Μια νέα, εξαιρετικά επικίνδυνη περίοδος ανοίγεται στις σχέσεις Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, καθώς οι διπλωματικές πρωτοβουλίες για την αποτροπή νέας στρατιωτικής αναμέτρησης αποκτούν χαρακτήρα αγώνα δρόμου. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος, μετά τις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου, ενδέχεται να διαθέτει μεγαλύτερη πολιτική ευχέρεια για μια νέα κλιμάκωση απέναντι στην Τεχεράνη.
Σύμφωνα με δημοσίευμα του Al-Monitor, περιφερειακοί διαμεσολαβητές έχουν κινητοποιηθεί προκειμένου να αποτρέψουν έναν ακόμη γύρο εχθροπραξιών μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.
Το πλέον ανησυχητικό στοιχείο δεν είναι μόνο η πιθανότητα νέων αμερικανικών στρατιωτικών επιχειρήσεων, αλλά και το γεγονός ότι το πολιτικό ημερολόγιο των ΗΠΑ επηρεάζει πλέον άμεσα τη στρατηγική ισορροπία στη Μέση Ανατολή.
Η μυστική διπλωματία του Κατάρ και η επιστολή Βανς
Στο παρασκήνιο της νέας κρίσης, το Κατάρ αναλαμβάνει και πάλι ρόλο διαμεσολαβητή ανάμεσα στις δύο πλευρές.
Όπως αποκαλύπτει το Al-Monitor, την Κυριακή Καταριανοί μεσολαβητές παρέδωσαν επιστολή του Αμερικανού αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς στον επικεφαλής του ιρανικού Συμβουλίου Ασφαλείας, στρατηγό Μοχσέν Ρεζαΐ.
Η αμερικανική πρωτοβουλία είχε σαφή στόχο: την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων προτού η αντιπαράθεση εισέλθει σε νέα, ενδεχομένως ανεξέλεγκτη φάση.
Η επιλογή του Βανς δεν είναι τυχαία. Ο αντιπρόεδρος είχε ηγηθεί της αμερικανικής αντιπροσωπείας στις πολύωρες, απευθείας συνομιλίες με Ιρανούς αξιωματούχους στο Ισλαμαμπάντ τον περασμένο Απρίλιο.
Εκείνη η διαδικασία είχε δημιουργήσει έναν δίαυλο άμεσης επικοινωνίας, ο οποίος αποκτά ιδιαίτερη σημασία τώρα που η στρατιωτική επιλογή επανέρχεται στο προσκήνιο.
Η αποστολή της επιστολής δείχνει ότι τουλάχιστον ένα τμήμα της αμερικανικής διπλωματικής προσπάθειας εξακολουθεί να επενδύει στη διαπραγμάτευση, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχει αποκλειστεί η χρήση στρατιωτικής ισχύος.
Το παράθυρο της 3ης Νοεμβρίου και οι υπολογισμοί Τραμπ
Η αμερικανική εκλογική αναμέτρηση δημιουργεί μια ιδιόμορφη στρατηγική συγκυρία.
Πριν από τις κάλπες, μια νέα σύγκρουση με το Ιράν θα μπορούσε να προκαλέσει σημαντικό πολιτικό κόστος για τον Λευκό Οίκο, ιδιαίτερα εάν συνοδευόταν από απώλειες, αύξηση των ενεργειακών τιμών ή ευρύτερη αποσταθεροποίηση.
Μετά τις εκλογές, ωστόσο, ο άμεσος εκλογικός περιορισμός θα έχει υποχωρήσει.
Αυτό ακριβώς επιχειρούν να προλάβουν οι περιφερειακοί μεσολαβητές.
Η εκτίμηση ότι ο Τραμπ θα μπορούσε να κινηθεί πιο επιθετικά μετά την αναμέτρηση δεν αποτελεί επιβεβαιωμένη απόφαση για νέα επίθεση. Αποτελεί, όμως, κρίσιμο στοιχείο των στρατηγικών υπολογισμών που περιγράφει το δημοσίευμα.
Για την Τεχεράνη, η συγκυρία δημιουργεί ένα δύσκολο δίλημμα.
Εάν προχωρήσει τώρα σε ουσιαστικές παραχωρήσεις, η κυβέρνηση Τραμπ θα μπορούσε να τις παρουσιάσει ως σημαντική διπλωματική επιτυχία λίγο πριν από την εκλογική αναμέτρηση.
Εάν, αντίθετα, επιλέξει να περιμένει, διακινδυνεύει να βρεθεί αντιμέτωπη με μια Ουάσιγκτον λιγότερο περιορισμένη από τις εσωτερικές πολιτικές ισορροπίες.
Η αναμονή μπορεί να προσφέρει πολιτικό πλεονέκτημα στην Τεχεράνη, αλλά ταυτόχρονα αυξάνει τον κίνδυνο στρατιωτικής κλιμάκωσης.
Γουίτκοφ και Κούσνερ: Το παρασκήνιο της Νέας Υόρκης
Οι προσπάθειες προσέγγισης δεν ξεκίνησαν με την τελευταία επιστολή.
Σύμφωνα με το Al-Monitor, οι Αμερικανοί απεσταλμένοι Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ συμμετείχαν σε νεότερες διπλωματικές επαφές στο περιθώριο της συνόδου των Ηνωμένων Εθνών στη Νέα Υόρκη τον Σεπτέμβριο.
Σε αντίθεση με τις απευθείας συνομιλίες του Απριλίου στο Πακιστάν, οι συγκεκριμένες επαφές πραγματοποιήθηκαν έμμεσα, με τη μεσολάβηση του Κατάρ.
Η διαφορά αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία.
Η μετάβαση από την απευθείας διαπραγμάτευση στην ανταλλαγή μηνυμάτων μέσω τρίτων αντανακλά το βάθος της δυσπιστίας μεταξύ των δύο πλευρών.
Παράλληλα, η διατήρηση των διαύλων επικοινωνίας υποδηλώνει ότι ούτε η Ουάσιγκτον ούτε η Τεχεράνη έχουν εγκαταλείψει πλήρως τη δυνατότητα πολιτικής διευθέτησης.
Το ερώτημα είναι εάν οι επαφές μπορούν να μετατραπούν σε ουσιαστική συμφωνία προτού αλλάξουν οι στρατηγικοί υπολογισμοί.
Το Κατάρ φοβάται μια περιφερειακή ανάφλεξη
Για την Ντόχα, η αποτροπή νέου πολέμου δεν αποτελεί μόνο διπλωματική φιλοδοξία. Συνδέεται άμεσα με την ασφάλεια της ίδιας της περιοχής του Περσικού Κόλπου.
Μια νέα στρατιωτική αναμέτρηση ΗΠΑ και Ιράν θα μπορούσε να προκαλέσει αλυσιδωτές επιπτώσεις στην ενεργειακή αγορά, στις θαλάσσιες μεταφορές και στην ασφάλεια των αμερικανικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων στην περιοχή.
Ιδιαίτερα ευαίσθητο παραμένει το ζήτημα των Στενών του Ορμούζ, από τα οποία διέρχεται σημαντικό μέρος των παγκόσμιων θαλάσσιων μεταφορών πετρελαίου.
Ακόμη και χωρίς πλήρη διακοπή της ναυσιπλοΐας, η απειλή επιθέσεων, οι αυξημένες ασφαλιστικές επιβαρύνσεις και η στρατιωτική κινητοποίηση θα μπορούσαν να προκαλέσουν νέες πιέσεις στις διεθνείς αγορές.
Αυτό εξηγεί γιατί τα κράτη του Κόλπου έχουν ισχυρό συμφέρον να διατηρηθούν ανοικτοί οι διπλωματικοί δίαυλοι.
Η Ευρώπη μπροστά στον κίνδυνο μιας νέας ενεργειακής κρίσης
Η ενδεχόμενη αναζωπύρωση των εχθροπραξιών δεν αφορά αποκλειστικά τη Μέση Ανατολή.
Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, ένα νέο στρατιωτικό επεισόδιο θα μπορούσε να μεταφραστεί σε υψηλότερες τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου, αύξηση του κόστους μεταφορών και πρόσθετες πληθωριστικές πιέσεις.
Η ευρωπαϊκή οικονομία παραμένει ευάλωτη σε απότομες μεταβολές του ενεργειακού κόστους, ενώ η ασφάλεια των θαλάσσιων οδών αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ομαλή λειτουργία του διεθνούς εμπορίου.
Για την Ελλάδα, η γεωπολιτική αυτή αβεβαιότητα έχει επίσης ιδιαίτερη σημασία λόγω της ναυτιλίας, της ενεργειακής ασφάλειας και της θέσης της Ανατολικής Μεσογείου στο ευρύτερο περιφερειακό σύστημα.
Μια νέα κρίση στον Περσικό Κόλπο θα μπορούσε να ενισχύσει τη στρατηγική αξία εναλλακτικών ενεργειακών διαδρομών, αλλά ταυτόχρονα να αυξήσει το κόστος για επιχειρήσεις και καταναλωτές.
Τρία σενάρια για την επόμενη ημέρα
Η κρίσιμη περίοδος μετά τις αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές διαμορφώνει τρία βασικά γεωπολιτικά σενάρια.
Πρώτο σενάριο: Διπλωματική αποκλιμάκωση. Η παρέμβαση του Κατάρ δημιουργεί προϋποθέσεις επανέναρξης των συνομιλιών, με τις δύο πλευρές να συμφωνούν σε περιορισμένα βήματα οικοδόμησης εμπιστοσύνης.
Δεύτερο σενάριο: Παρατεταμένη αντιπαράθεση. Η Ουάσιγκτον διατηρεί τη στρατιωτική πίεση, ενώ η Τεχεράνη αποφεύγει ουσιαστικές παραχωρήσεις. Οι συνομιλίες συνεχίζονται χωρίς αποτέλεσμα, με διαρκή κίνδυνο επεισοδίων.
Τρίτο σενάριο: Νέα στρατιωτική κλιμάκωση. Μετά τις εκλογές, η αμερικανική κυβέρνηση επιλέγει να ενισχύσει τη στρατιωτική πίεση ή να προχωρήσει σε νέες επιχειρήσεις, προκαλώντας τον κίνδυνο ιρανικών αντιποίνων και ευρύτερης περιφερειακής αποσταθεροποίησης.
Τα τρία αυτά ενδεχόμενα αποτελούν αναλυτικά σενάρια και όχι επιβεβαιωμένες αποφάσεις των εμπλεκόμενων κυβερνήσεων.
Η τελευταία ευκαιρία της διπλωματίας;
Η επιστολή Βανς, η κινητοποίηση του Κατάρ και οι προηγούμενες επαφές των Γουίτκοφ και Κούσνερ συνθέτουν την εικόνα μιας διπλωματίας που επιχειρεί να κερδίσει χρόνο απέναντι σε ένα ιδιαίτερα επικίνδυνο στρατηγικό περιβάλλον.
Η Τεχεράνη δεν θέλει να προσφέρει στον Τραμπ μια εύκολη πολιτική νίκη πριν από τις εκλογές. Η Ουάσιγκτον, από την πλευρά της, διατηρεί την πίεση χωρίς να έχει εγκαταλείψει την επιλογή της διαπραγμάτευσης.
Το πραγματικό διακύβευμα είναι εάν οι δύο αντίπαλοι θα αξιοποιήσουν το τελευταίο διπλωματικό παράθυρο ή εάν η λήξη της προεκλογικής περιόδου θα ανοίξει τον δρόμο για έναν νέο κύκλο στρατιωτικής αντιπαράθεσης.
Για τη Μέση Ανατολή, αλλά και για τις διεθνείς ενεργειακές αγορές, οι επόμενες ημέρες ενδέχεται να αποδειχθούν καθοριστικές.
Πηγή: pagenews.gr