Μια αποτίμηση με σαφείς γεωπολιτικές προεκτάσεις πραγματοποιεί το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών μετά την επίσκεψη του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα.
Πίσω από τις δημόσιες δηλώσεις για τη στρατηγική συνεργασία Ελλάδας και Ηνωμένων Πολιτειών, οι διπλωματικές επαφές ανέδειξαν ζητήματα που αγγίζουν άμεσα την ελληνική εξωτερική πολιτική: την ηλεκτρική διασύνδεση στην Ανατολική Μεσόγειο, τις σχέσεις Ουάσιγκτον–Άγκυρας, τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και την ασφάλεια των διεθνών θαλάσσιων διαδρομών.
Η πιο χαρακτηριστική τοποθέτηση προήλθε από ανώτατη διπλωματική πηγή, η οποία, σχολιάζοντας τις αναφορές Ρούμπιο στις «ευαισθησίες» χωρών της περιοχής, διατύπωσε μια κατηγορηματική θέση:
«Η ευαισθησία δεν σημαίνει και δικαίωμα».
Η φράση αποκτά ιδιαίτερη σημασία στο πλαίσιο των αντιδράσεων που έχουν εκδηλωθεί για το έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου, το οποίο έχει εξελιχθεί σε ένα από τα σημαντικότερα ενεργειακά και διπλωματικά ζητήματα της Ανατολικής Μεσογείου.
Το μήνυμα της Αθήνας: Οι «ευαισθησίες» δεν παράγουν δικαιώματα
Η ελληνική διπλωματική τοποθέτηση ήρθε ως απάντηση στην αναφορά του Μάρκο Ρούμπιο ότι ορισμένα έργα ενεργειακής διασύνδεσης περιπλέκονται από τις ευαισθησίες άλλων χωρών της περιοχής.
Η επισήμανση του Αμερικανού υπουργού συνδέθηκε με το έργο Great Sea Interconnector, που προβλέπει την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας και Κύπρου, με ευρύτερο σχεδιασμό προς το Ισραήλ.
Η ανώτατη διπλωματική πηγή θέλησε να διαχωρίσει την πολιτική ευαισθησία μιας χώρας από τα δικαιώματα που απορρέουν από το διεθνές δίκαιο.
Με άλλα λόγια, η Αθήνα υποστηρίζει ότι οι αντιρρήσεις τρίτων κρατών δεν αρκούν από μόνες τους για να δημιουργήσουν νομικά δικαιώματα ή να περιορίσουν δικαιώματα άλλων χωρών.
Πρόκειται για μια θέση που έχει άμεση σχέση με τις ελληνικές αντιλήψεις για την εφαρμογή του Δικαίου της Θάλασσας και τη νομιμότητα των ενεργειακών έργων στην περιοχή.
Η δήλωση δεν κατονομάζει την Τουρκία, αλλά αποκτά ιδιαίτερο βάρος λόγω των γνωστών διαφορών για τις θαλάσσιες ζώνες και των αντιδράσεων της Άγκυρας στις δραστηριότητες που σχετίζονται με τη διασύνδεση.
Great Sea Interconnector: Τι σημαίνει η αμερικανική δέσμευση
Σύμφωνα με την ίδια διπλωματική πηγή, η επίσκεψη Ρούμπιο επιβεβαίωσε το αμερικανικό ενδιαφέρον για τα έργα ενεργειακής διασυνδεσιμότητας.
Η ελληνική πλευρά αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στις επανειλημμένες αναφορές του επικεφαλής του Στέιτ Ντιπάρτμεντ στην ανάγκη ανάπτυξης ενεργειακών υποδομών και ενίσχυσης των περιφερειακών συνδέσεων.
Το Great Sea Interconnector αποτελεί έργο με ευρωπαϊκή διάσταση, καθώς αποσκοπεί στην άρση της ηλεκτρικής απομόνωσης της Κύπρου.
Για την Αθήνα, η υποστήριξη της Ουάσιγκτον έχει πολιτική και διπλωματική σημασία.
Ωστόσο, η γενική αμερικανική δέσμευση υπέρ της ενεργειακής διασυνδεσιμότητας δεν ταυτίζεται αυτομάτως με συγκεκριμένη εγγύηση ασφάλειας για κάθε στάδιο των εργασιών.
Αυτός είναι και ο λόγος που η διπλωματική πηγή απέφυγε να περιγράψει δημοσίως πιθανούς αμερικανικούς χειρισμούς σε περίπτωση νέας έντασης.
«Ιδιωτική διπλωματία»: Τι δεν μπορεί να ειπωθεί δημόσια
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της αποτίμησης αφορά την αναφορά του Μάρκο Ρούμπιο στην ιδιωτική διπλωματία.
Η ανώτατη διπλωματική πηγή εξήγησε ότι υπάρχουν ζητήματα εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας που δεν μπορούν να συζητούνται δημόσια με όλες τις λεπτομέρειές τους.
Η διπλωματική διαχείριση ενδεχόμενων εντάσεων προϋποθέτει επαφές, διαβουλεύσεις και χειρισμούς που συχνά πραγματοποιούνται μακριά από τη δημοσιότητα.
Στο πλαίσιο αυτό, δεν αποσαφηνίστηκε τι ακριβώς θα μπορούσαν να πράξουν οι Ηνωμένες Πολιτείες εάν προέκυπτε νέο πρόβλημα κατά την υλοποίηση της ηλεκτρικής διασύνδεσης.
Η ελληνική πλευρά εμφανίζεται να θεωρεί ότι ο υφιστάμενος δίαυλος επικοινωνίας με την Ουάσιγκτον μπορεί να αξιοποιηθεί σε μια τέτοια περίπτωση.
Δεν ανακοινώθηκε, πάντως, κάποιος συγκεκριμένος μηχανισμός παρέμβασης ή επιχειρησιακής προστασίας του έργου.
Πότε ξαναρχίζουν οι εργασίες για το καλώδιο
Η διπλωματική ενημέρωση περιλάμβανε και μια σημαντική διευκρίνιση για την επανεκκίνηση των εργασιών.
Σύμφωνα με την ανώτατη πηγή, η έναρξη του επόμενου σταδίου δεν εξαρτάται από κάποια νέα πολιτική απόφαση της ελληνικής κυβέρνησης.
Η αρμόδια εταιρεία πρέπει να υποβάλει το σχετικό αίτημα ώστε να ενεργοποιηθούν οι προβλεπόμενες διαδικασίες.
Η ελληνική πλευρά δηλώνει έτοιμη να προχωρήσει στις αναγκαίες αδειοδοτήσεις σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο.
Η διευκρίνιση αυτή διαχωρίζει την πολιτική στήριξη του έργου από τις τεχνικές και διοικητικές ενέργειες που απαιτούνται για την πρόοδό του.
Παράλληλα, αφήνει ανοιχτό το ερώτημα για το ακριβές χρονοδιάγραμμα επανέναρξης των εργασιών, καθώς δεν προσδιορίστηκε συγκεκριμένη ημερομηνία.
Δύο βράδια στην Αθήνα – Η αποτίμηση της επίσκεψης Ρούμπιο
Η ανώτατη διπλωματική πηγή χαρακτήρισε ιδιαίτερα θετική την επίσκεψη του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών.
Όπως επισημάνθηκε, η παρουσία του Μάρκο Ρούμπιο στην Ελλάδα είχε αυτοτελή χαρακτήρα και διήρκεσε δύο διανυκτερεύσεις.
Η ελληνική πλευρά θεωρεί ότι οι επαφές επιβεβαίωσαν το υψηλό επίπεδο των διμερών σχέσεων και ανέδειξαν την κοινή κατανόηση των δύο κυβερνήσεων για μια σειρά διεθνών ζητημάτων.
Ιδιαίτερη σημασία αποδόθηκε στον σταθερό δίαυλο επικοινωνίας μεταξύ των υπουργείων Εξωτερικών.
Σύμφωνα με την πηγή, η προσωπική σχέση που έχει αναπτυχθεί με τον Μάρκο Ρούμπιο στηρίζεται στον αμοιβαίο σεβασμό και στην εκτίμηση.
Παράλληλα, υπογραμμίστηκε ότι ο Αμερικανός υπουργός διαθέτει ουσιαστική γνώση των ζητημάτων της Ανατολικής Μεσογείου, γεγονός που διευκόλυνε τις συνομιλίες.
Από τη Γάζα έως το Ιράν: Όλη η γεωπολιτική ατζέντα
Οι συνομιλίες δεν περιορίστηκαν στις ελληνοαμερικανικές σχέσεις.
Στο τραπέζι τέθηκαν οι σημαντικότερες εστίες αστάθειας στην ευρύτερη περιοχή.
Μεταξύ των θεμάτων που συζητήθηκαν ήταν οι εξελίξεις στον Λίβανο, στη Συρία, στη Λιβύη, στη Γάζα, στη Δυτική Όχθη και στο Ιράν.
Παράλληλα, εξετάστηκαν η κατάσταση στην Ουκρανία, η διεθνής ασφάλεια και η ελευθερία της ναυσιπλοΐας.
Η ευρύτητα της ατζέντας αποτυπώνει τη σημασία που αποδίδει η Αθήνα στον ρόλο της ως χώρας με άμεσο ενδιαφέρον για την Ανατολική Μεσόγειο, τη Μέση Ανατολή και τις διεθνείς εμπορικές οδούς.
Η ελληνική πλευρά επιδιώκει να διατηρεί ενεργή διπλωματική παρουσία στις περιφερειακές εξελίξεις, αξιοποιώντας τόσο τις σχέσεις της με τις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και τη συμμετοχή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στους διεθνείς οργανισμούς.
Τουρκικά F-35: Το εμπόδιο των S-400 παραμένει
Σημαντικό μέρος της ενημέρωσης αφορούσε το ενδεχόμενο επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα των αμερικανικών μαχητικών F-35.
Η ανώτατη διπλωματική πηγή επισήμανε ότι εξακολουθούν να ισχύουν αμερικανικοί νομοθετικοί περιορισμοί που συνδέονται με την προμήθεια των ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων S-400.
Στο πλαίσιο αυτό έγινε αναφορά στο αμερικανικό νομοθετικό καθεστώς και στις κυρώσεις CAATSA.
Η Τουρκία συμμετείχε στο πρόγραμμα των F-35 μέχρι το 2019, οπότε αποκλείστηκε μετά την απόφαση της Άγκυρας να αποκτήσει τους S-400.
Η Αθήνα αναγνωρίζει ότι δεν μπορεί να καθορίζει τις εξοπλιστικές αποφάσεις των Ηνωμένων Πολιτειών απέναντι σε τρίτες χώρες.
Επισημαίνει, ωστόσο, ότι το σημερινό αμερικανικό νομικό πλαίσιο αποτελεί συγκεκριμένο περιορισμό που δεν μπορεί να αγνοηθεί.
Η διαπίστωση αυτή δεν αποκλείει ενδεχόμενες μελλοντικές αλλαγές, αλλά περιγράφει την υφιστάμενη κατάσταση όπως την αποτιμά η ελληνική διπλωματία.
Η ελληνική απάντηση: F-16 και F-35 στον αμυντικό σχεδιασμό
Απέναντι στις εξελίξεις που αφορούν την Τουρκία, η ελληνική πλευρά επιμένει στη συνέχιση του δικού της μακροπρόθεσμου αμυντικού σχεδιασμού.
Η αναβάθμιση των F-16 και η προγραμματισμένη απόκτηση των F-35 αποτελούν βασικά στοιχεία αυτής της στρατηγικής.
Η διπλωματική πηγή υπογράμμισε ότι η Ελλάδα δεν μπορεί να ετεροκαθορίζει την αμυντική της πολιτική αποκλειστικά από τις αποφάσεις άλλων χωρών.
Η κατεύθυνση που περιγράφηκε είναι η ενίσχυση της ελληνικής αποτρεπτικής ικανότητας μέσα από προγράμματα με μακροχρόνιο ορίζοντα.
Το ζητούμενο είναι η επιχειρησιακή ολοκλήρωση των εξοπλισμών, η εκπαίδευση του προσωπικού και η διατήρηση υψηλής διαθεσιμότητας των συστημάτων.
Η Ελλάδα ως ενεργειακή πύλη της Ευρώπης
Στην ενεργειακή ατζέντα, Αθήνα και Ουάσιγκτον εμφανίζονται να συγκλίνουν στην ανάγκη διαφοροποίησης των πηγών και των διαδρομών εφοδιασμού.
Η ανώτατη διπλωματική πηγή αναφέρθηκε στη σημασία των αγωγών, των ενεργειακών διασυνδέσεων και των υποδομών που ενισχύουν την πρόσβαση της Ευρώπης σε διαφορετικές πηγές ενέργειας.
Η Ελλάδα επιδιώκει να αναβαθμίσει τη θέση της ως ενεργειακός κόμβος για την Κεντρική και την Ανατολική Ευρώπη.
Η γεωγραφική της θέση, οι υποδομές φυσικού αερίου και οι σχεδιαζόμενες ηλεκτρικές διασυνδέσεις αποτελούν βασικά στοιχεία αυτής της προσπάθειας.
Σύμφωνα με την ελληνική αποτίμηση, η συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες μπορεί να συμβάλει στην ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.
Η πραγματική έκταση αυτής της συνεργασίας θα αποτυπωθεί στην υλοποίηση συγκεκριμένων επενδύσεων και υποδομών.
Κυπριακό: Επανεκκίνηση συνομιλιών και ο επόμενος γενικός γραμματέας του ΟΗΕ
Το Κυπριακό αποτέλεσε επίσης αντικείμενο των επαφών με τον Μάρκο Ρούμπιο.
Σύμφωνα με την ανώτατη διπλωματική πηγή, η Ελλάδα έχει καταβάλει προσπάθειες ώστε το ζήτημα να επανέλθει ψηλά στις προτεραιότητες του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ.
Ο βασικός στόχος παραμένει η επανεκκίνηση ουσιαστικών συνομιλιών για την επίλυση του Κυπριακού.
Η Αθήνα αποδίδει ιδιαίτερη σημασία και στη διαδικασία επιλογής του επόμενου γενικού γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών.
Όπως επισημάνθηκε, για την ελληνική πλευρά είναι σημαντικό ο νέος επικεφαλής του Οργανισμού να αντιμετωπίζει το Κυπριακό ως βασική προτεραιότητα.
Η εκλογή γενικού γραμματέα προϋποθέτει σύσταση του Συμβουλίου Ασφαλείας, για την οποία απαιτούνται τουλάχιστον εννέα θετικές ψήφοι και απουσία βέτο από τα πέντε μόνιμα μέλη.
Η διαδικασία αυτή αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ελληνική και την κυπριακή διπλωματία, καθώς η στάση της επόμενης ηγεσίας του ΟΗΕ θα επηρεάσει το πλαίσιο των μελλοντικών πρωτοβουλιών.
Στενά του Ορμούζ: Η προειδοποίηση για το παγκόσμιο εμπόριο
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην ασφάλεια των διεθνών θαλάσσιων οδών και ειδικότερα στα Στενά του Ορμούζ.
Η ελληνική πλευρά υπογράμμισε ότι η ελευθερία της ναυσιπλοΐας δεν αποτελεί μόνο εθνικό ζήτημα.
Συνδέεται άμεσα με την παγκόσμια οικονομία, τις εφοδιαστικές αλυσίδες και την ενεργειακή ασφάλεια.
Ένας σοβαρός περιορισμός της διέλευσης από στρατηγικά θαλάσσια περάσματα θα μπορούσε να επηρεάσει τις μεταφορές πετρελαίου και άλλων εμπορευμάτων, προκαλώντας αλυσιδωτές επιπτώσεις στις τιμές και στην επάρκεια προϊόντων.
Η διπλωματική πηγή προειδοποίησε επίσης για τον κίνδυνο δημιουργίας προηγουμένου εάν η ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα διεθνή στενά τεθεί υπό αυθαίρετους περιορισμούς.
Για την Ελλάδα, το ζήτημα έχει ιδιαίτερη σημασία λόγω του μεγέθους της ελληνόκτητης εμπορικής ναυτιλίας και της εξάρτησης του διεθνούς εμπορίου από την ασφαλή θαλάσσια μεταφορά.
Ελληνική συμμετοχή σε νέα αποστολή; Οι δύο προϋποθέσεις
Η ανώτατη διπλωματική πηγή διευκρίνισε ότι μέχρι στιγμής δεν έχει υποβληθεί αμερικανικό αίτημα για συμμετοχή της Ελλάδας σε νέα αποστολή στην περιοχή.
Παράλληλα, ανέφερε ότι υπάρχει θετική προδιάθεση για συνδρομή, η οποία θα μπορούσε να περιλαμβάνει και την παροχή υποδομών.
Η ενδεχόμενη ελληνική συμμετοχή, ωστόσο, συνδέθηκε με δύο βασικές προϋποθέσεις.
Πρώτον, να επικρατούν συνθήκες ειρήνης.
Δεύτερον, να υπάρχει συναίνεση των ενδιαφερόμενων μερών, ώστε να διασφαλίζεται η ασφάλεια του ελληνικού προσωπικού.
Η διευκρίνιση αυτή είναι σημαντική, καθώς διαχωρίζει τη γενική πρόθεση διπλωματικής ή πρακτικής συνδρομής από μια συγκεκριμένη απόφαση αποστολής προσωπικού ή στρατιωτικών μέσων.
Καμία τέτοια απόφαση δεν ανακοινώθηκε στην ενημέρωση.
Το διπλωματικό αποτύπωμα της επίσκεψης Ρούμπιο
Η συνολική αποτίμηση της επίσκεψης από την ελληνική διπλωματία είναι θετική.
Η Αθήνα θεωρεί ότι οι επαφές επιβεβαίωσαν το επίπεδο των ελληνοαμερικανικών σχέσεων και ανέδειξαν τη σημασία της Ελλάδας σε μια περιοχή όπου συμπίπτουν ενεργειακά, αμυντικά και γεωπολιτικά συμφέροντα.
Ταυτόχρονα, η αναφορά στις «ευαισθησίες» τρίτων χωρών έδωσε στην ελληνική πλευρά την ευκαιρία να επαναδιατυπώσει τη θέση της για το διεθνές δίκαιο.
Η φράση «η ευαισθησία δεν σημαίνει δικαίωμα» συμπυκνώνει το μήνυμα της Αθήνας: η διπλωματία μπορεί να αναζητεί λύσεις και ισορροπίες, αλλά οι πολιτικές αντιρρήσεις δεν αρκούν για να θεμελιώσουν νομικές αξιώσεις.
Η επόμενη δοκιμασία θα είναι η μετάβαση από τις δημόσιες δηλώσεις και τις διπλωματικές επαφές σε συγκεκριμένες εξελίξεις.
Η πρόοδος του Great Sea Interconnector, οι αμερικανικές αποφάσεις για τα εξοπλιστικά, η πορεία του Κυπριακού και η ασφάλεια των θαλάσσιων οδών θα δείξουν στην πράξη το αποτύπωμα της επίσκεψης Ρούμπιο στην ελληνική εξωτερική πολιτική.
Πηγή: pagenews.gr