Μια από τις δυσκολότερες μάχες της Ευρωπαϊκής Ένωσης μπαίνει στην τελική της ευθεία.
Και αυτή τη φορά δεν αφορά μόνο το πόσα χρήματα θα έχει η Ευρώπη.
Αφορά πού θα τα ξοδέψει.
Έξι από τους σημαντικότερους καθαρούς συνεισφορείς στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό —Γερμανία, Αυστρία, Δανία, Ολλανδία, Φινλανδία και Σουηδία— αυξάνουν την πίεση προς την ιρλανδική προεδρία ζητώντας δραστική μείωση του επόμενου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου.
Σε κοινή επιστολή της 28ης Σεπτεμβρίου ζητούν η πρόταση της Κομισιόν να μειωθεί κατά «αρκετές εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ».
Οι έξι δεν περιορίζονται όμως στο γνωστό σύνθημα «μικρότερος ευρωπαϊκός προϋπολογισμός».
Ζητούν ταυτόχρονα μια διαφορετική ιεράρχηση της ευρωπαϊκής δαπάνης.
Και εκεί αρχίζει η πραγματική πολιτική σύγκρουση.
Οι έξι που πληρώνουν σχεδόν το 40%
Την επιστολή υπογράφουν ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, ο Αυστριακός καγκελάριος Κρίστιαν Στόκερ και οι πρωθυπουργοί Μέτε Φρέντερικσεν της Δανίας, Ρομπ Γέτεν της Ολλανδίας, Πέτερι Όρπο της Φινλανδίας και Ουλφ Κρίστερσον της Σουηδίας.
Απευθύνεται στον Ιρλανδό πρωθυπουργό Μίχολ Μάρτιν και κοινοποιήθηκε στον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα.
Το βασικό επιχείρημά τους είναι αριθμητικό.
Σύμφωνα με την επιστολή, οι έξι χώρες χρηματοδοτούν από μόνες τους σχεδόν το 40% των συνολικών εθνικών εισφορών στον προϋπολογισμό της ΕΕ.
Γι’ αυτό ζητούν το επόμενο συμβιβαστικό κείμενο να περιλαμβάνει ένα συνολικό ποσό το οποίο, όπως υποστηρίζουν, θα μπορούν πράγματι να χρηματοδοτήσουν τα κράτη που σηκώνουν το μεγαλύτερο μέρος του βάρους.
Η πρόταση της Κομισιόν: σχεδόν €2 τρισ.
Στην άλλη πλευρά του τραπεζιού βρίσκεται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Η Κομισιόν έχει προτείνει για την περίοδο 2028–2034 σχεδόν €2 τρισ., ποσό που αντιστοιχεί κατά μέσο όρο περίπου στο 1,26% του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος της ΕΕ.
Η λογική της Επιτροπής είναι ότι η Ευρώπη του 2030 καλείται να χρηματοδοτήσει ταυτόχρονα πολύ περισσότερες στρατηγικές ανάγκες από ό,τι στο παρελθόν:
άμυνα και ασφάλεια,
ανταγωνιστικότητα,
τεχνολογία,
ενέργεια,
μετανάστευση,
κλιματική ανθεκτικότητα,
περιφέρειες,
γεωργία,
έρευνα,
και την ευρύτερη γεωπολιτική παρουσία της ΕΕ.
Η Κομισιόν υποστηρίζει συνεπώς ότι οι νέες υποχρεώσεις απαιτούν και μεγαλύτερη οικονομική δυνατότητα.
Οι «φειδωλοί»: Η αύξηση 60% δεν είναι ρεαλιστική
Οι έξι απαντούν ότι τα κράτη-μέλη ήδη προσπαθούν να περιορίσουν τα ελλείμματα και το δημόσιο χρέος τους.
Και θεωρούν πολιτικά δύσκολο να επιβληθεί δημοσιονομική πειθαρχία σε εθνικό επίπεδο την ίδια στιγμή που ο κοινός ευρωπαϊκός προϋπολογισμός αυξάνεται τόσο δραστικά.
Στην επιστολή τους χαρακτηρίζουν την ονομαστική αύξηση που προκύπτει από την πρόταση της Επιτροπής περίπου 60% και δηλώνουν ότι ένα τέτοιο μέγεθος «απλώς δεν είναι ρεαλιστικό».
Ωστόσο, οι έξι αποδέχονται ότι ο νέος ευρωπαϊκός προϋπολογισμός θα είναι μεγαλύτερος από τον σημερινό.
Άρα η διαφωνία δεν είναι:
αύξηση ή καθόλου αύξηση.
Είναι:
πόσο μεγάλη αύξηση και για ποιες πολιτικές.
Η πραγματική βόμβα: Αλλάξτε πού πηγαίνουν τα χρήματα
Εδώ βρίσκεται το πιο σημαντικό πολιτικό σημείο της επιστολής.
Οι έξι δεν ζητούν μόνο μικρότερο budget.
Ζητούν να αλλάξει η κατανομή του.
Η κοινή χρηματοδότηση, υποστηρίζουν, πρέπει να επικεντρωθεί περισσότερο σε:
ασφάλεια και άμυνα,
ανταγωνιστικότητα,
καινοτομία,
αντιμετώπιση της παράτυπης μετανάστευσης.
Πρόκειται ουσιαστικά για απαίτηση να μετακινηθεί το κέντρο βάρους του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού από τις παραδοσιακές πολιτικές προς τις νέες γεωπολιτικές και βιομηχανικές προτεραιότητες.
Και τότε έρχονται ΚΑΠ και Συνοχή
Αυτό κάνει τη διαπραγμάτευση πολύ πιο δύσκολη.
Διότι δύο από τους ιστορικά σημαντικότερους πυλώνες του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού είναι:
η Κοινή Αγροτική Πολιτική,
και η Πολιτική Συνοχής.
Οι έξι ζητούν μεταφορά χρηματοδότησης από παραδοσιακές πολιτικές όπως η γεωργία και η συνοχή προς τις «σύγχρονες» προτεραιότητες.
Αλλά για πολλές χώρες της Νότιας, Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης αυτά τα δύο εργαλεία αποτελούν κρίσιμη πηγή επενδύσεων.
Εδώ λοιπόν μπορεί να διαμορφωθεί η μεγάλη πολιτική γραμμή της διαπραγμάτευσης:
καθαροί συνεισφορείς απέναντι σε χώρες που δίνουν μεγαλύτερη βαρύτητα στη συνοχή και στη γεωργία.
Δεν πρόκειται για απόλυτο γεωγραφικό διαχωρισμό —οι συμμαχίες αλλάζουν ανά κεφάλαιο— αλλά η σύγκρουση συμφερόντων είναι πραγματική.
Η Ιρλανδία βρίσκεται τώρα στη μέση
Η πίεση πέφτει στο Δουβλίνο.
Η Ιρλανδία ασκεί την προεδρία του Συμβουλίου για το δεύτερο εξάμηνο του 2026 και έχει ως μία από τις κεντρικές αποστολές της να οδηγήσει τις διαπραγματεύσεις προς πολιτική συμφωνία.
Η νέα ιρλανδική negotiating box αναμένεται πριν από το Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων της 13ης Οκτωβρίου, ενώ το θέμα θα περάσει στη συνέχεια στους ηγέτες.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έχει ήδη ζητήσει από την ιρλανδική προεδρία να προωθήσει τις εργασίες ενόψει της συνάντησης των ηγετών τον Οκτώβριο.
Γιατί υπάρχει τέτοια βιασύνη
Το deadline έχει ουσιαστική σημασία.
Η ΕΕ θέλει πολιτική συμφωνία για το ΠΔΠ έως το τέλος του 2026.
Αυτό θα επιτρέψει να ολοκληρωθεί το 2027 η νομοθεσία για τα επιμέρους προγράμματα ώστε η χρηματοδότηση να μπορεί να ξεκινήσει κανονικά από την 1η Ιανουαρίου 2028.
Και υπάρχει ένας ακόμη λόγος που κάνει τη διαπραγμάτευση δύσκολη:
για τον κανονισμό του Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου απαιτείται ομοφωνία στο Συμβούλιο, μετά τη συγκατάθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Με απλά λόγια:
κανείς δεν μπορεί εύκολα να αγνοήσει έξι από τους μεγαλύτερους χρηματοδότες του συστήματος.
€409 δισ. για τη νέα βιομηχανική Ευρώπη
Η Κομισιόν έχει ήδη επιχειρήσει να απαντήσει στη συζήτηση περί «σύγχρονων προτεραιοτήτων».
Στην πρότασή της περιλαμβάνει ένα νέο European Competitiveness Fund ύψους €409 δισ..
Το fund σχεδιάζεται για επενδύσεις σε:
καθαρή μετάβαση και απανθρακοποίηση,
ψηφιακή τεχνολογία,
υγεία και βιοτεχνολογία,
γεωργία και bioeconomy,
άμυνα,
Διάστημα.
Παράλληλα, το νέο Horizon Europe προτείνεται στα €175 δισ.
Άρα η ίδια η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η επόμενη επταετία πρέπει να έχει πολύ ισχυρότερο βιομηχανικό και τεχνολογικό χαρακτήρα.
Η διαφωνία είναι εάν αυτό απαιτεί έναν πολύ μεγαλύτερο συνολικό προϋπολογισμό ή ανακατανομή των υφιστάμενων πόρων.
Άμυνα: το νέο μεγάλο πορτοφόλι
Η γεωπολιτική έχει αλλάξει εντελώς τη δημοσιονομική εξίσωση.
Η Ευρώπη χρειάζεται περισσότερα χρήματα για:
αεράμυνα,
drones και counter-drones,
πυρομαχικά,
στρατιωτική κινητικότητα,
κυβερνοάμυνα,
Διάστημα,
και ευρωπαϊκή αμυντική παραγωγή.
Το παράδοξο είναι ότι οι «φειδωλοί» δεν ζητούν να περικοπεί αυτή η νέα ατζέντα.
Ζητούν ουσιαστικά το αντίθετο.
Λιγότερος συνολικός προϋπολογισμός, αλλά μεγαλύτερη συγκέντρωση χρημάτων στις νέες στρατηγικές προτεραιότητες.
Κάπου αλλού επομένως πρέπει να γίνει το ψαλίδι.
Μετανάστευση και σύνορα μπαίνουν επίσης στον πυρήνα
Η παράτυπη μετανάστευση είναι ο τέταρτος τομέας που αναφέρουν ρητά οι έξι.
Αυτό δείχνει πόσο έχει αλλάξει η έννοια της «ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας».
Για τις συγκεκριμένες κυβερνήσεις, κοινός ευρωπαϊκός προϋπολογισμός δικαιολογείται περισσότερο όταν χρηματοδοτεί ζητήματα που δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά μόνο σε εθνικό επίπεδο:
εξωτερικά σύνορα,
ασφάλεια,
άμυνα,
τεχνολογικός ανταγωνισμός.
Στο στόχαστρο και η ίδια η γραφειοκρατία των Βρυξελλών
Οι έξι ανοίγουν όμως και ένα συμβολικά ισχυρό μέτωπο.
Τη διοίκηση της ίδιας της ΕΕ.
Χαρακτηρίζουν «εκτός πνεύματος της εποχής» την προοπτική αύξησης του προσωπικού των ευρωπαϊκών θεσμών όταν οι εθνικές κυβερνήσεις εφαρμόζουν δημοσιονομική εξυγίανση.
Το θέμα δεν είναι αμελητέο.
Σύμφωνα με το Euronews, υπάρχει ευρύτερη διάθεση μεταξύ κρατών-μελών να εξεταστούν μειώσεις στις διοικητικές δαπάνες, ενώ υπό πίεση βρίσκεται και η εξωτερική χρηματοδότηση της Ένωσης.
Αλλά οι περικοπές έχουν και γεωπολιτικό κόστος
Εδώ εμφανίζεται άλλη μία αντίφαση.
Αν περιοριστεί δραστικά το Global Europe, η ΕΕ μπορεί να εξοικονομήσει χρήματα.
Μπορεί όμως ταυτόχρονα να περιορίσει την ικανότητά της να ασκεί επιρροή εκτός των συνόρων της.
Για μικρότερα κράτη-μέλη, για παράδειγμα, το παγκόσμιο δίκτυο ευρωπαϊκών αντιπροσωπειών λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής διπλωματικής παρουσίας που δεν θα μπορούσαν να χρηματοδοτήσουν μόνα τους.
Άρα ακόμη και η φαινομενικά απλή απαίτηση «κόψτε τη γραφειοκρατία» έχει στρατηγικά trade-offs.
Δεν είναι μάχη για τα €2 τρισ. – Είναι μάχη για το μοντέλο της Ευρώπης
Η συζήτηση για τον προϋπολογισμό 2028–2034 αποκαλύπτει ένα βαθύτερο πρόβλημα.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αποκτήσει πολύ περισσότερες φιλοδοξίες.
Θέλει να είναι ισχυρότερη στην άμυνα.
Να ανταγωνιστεί ΗΠΑ και Κίνα στην τεχνολογία.
Να χρηματοδοτήσει την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση.
Να προστατεύσει τα εξωτερικά σύνορα.
Να μειώσει στρατηγικές εξαρτήσεις.
Να ενισχύσει τη βιομηχανία.
Και ταυτόχρονα να διατηρήσει γεωργία, συνοχή και κοινωνικές επενδύσεις.
Το πρόβλημα είναι απλό:
όλα αυτά κοστίζουν.
Οι «φειδωλοί» λένε ουσιαστικά ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να προσθέτει συνεχώς νέες προτεραιότητες πάνω στις παλιές χωρίς να επιλέγει.
Η Κομισιόν αντιτείνει, μέσω της ίδιας της πρότασής της, ότι η νέα γεωπολιτική εποχή απαιτεί μεγαλύτερη κοινή οικονομική ισχύ.
Και αυτή είναι η πραγματική μάχη των επόμενων εβδομάδων.
Όχι απλώς αν το τελικό νούμερο θα βρίσκεται κοντά στα €2 τρισ. ή αρκετές εκατοντάδες δισεκατομμύρια χαμηλότερα.
Αλλά ποια Ευρώπη θα αγοράσει κάθε ευρώ του επόμενου προϋπολογισμού:
την Ευρώπη της παραδοσιακής αναδιανομής,
ή μια Ένωση που μεταφέρει πολύ μεγαλύτερο μέρος των κοινών πόρων της προς άμυνα, τεχνολογία, ανταγωνιστικότητα και σύνορα.
Το Δουβλίνο πρέπει τώρα να βρει τον αριθμό που μπορούν να δεχθούν και οι δύο πλευρές.
Και επειδή στο τέλος χρειάζονται και οι 27, το επόμενο negotiating box δεν θα είναι απλώς ένα λογιστικό φύλλο.
Θα είναι το πρώτο πραγματικό περίγραμμα των πολιτικών προτεραιοτήτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την επόμενη δεκαετία.
Πηγή: pagenews.gr