Το πραγματικό ενεργειακό στοίχημα της Ευρώπης γίνεται πλέον μεγαλύτερο από το κόστος της πράσινης μετάβασης: αφορά το κόστος της ανθεκτικότητας.
Πόσο πρέπει να επενδύσει μια οικονομία για να αντέχει έναν πόλεμο, μια διακοπή εφοδιασμού, μια αιφνίδια αύξηση της ζήτησης ή μια παρατεταμένη περίοδο ακριβών καυσίμων;
Για την Ελλάδα, αυτή η συζήτηση αποκτά άμεσο περιεχόμενο. Η κυβέρνηση προετοιμάζει νέες παρεμβάσεις για τη θέρμανση και εξετάζει πρόσθετη στήριξη στα καύσιμα, ενώ η ευρωπαϊκή ατζέντα απαιτεί επενδύσεις σε ηλεκτρικά δίκτυα, αποθήκευση και μείωση της εξάρτησης από εισαγόμενη ενέργεια.
Η προστασία του φετινού χειμώνα και η προετοιμασία για την επόμενη κρίση πρέπει να προχωρήσουν ταυτόχρονα.
Από το χαμηλότερο κόστος στην ασφάλεια εφοδιασμού
Για δεκαετίες, μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής οικονομικής στρατηγικής στηρίχθηκε στη διεθνοποίηση της παραγωγής, στην ενοποίηση των αγορών και στον περιορισμό του άμεσου κόστους.
Η βασική παραδοχή ήταν ότι η πρόσβαση σε προμηθευτές και εμπορικές διαδρομές θα παρέμενε σχετικά σταθερή.
Η σημερινή γεωπολιτική πραγματικότητα αναδεικνύει το κόστος των εξαρτήσεων. Μια φθηνή προμήθεια μπορεί να αποδειχθεί ακριβή όταν διακόπτεται. Ένα αποδοτικό δίκτυο χρειάζεται και εναλλακτικές διαδρομές όταν δέχεται πίεση.
Η ανθεκτικότητα απαιτεί υποδομές και εφεδρείες που ενδέχεται να μη χρησιμοποιούνται πλήρως σε κανονικές συνθήκες, αλλά γίνονται κρίσιμες όταν το σύστημα δοκιμάζεται.
Τα 584 δισ. ευρώ των ηλεκτρικών δικτύων
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει εκτιμήσει ότι χρειάζονται 584 δισ. ευρώ επενδύσεων στα ηλεκτρικά δίκτυα μέσα στη δεκαετία έως το 2030.
Το μέγεθος συνδέεται με τον εκσυγχρονισμό των υποδομών, την επέκτασή τους και την ανάγκη ενσωμάτωσης νέας παραγωγής και κατανάλωσης. Σύμφωνα με την Κομισιόν, περίπου 40% των δικτύων διανομής είναι ηλικίας άνω των 40 ετών.
Τα δίκτυα αποτελούν προϋπόθεση για να φτάσει η ηλεκτρική ενέργεια εκεί όπου χρειάζεται. Χωρίς επαρκή χωρητικότητα και ευελιξία, νέες μονάδες παραγωγής, βιομηχανικές επενδύσεις και εξηλεκτρισμός της θέρμανσης αντιμετωπίζουν περιορισμούς.
Για την Ελλάδα, η πρακτική σημασία είναι σαφής: η ανάπτυξη καθαρής παραγωγής χρειάζεται να συνοδεύεται από δίκτυα, διασυνδέσεις και αποθήκευση που επιτρέπουν την αξιοποίησή της.
Πολλές επενδυτικές ανάγκες, ένας περιορισμένος λογαριασμός
Η ενέργεια διεκδικεί κεφάλαια παράλληλα με την άμυνα, την τεχνολογία και τη βιομηχανία.
Η Κομισιόν εκτιμά ότι οι επενδύσεις στον ενεργειακό τομέα πρέπει να φτάσουν περίπου τα 660 δισ. ευρώ ετησίως την περίοδο 2026-2030, για την επίτευξη των στόχων μετάβασης και την εξασφάλιση προσιτής και καθαρής ενέργειας.
Για τις βασικές υποδομές υδρογόνου, ευρωπαϊκές εκτιμήσεις συνδέουν τους στόχους του 2030 με επενδύσεις 86-126 δισ. ευρώ.
Παράλληλα, το σχέδιο ευρωπαϊκής αμυντικής ετοιμότητας αποσκοπεί στην κινητοποίηση έως 800 δισ. ευρώ.
Τα ποσά έχουν διαφορετικούς χρονικούς ορίζοντες και πιθανές επικαλύψεις. Δεν μπορούν να αθροιστούν ως ένας ενιαίος ετήσιος λογαριασμός. Δείχνουν, όμως, το εύρος του ανταγωνισμού για δημόσια χρηματοδότηση, ιδιωτικά κεφάλαια και παραγωγική ικανότητα.
Η τεχνητή νοημοσύνη προσθέτει νέα ζήτηση
Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας προβλέπει, στο βασικό σενάριο της έκθεσής του για ενέργεια και τεχνητή νοημοσύνη, ότι η παγκόσμια κατανάλωση ηλεκτρισμού των κέντρων δεδομένων θα υπερδιπλασιαστεί έως το 2030, φτάνοντας περίπου τις 945 τεραβατώρες.
Η ψηφιακή ανάπτυξη δημιουργεί επομένως νέες απαιτήσεις για ηλεκτροπαραγωγή, δίκτυα και αξιόπιστη τροφοδοσία.
Εδώ βρίσκεται ένας κρίσιμος περιορισμός: η χρηματοδότηση μπορεί να εξασφαλιστεί ταχύτερα από την κατασκευή ενός δικτύου ή την παράδοση εξειδικευμένου εξοπλισμού.
Μετασχηματιστές, καλώδια, μηχανικοί, αδειοδοτήσεις και χρόνοι κατασκευής καθορίζουν πόσο γρήγορα ένα επενδυτικό σχέδιο μετατρέπεται σε λειτουργική υποδομή.
Η ελληνική απάντηση στον δύσκολο χειμώνα
Στο άμεσο μέτωπο, ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει προαναγγείλει παρέμβαση στο πετρέλαιο θέρμανσης και αύξηση του επιδόματος, με ανακοινώσεις που αναμένονται στις 14 Οκτωβρίου.
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ της ΕΡΤ, εξετάζεται επιδότηση 25-30 λεπτών ανά λίτρο και αύξηση του επιδόματος θέρμανσης περίπου 20%. Τα μεγέθη αυτά παραμένουν εκτιμήσεις μέχρι τις τελικές ανακοινώσεις.
Εξετάζεται επίσης παράταση της επιδότησης των 15 λεπτών ανά λίτρο στο ντίζελ έως το τέλος Οκτωβρίου.
Ο πρωθυπουργός περιέγραψε την προτεραιότητα:
«Η προτεραιότητα είναι πετρέλαιο θέρμανσης, κίνησης κι αμόλυβδη».
Η επιλογή στοχευμένης στήριξης επιχειρεί να περιορίσει την πίεση στους οικογενειακούς και επιχειρηματικούς προϋπολογισμούς, μέσα στα διαθέσιμα δημοσιονομικά περιθώρια.
Οι επιδοτήσεις αγοράζουν χρόνο, οι επενδύσεις μειώνουν την έκθεση
Η προσωρινή ενίσχυση έχει άμεση κοινωνική αξία. Βοηθά νοικοκυριά και επιχειρήσεις να αντιμετωπίσουν ένα κύμα ανατιμήσεων που δεν μπορούν να απορροφήσουν εύκολα.
Η μακροχρόνια προστασία χρειάζεται διαφορετικά εργαλεία: εξοικονόμηση, αποδοτικότερα κτίρια, ισχυρότερα δίκτυα, αποθήκευση και διαφοροποίηση εφοδιασμού.
Στην ίδια κατεύθυνση, το Ecofin ενέκρινε στις 9 Οκτωβρίου την επέκταση της ελληνικής εθνικής ρήτρας διαφυγής σε μέτρα ενεργειακής ασφάλειας. Η ευελιξία αφορά επιλέξιμες εθνικές δαπάνες και δεν αποτελεί αυτόματη ευρωπαϊκή επιχορήγηση.
Το πολιτικό στοίχημα για την κυβέρνηση είναι να συνδέσει την άμεση ανακούφιση με έργα που θα αποδίδουν μετά τη λήξη των επιδοτήσεων.
Ανθεκτικότητα με κοινωνικό και παραγωγικό αποτέλεσμα
Η ενεργειακή ασφάλεια θα κριθεί από το αν οι επενδύσεις μειώνουν τις διακοπές, περιορίζουν την έκθεση σε εξωτερικά σοκ και βελτιώνουν το κόστος για καταναλωτές και παραγωγή.
Για την Ελλάδα, ο δύσκολος χειμώνας αποτελεί την άμεση δοκιμασία. Η επόμενη είναι η ταχύτητα υλοποίησης των υποδομών.
Η ουσιαστική επιτυχία θα είναι διπλή: να προστατευθούν οι πολίτες σήμερα και να χρειάζεται μικρότερη έκτακτη στήριξη στην επόμενη ενεργειακή κρίση.
Πηγή: pagenews.gr