Το Κάιρο επαναλαμβάνει την απόρριψη του τουρκολιβυκού μνημονίου, η Άγκυρα επιχειρεί να μετατρέψει τη λιβυκή κοινοβουλευτική έγκρισή του σε ευρύτερη πολιτική επιρροή και ο Σαντάμ Χαφτάρ βρίσκεται ανάμεσα σε δύο κρίσιμες σχέσεις: την παραδοσιακή στήριξη της Αιγύπτου προς την ανατολική Λιβύη και την προσέγγιση με την Τουρκία.
Η επίσκεψή του στην αιγυπτιακή πρωτεύουσα απέκτησε συγκεκριμένο περιεχόμενο τη Δευτέρα 26 Οκτωβρίου, όταν συναντήθηκε με τον Χασάν Ρασάντ, επικεφαλής της αιγυπτιακής Γενικής Υπηρεσίας Πληροφοριών.
Σύμφωνα με την αιγυπτιακή τηλεόραση Extra News, όπως μετέδωσαν αιγυπτιακά μέσα, οι δύο πλευρές συζήτησαν τις πολιτικές εξελίξεις στη Λιβύη, την υποστήριξη της πολιτικής διαδικασίας και την ενοποίηση των θεσμών. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην ανάγκη να λαμβάνονται υπόψη οι ανησυχίες και τα συμφέροντα των δύο χωρών.
Η τελευταία διατύπωση έχει βάρος μέσα στη συγκεκριμένη συγκυρία. Η συνάντηση πραγματοποιείται ενώ η αιγυπτιακή ηγεσία απορρίπτει μια συμφωνία που πλέον υποστηρίζει και το ανατολικό λιβυκό στρατόπεδο.
Η ανατροπή που δυσκολεύει τις ισορροπίες
Η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης ενέκρινε στις 20 Οκτωβρίου το θαλάσσιο μνημόνιο του 2019 με την Τουρκία, ανατρέποντας την προηγούμενη αντίθεσή της.
Η μεταβολή έχει σαφή γεωπολιτική σημασία: το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης, που συνδέεται με το στρατόπεδο Χαφτάρ, υιοθέτησε μια συμφωνία την οποία απορρίπτει η Αίγυπτος, βασικός υποστηρικτής του.
Η εξέλιξη δεν αποδεικνύει ρήξη Καΐρου–Χαφτάρ. Δημιουργεί, όμως, μια συγκεκριμένη αντίφαση που απαιτεί διαχείριση: η προσέγγιση με την Άγκυρα αγγίζει πλέον συμφέροντα και θέσεις ενός παραδοσιακού εταίρου της ανατολικής Λιβύης.
Υπό αυτό το πρίσμα, η επίσκεψη μπορεί να ερμηνευθεί ως προσπάθεια διατήρησης ισορροπιών. Δεν έχει δημοσιοποιηθεί, ωστόσο, συμφωνία με την οποία ο Χαφτάρ αναθεωρεί τη στάση του για το μνημόνιο ή το Κάιρο μεταβάλλει τη δική του.
Το αιγυπτιακό μήνυμα ειπώθηκε απέναντι στον Φιντάν
Η αιγυπτιακή απόρριψη διατυπώθηκε και στη συνάντηση του υπουργού Εξωτερικών Μπαντρ Αμπντελάτι με τον Χακάν Φιντάν, στην Κωνσταντινούπολη, στις 23 Οκτωβρίου.
Σύμφωνα με το Reuters, το οποίο επικαλείται ανακοίνωση της αιγυπτιακής διπλωματίας, ο Αμπντελάτι επανέλαβε την κατηγορηματική αντίθεση του Καΐρου στην έγκριση του μνημονίου. Η αιγυπτιακή θέση είναι ότι η κοινοβουλευτική επικύρωση δεν έχει «κανένα έννομο αποτέλεσμα για την Αίγυπτο».
Ο Αιγύπτιος υπουργός υπογράμμισε επίσης την ανάγκη σεβασμού του Δικαίου της Θάλασσας και της Σύμβασης του 1982 κατά την οριοθέτηση αποκλειστικής οικονομικής ζώνης και υφαλοκρηπίδας.
Στην ίδια ενημέρωση αποδίδεται στον Φιντάν κατανόηση των αιγυπτιακών ανησυχιών και πρόθεση συνέχισης των διαβουλεύσεων. Αυτό δεν ισοδυναμεί με τουρκική εγκατάλειψη του μνημονίου. Δείχνει ότι οι δύο χώρες διατηρούν τον διάλογο παρά τη συγκεκριμένη διαφωνία.
Στην Άγκυρα το δύσκολο ερώτημα ήταν: Ποιος θα δίνει τις εντολές;
Παράλληλα, οι συνομιλίες μεταξύ του Σαντάμ Χαφτάρ και του Αμπντ αλ Σαλάμ αλ Ζουμπί, υφυπουργού Άμυνας της κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας, ολοκληρώθηκαν χωρίς τελική συμφωνία.
Το αραβικό μέσο Al-Araby Al-Jadeed, επικαλούμενο λιβυκές πηγές, αναφέρει ότι οι διαπραγματεύσεις της Παρασκευής και του Σαββάτου στην Άγκυρα προσέκρουσαν στη δομή της στρατιωτικής διοίκησης και στη σχέση της με την πολιτική εξουσία. Οι πλευρές επέστρεψαν για περαιτέρω διαβουλεύσεις, χωρίς να ανακοινωθεί νέα ημερομηνία επανέναρξης.
Σύμφωνα με το ίδιο ρεπορτάζ, ο Χαφτάρ επιδίωκε διευθέτηση που να περιλαμβάνει την προεδρία του Προεδρικού Συμβουλίου, ενώ ο Ζουμπί επέμενε σε στρατιωτικά και τεχνικά ζητήματα. Οι πληροφορίες αυτές αποδίδονται σε πηγές και δεν αποτελούν δημοσιευμένο τελικό κείμενο συμφωνίας.
Το πραγματικό διακύβευμα είναι η κατανομή εξουσίας: ποιος διορίζει, ποιος διατάζει, ποιος μετακινεί δυνάμεις και ποιος ελέγχει την ενιαία διοίκηση που επιχειρείται να συγκροτηθεί.
Η ενοποίηση του στρατού αλλάζει τις ισορροπίες ισχύος μέσα στη Λιβύη. Γι’ αυτό και δεν αρκεί μια διπλωματική τελετή για να ολοκληρωθεί.
Η Τουρκία κέρδισε έδαφος – δεν απέκτησε τον έλεγχο όλων των εξελίξεων
Η κοινοβουλευτική έγκριση του μνημονίου διευρύνει την πολιτική βάση της τουρκολιβυκής συνεργασίας. Η Άγκυρα αποκτά συνομιλητές και στο στρατόπεδο που προηγουμένως αντιτασσόταν στη συμφωνία.
Η εμπλοκή των συνομιλιών, ωστόσο, αναδεικνύει τα όρια αυτής της επιτυχίας. Η υποστήριξη ενός θαλάσσιου μνημονίου δεν συνεπάγεται αυτόματη συμφωνία για τη στρατιωτική ιεραρχία, τα πολιτειακά αξιώματα ή τη μεταφορά αρμοδιοτήτων.
Αυτή είναι και η βασική γεωπολιτική ανάγνωση των εξελίξεων: η Τουρκία έχει ενισχύσει τη διαπραγματευτική της θέση, αλλά εξακολουθεί να διαχειρίζεται λιβυκές δυνάμεις με δικά τους συμφέροντα και εξωτερικές σχέσεις.
Η παρουσία του Χαφτάρ στο Κάιρο υπενθυμίζει ότι η αιγυπτιακή παράμετρος παραμένει ενεργή.
Το ελληνικό μήνυμα: Η γεωγραφία δεν αλλάζει με ψηφοφορίες
Για την Αθήνα, η μεταβολή της στάσης της ανατολικής Λιβύης αποτελεί σοβαρή πολιτική εξέλιξη, χωρίς να αλλάζει την ελληνική νομική θέση.
Το υπουργείο Εξωτερικών διαμήνυσε ότι η απόφαση δεν μεταβάλλει τον χαρακτήρα του μνημονίου και υπογράμμισε:
«Η γεωγραφία και το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας δεν αλλάζουν με μονομερείς, νομικά αβάσιμες κοινοβουλευτικές αποφάσεις».
Η ελληνική επιχειρηματολογία εστιάζει στα δικαιώματα των νησιών και στην αδυναμία μιας διμερούς διευθέτησης να παρακάμπτει τα κυριαρχικά δικαιώματα άλλων κρατών. Η Αθήνα έχει δηλώσει ότι ενημέρωσε εταίρους και συμμάχους και θα προχωρήσει στις ενδεδειγμένες ενέργειες για την προστασία τους.
Το διπλωματικό ζητούμενο είναι να συνδυαστεί η σταθερότητα αυτής της θέσης με επαφές προς όλα τα λιβυκά κέντρα εξουσίας. Η συγκεκριμένη ανατροπή δείχνει πόσο γρήγορα μπορούν να μεταβληθούν οι πολιτικοί υπολογισμοί τους.
Τι θα δείξει αν η εμπλοκή βαθαίνει
Οι επόμενες κινήσεις θα κριθούν σε συγκεκριμένα σημεία: εάν επαναληφθούν οι συνομιλίες στην Άγκυρα, εάν παρουσιαστεί κοινό σχέδιο στρατιωτικής διοίκησης και εάν οι διαβεβαιώσεις προς το Κάιρο συνοδευτούν από ουσιαστικές δεσμεύσεις.
Η αιγυπτιακή αντίθεση από μόνη της δεν ακυρώνει την πολιτική προσέγγιση Χαφτάρ–Τουρκίας. Αντίστοιχα, η κοινοβουλευτική έγκριση του μνημονίου δεν εξασφαλίζει στην Άγκυρα την αναδιάταξη της λιβυκής εξουσίας που επιδιώκει.
Ο Σαντάμ Χαφτάρ επιχειρεί να διευρύνει τα στηρίγματά του. Η δυσκολία είναι ότι αυτά τα στηρίγματα δεν έχουν ταυτόσημες επιδιώξεις. Το Κάιρο διατηρεί την απόρριψη του μνημονίου, η Άγκυρα πιέζει για λιβυκή συνεννόηση και οι δύο λιβυκές πλευρές δεν έχουν συμφωνήσει ποιος θα ελέγχει τον κοινό στρατιωτικό μηχανισμό.
Εκεί βρίσκεται η ουσιαστική εμπλοκή: η συμφωνία για τη θάλασσα δεν έχει λύσει τη σύγκρουση για την εξουσία στη στεριά.
Πηγή: pagenews.gr