχει σημασία πολύ πέρα από τον σημερινό πόλεμο.

Το Ορμούζ παραμένει όπλο — αλλά ακριβότερο όπλο

Θα ήταν λάθος να θεωρηθεί ότι το γεωπολιτικό χαρτί του Ιράν έχει εξαφανιστεί.

Οι εναλλακτικές διαδρομές έχουν όρια.

Οι μεταφορές κοστίζουν περισσότερο.

Τα ασφάλιστρα των δεξαμενόπλοιων παραμένουν αυξημένα.

Η στρατιωτική προστασία έχει κόστος.

Και οποιαδήποτε μεγάλη επίθεση σε ενεργειακές εγκαταστάσεις, αγωγούς ή δεξαμενόπλοια μπορεί να προκαλέσει νέα αναστάτωση.

Οι παρακάμψεις έχουν ήδη αποδειχθεί ευάλωτες, ενώ σύμφωνα με το AP το κόστος μεταφοράς μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να αντιστοιχεί έως και στο 25% της τιμής του πετρελαίου.

Το Ορμούζ επομένως δεν έχει χάσει τη στρατηγική του σημασία.

Έχει όμως αρχίσει να χάνει κάτι διαφορετικό:

την εικόνα ότι δεν υπάρχει εναλλακτική.

Το Brent παραμένει πάνω από τα 100 δολάρια

Και οι αγορές δεν έχουν επιστρέψει στην κανονικότητα.

Το Brent παραμένει πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, παρά την ανάκαμψη των εξαγωγών.

Την Τρίτη το συμβόλαιο Νοεμβρίου υποχώρησε κατά 2,4% στα 102,76 δολάρια, καθώς η αγορά αποτίμησε την ταχύτερη επιστροφή σαουδαραβικών εξαγωγών.

Αυτό δείχνει ότι έχει αφαιρεθεί ένα μέρος του ακραίου risk premium, όχι όμως ολόκληρο.

Ο πόλεμος, οι επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές και ο κίνδυνος νέας κλιμάκωσης εξακολουθούν να τιμολογούνται.

Η νέα μάχη είναι πλέον διπλωματική

Η αλλαγή στις πετρελαϊκές ροές συμπίπτει με νέα προσπάθεια διαμεσολαβητών να σπάσουν το αδιέξοδο μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.

Στο επίκεντρο των επαφών βρίσκεται μια πιθανή προσωρινή συμφωνία γύρω από το Ορμούζ, τις αμερικανικές κυρώσεις, τα παγωμένα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία και το πυρηνικό πρόγραμμα.

Σύμφωνα με τους Financial Times, έχει κυκλοφορήσει αναθεωρημένο σχέδιο μεταξύ των πλευρών, αλλά παραμένουν σοβαρές διαφωνίες κυρίως ως προς τη σειρά με την οποία θα εφαρμοστούν οι αμοιβαίες κινήσεις.

Και εδώ ακριβώς αποκτούν πολιτική σημασία τα 13,19 εκατ. βαρέλια.

Εάν η διεθνής αγορά μπορεί να λειτουργεί με σημαντικά μεγαλύτερες ροές παρά την ιρανική πίεση, τότε η αξία της απειλής του Ορμούζ ως διαπραγματευτικού χαρτιού μειώνεται.

Τι leverage μένει στην Τεχεράνη;

Το Ιράν εξακολουθεί να διαθέτει σημαντικά εργαλεία πίεσης.

Διατηρεί στρατιωτικές δυνατότητες στον Περσικό Κόλπο, μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο για τη ναυσιπλοΐα και διαθέτει περιφερειακά δίκτυα και συμμάχους που μπορούν να επεκτείνουν την πίεση πέρα από το Ορμούζ.

Η Ερυθρά Θάλασσα και το Bab el-Mandeb αποτελούν ιδιαίτερα κρίσιμη δεύτερη γεωγραφία, καθώς μια ταυτόχρονη διαταραχή στους δύο θαλάσσιους διαδρόμους θα περιόριζε σημαντικά την αξία των εναλλακτικών διαδρομών.

Όμως υπάρχει μια ουσιώδης διαφορά σε σχέση με την αρχή του πολέμου.

Τότε το ερώτημα ήταν εάν το Ιράν μπορούσε να κόψει το πετρέλαιο του Κόλπου από τον κόσμο.

Έξι μήνες αργότερα, η αγορά δείχνει ότι μπορεί να απορροφήσει μεγαλύτερο μέρος της πίεσης απ’ όσο αρχικά θεωρούνταν δυνατό.

Η μεγαλύτερη απειλή για το Ιράν είναι η προσαρμογή

Το πραγματικό στρατηγικό πρόβλημα της Τεχεράνης ίσως δεν είναι ένα αμερικανικό πολεμικό πλοίο ούτε ένας νέος γύρος κυρώσεων.

Είναι ο χρόνος.

Κάθε μήνας που περνά επιτρέπει στους παραγωγούς του Κόλπου να δημιουργούν νέες διαδικασίες, στις ναυτιλιακές να προσαρμόζουν τις διαδρομές τους, στις κυβερνήσεις να επεκτείνουν αγωγούς και τερματικούς σταθμούς και στις ΗΠΑ να τελειοποιούν τους μηχανισμούς προστασίας της ναυσιπλοΐας.

Η γεωγραφία δεν αλλάζει: το Ορμούζ θα παραμείνει ένα από τα σημαντικότερα ενεργειακά choke points του πλανήτη.

Αλλά η πολιτική αξία ενός choke point εξαρτάται από το πόσο δύσκολο είναι να παρακαμφθεί.

Και εκεί ακριβώς αλλάζει η εξίσωση.

Η Τεχεράνη εξακολουθεί να μπορεί να προκαλέσει πόνο.

Αυτό που γίνεται όλο και δυσκολότερο είναι να μετατρέψει αυτόν τον πόνο σε πολιτικές παραχωρήσεις χωρίς να πληρώσει η ίδια ένα ολοένα μεγαλύτερο οικονομικό τίμημα.

Πηγή: pagenews.gr