Η πιο αποκαλυπτική λεπτομέρεια στη νέα διαπραγμάτευση για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό δεν είναι η συνολική περικοπή κατά 8%. Είναι το πού πέφτει το μεγαλύτερο ψαλίδι.
Στην πρόταση της ιρλανδικής προεδρίας για την περίοδο 2028–2034, οι δαπάνες για περιφερειακή ανάπτυξη, γεωργία και αλιεία μειώνονται κατά 3% έναντι του σχεδίου της Κομισιόν. Αντίθετα, το σκέλος της ανταγωνιστικότητας και της ασφάλειας περιορίζεται κατά 13%.
Η Ευρώπη καλείται, δηλαδή, να διαπραγματευτεί μεγαλύτερες αναλογικές περικοπές ακριβώς στις προτεραιότητες που παρουσιάζει ως απαραίτητες για τη μελλοντική ισχύ της.
Εκεί βρίσκεται το πολιτικό και γεωπολιτικό ενδιαφέρον της υπόθεσης: στη δυσκολία να μετατραπεί η επιθυμία για περισσότερη ευρωπαϊκή αυτονομία σε κοινή χρηματοδότηση.
Το 13% που αποκαλύπτει τις πραγματικές προτεραιότητες
Η ιρλανδική προεδρία επιχειρεί να συμβιβάσει δύο διαφορετικές απαιτήσεις. Από τη μία, κυβερνήσεις που ζητούν μικρότερο συνολικό λογαριασμό. Από την άλλη, χώρες που θέλουν να προστατεύσουν τις πολιτικές συνοχής και τις αγροτικές ενισχύσεις.
Το αποτέλεσμα είναι ένας συμβιβασμός με σαφή πολιτική ανάγνωση: οι καθιερωμένες δαπάνες διαθέτουν ισχυρότερη άμυνα στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων από ορισμένες νέες φιλοδοξίες.
Αυτό δεν καθιστά τη συνοχή ή τη γεωργία λιγότερο σημαντικές. Η παραγωγή τροφίμων, η περιφερειακή ανάπτυξη και η κοινωνική σταθερότητα αποτελούν επίσης στοιχεία ευρωπαϊκής ανθεκτικότητας.
Δείχνει, όμως, πόσο δύσκολο είναι να χρηματοδοτηθούν πρόσθετες αποστολές όταν οι κυβερνήσεις επιδιώκουν ταυτόχρονα να προστατεύσουν τις υπάρχουσες κατανομές και να περιορίσουν τις εισφορές τους.
Κάθε νέα στρατηγική προτεραιότητα χρειάζεται είτε περισσότερα έσοδα είτε λιγότερα χρήματα κάπου αλλού. Το πολιτικό κόστος αυτής της επιλογής παραμένει ανοιχτό.
Η στρατηγική αυτονομία χρειάζεται υποδομές
Το σκέλος που αφορά την ανταγωνιστικότητα και την ασφάλεια καλύπτει πολύ περισσότερα από στρατιωτικές δαπάνες. Στην αρχιτεκτονική της Κομισιόν συνδέεται με έρευνα, τεχνολογική ανάπτυξη, βιομηχανική μετάβαση και υποδομές.
Επομένως, η προτεινόμενη μείωση κατά 13% δεν σημαίνει αυτομάτως αντίστοιχη περικοπή σε κάθε επιμέρους πρόγραμμα ούτε οριζόντια μείωση της άμυνας κατά 13%.
Η γεωπολιτική σημασία της, ωστόσο, είναι ουσιαστική. Η δυνατότητα της Ευρώπης να περιορίσει εξαρτήσεις από τρίτες χώρες περνά μέσα από την παραγωγική και τεχνολογική της βάση.
Χωρίς επαρκείς κοινές επενδύσεις, η στρατηγική αυτονομία κινδυνεύει να εξελιχθεί σε άθροισμα εθνικών πρωτοβουλιών. Και αυτές δεν έχουν όλες την ίδια χρηματοδοτική ισχύ.
Ο κίνδυνος μιας Ευρώπης διαφορετικών δυνατοτήτων
Εάν μειωθεί η κοινή χρηματοδότηση, οι ανάγκες δεν εξαφανίζονται. Μεταφέρονται περισσότερο στους εθνικούς προϋπολογισμούς ή στον ιδιωτικό τομέα.
Εδώ εμφανίζεται ένας κίνδυνος: τα κράτη με μεγαλύτερο δημοσιονομικό περιθώριο μπορούν ευκολότερα να στηρίξουν τις επιχειρήσεις, την έρευνα και τις υποδομές τους. Τα υπόλοιπα αντιμετωπίζουν στενότερα όρια.
Έτσι, μια διαπραγμάτευση που ξεκινά με στόχο την οικονομία πόρων μπορεί να ενισχύσει τις διαφορές μέσα στην ενιαία αγορά.
Η ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα δεν εξαρτάται μόνο από το πόσα επενδύει συνολικά η Ένωση, αλλά και από το εάν οι επενδύσεις δημιουργούν ευκαιρίες πέρα από τις ισχυρότερες οικονομίες της.
Για την Ελλάδα, το δίλημμα είναι διπλό
Η ελληνική πλευρά έχει λόγους να υπερασπιστεί τη συνοχή και τη γεωργία. Έχει όμως και συμφέρον να διατηρηθεί ουσιαστική κοινή χρηματοδότηση για ενεργειακές διασυνδέσεις, καινοτομία, βιομηχανικές δυνατότητες και ασφάλεια.
Η αποτελεσματική ελληνική διεκδίκηση χρειάζεται να συνδέσει αυτές τις προτεραιότητες. Να δείξει ότι οι υποδομές της περιφέρειας, η ενεργειακή διαφοροποίηση και η παραγωγική ανάπτυξη συμβάλλουν στην ισχύ ολόκληρης της Ένωσης.
Δεν προκύπτουν ακόμη συγκεκριμένες ελληνικές απώλειες από την πρόταση. Οι τελικές κατανομές παραμένουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης. Το ζήτημα είναι ποια χρηματοδοτική αρχιτεκτονική θα διαμορφωθεί.
Ποιος πληρώνει την κοινή ισχύ;
Η συζήτηση για νέους πόρους, μεταξύ άλλων από έσοδα εκπομπών CO₂ και εταιρικές συνεισφορές, αγγίζει τον πυρήνα του προβλήματος: πόσα χρήματα είναι διατεθειμένα τα κράτη να διαθέσουν σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Η πρόταση εξακολουθεί να προβλέπει μεγαλύτερο προϋπολογισμό από την περίοδο 2021–2027. Το ψαλίδι αφορά το σχέδιο της Κομισιόν, όχι μείωση έναντι του σημερινού πλαισίου. Παράλληλα, τα ποσά χρειάζονται προσοχή, καθώς άλλο είναι οι τρέχουσες τιμές και άλλο οι σταθερές τιμές του 2025.
Στη συζήτηση των ηγετών στις 15–16 Οκτωβρίου, το κρίσιμο τεστ θα είναι πολιτικό. Ο τελικός προϋπολογισμός απαιτεί ομοφωνία των 27 και συναίνεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Η Ευρώπη έχει περιγράψει την ισχύ που θέλει να αποκτήσει. Τώρα καλείται να συμφωνήσει στη χρηματοδότησή της.
Πηγή: pagenews.gr