Η Ανατολική Μεσόγειος επιστρέφει στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής διπλωματίας, καθώς ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης αναμένεται να θέσει το ζήτημα του τουρκολιβυκού μνημονίου στην άτυπη Σύνοδο Κορυφής των ηγετών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την Παρασκευή 13 Νοεμβρίου, στο Δουβλίνο.
Η ελληνική πρωτοβουλία αποκτά ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία, καθώς η Αθήνα επιχειρεί να καταστήσει σαφές ότι οι τουρκικές διεκδικήσεις δεν αφορούν αποκλειστικά μια διμερή διαφορά Ελλάδας–Τουρκίας, αλλά αγγίζουν άμεσα τα ευρωπαϊκά συμφέροντα, την ενεργειακή ασφάλεια και τη στρατηγική αυτονομία της ΕΕ.
Σύμφωνα με το POLITICO, που επικαλείται υψηλόβαθμο αξιωματούχο στην Αθήνα υπό καθεστώς ανωνυμίας, ο Έλληνας πρωθυπουργός σχεδιάζει να αναδείξει το θέμα παρότι η επίσημη ατζέντα της συνάντησης επικεντρώνεται στην τεχνητή νοημοσύνη και στην Ουκρανία.
Η κίνηση αυτή έχει σαφή πολιτική στόχευση: να μην επιτραπεί η αντιμετώπιση του τουρκολιβυκού μνημονίου ως μιας περιφερειακής εκκρεμότητας, την ώρα που οι συνέπειές του μπορούν να επηρεάσουν έργα ευρωπαϊκής χρηματοδότησης και τη γεωπολιτική παρουσία της Ένωσης στη Μεσόγειο.
Η στρατηγική Μητσοτάκη: Από την ελληνοτουρκική διαφορά στην ευρωπαϊκή ευθύνη
Η Αθήνα επιδιώκει να εντάξει τη συζήτηση για τις θαλάσσιες ζώνες στο ευρύτερο πλαίσιο της ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Το βασικό ελληνικό επιχείρημα είναι ότι η αμφισβήτηση θαλάσσιων δικαιωμάτων κρατών-μελών δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ζήτημα που αφήνει ανεπηρέαστη την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η συζήτηση αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα λόγω των σχεδιαζόμενων ενεργειακών υποδομών και των ηλεκτρικών διασυνδέσεων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Ελλάδα επιχειρεί να αναδείξει ότι η ασφάλεια αυτών των έργων συνδέεται με την αξιοπιστία της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής.
Η διπλωματική πρωτοβουλία του Κυριάκου Μητσοτάκη μπορεί επομένως να ερμηνευθεί ως προσπάθεια μεταφοράς της πίεσης από το διμερές επίπεδο σε ένα θεσμικό περιβάλλον όπου η Τουρκία καλείται να αντιμετωπίσει τη συλλογική θέση της ΕΕ.
Ωστόσο, η εγγραφή ενός ζητήματος στην πολιτική συζήτηση δεν συνεπάγεται αυτομάτως νέες αποφάσεις ή κυρώσεις. Η αποτελεσματικότητα της ελληνικής παρέμβασης θα εξαρτηθεί από την ανταπόκριση των υπόλοιπων ηγετών και το περιεχόμενο τυχόν κοινής τοποθέτησης.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο και η αμφισβήτηση των θαλάσσιων ζωνών
Στο επίκεντρο βρίσκεται το μνημόνιο οριοθέτησης θαλάσσιων δικαιοδοσιών που υπέγραψαν η Τουρκία και η τότε κυβέρνηση της Τρίπολης το 2019.
Η συμφωνία χαράσσει θαλάσσια οριοθέτηση μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης, την οποία η Ελλάδα απορρίπτει, υποστηρίζοντας ότι παραγνωρίζει την επήρεια ελληνικών νησιών, μεταξύ των οποίων η Κρήτη, η Ρόδος, η Κάρπαθος και η Κάσος.
Η ελληνική θέση βασίζεται στην αρχή ότι τα νησιά διαθέτουν δικαιώματα σε θαλάσσιες ζώνες σύμφωνα με το Δίκαιο της Θάλασσας, με την ακριβή οριοθέτηση μεταξύ αντικείμενων ή παρακείμενων κρατών να αποτελεί αντικείμενο συμφωνίας ή διεθνούς δικαιοδοτικής κρίσης.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει στο παρελθόν επικρίνει το τουρκολιβυκό μνημόνιο, επισημαίνοντας ότι παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες για αυτά.
Η Αθήνα επιδιώκει να διατηρήσει αυτή τη θέση ενεργή και στο σημερινό πολιτικό περιβάλλον.
Το διακύβευμα δεν είναι μόνο νομικό. Αφορά τη δυνατότητα άσκησης κυριαρχικών δικαιωμάτων, την πραγματοποίηση ερευνών και την ανάπτυξη στρατηγικών υποδομών στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Άγκυρα απαντά με τη «Γαλάζια Πατρίδα»
Η τουρκική πλευρά απορρίπτει τις ελληνικές και κυπριακές θέσεις.
Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών κατηγόρησε τις Βρυξέλλες ότι υιοθετούν τις «μαξιμαλιστικές και παράνομες» θέσεις της Ελλάδας και της Κύπρου, χαρακτηρίζοντάς τες «εκτός πραγματικότητας».
Η συγκεκριμένη αντίδραση αποτυπώνει την απόσταση ανάμεσα στις δύο πλευρές ως προς την ερμηνεία των θαλάσσιων δικαιωμάτων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Άγκυρα συνδέει τις διεκδικήσεις της με το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας», το οποίο προβάλλει μια ευρεία αντίληψη των τουρκικών θαλάσσιων συμφερόντων.
Η ελληνική πλευρά θεωρεί ότι η εφαρμογή αυτής της στρατηγικής επιχειρεί να περιορίσει την επήρεια των ελληνικών νησιών και να δημιουργήσει τετελεσμένα σε περιοχές με αμφισβητούμενες οριοθετήσεις.
Το γεγονός ότι Ελλάδα και Τουρκία συμμετέχουν στο ΝΑΤΟ δεν έχει εξαλείψει τις διαφορές τους για την υφαλοκρηπίδα και την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη.
Αντίθετα, οι διαφωνίες αποκτούν πρόσθετη σημασία όσο αναπτύσσονται νέες ενεργειακές και τηλεπικοινωνιακές υποδομές στη Μεσόγειο.
Το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου γίνεται ευρωπαϊκό γεωπολιτικό ζήτημα
Ιδιαίτερο βάρος έχει η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου, γνωστή ως Great Sea Interconnector, η οποία έχει εξασφαλίσει ευρωπαϊκή χρηματοδοτική στήριξη.
Το έργο αποσκοπεί στη σύνδεση του κυπριακού ηλεκτρικού συστήματος με το ευρωπαϊκό δίκτυο μέσω της Ελλάδας, δημιουργώντας νέες δυνατότητες ενεργειακής συνεργασίας και ασφάλειας εφοδιασμού.
Για την Αθήνα και τη Λευκωσία, η διασύνδεση δεν αποτελεί μόνο ένα τεχνικό έργο μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας.
Αποτελεί στρατηγική υποδομή με ευρωπαϊκή διάσταση.
Οι τουρκικές αντιρρήσεις και οι εντάσεις γύρω από τις θαλάσσιες έρευνες ενισχύουν την ανησυχία ότι η υλοποίηση του έργου θα μπορούσε να επηρεαστεί από γεωπολιτικές διεκδικήσεις.
Η Ελλάδα επιδιώκει να καταστήσει σαφές στους Ευρωπαίους εταίρους ότι η προστασία της δυνατότητας υλοποίησης ενός έργου ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος αποτελεί και ζήτημα αξιοπιστίας της ίδιας της Ένωσης.
Παράλληλα, απαιτείται διάκριση ανάμεσα στα δικαιώματα για την πόντιση υποθαλάσσιων καλωδίων και στα ζητήματα οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών, τα οποία διέπονται από διαφορετικές διατάξεις του Δικαίου της Θάλασσας.
Η Κρήτη στο επίκεντρο της ενεργειακής σκακιέρας
Η αντιπαράθεση επηρεάζει επίσης τον σχεδιασμό για έρευνες υδρογονανθράκων σε θαλάσσιες περιοχές νότια της Κρήτης.
Η Αθήνα ανησυχεί ότι η Τουρκία θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει το μνημόνιο με τη Λιβύη για να αμφισβητήσει δραστηριότητες που η Ελλάδα θεωρεί ότι εμπίπτουν στα κυριαρχικά της δικαιώματα.
Το ζήτημα έχει ιδιαίτερη σημασία για την ενεργειακή στρατηγική της χώρας.
Η πραγματοποίηση ερευνών και η προσέλκυση επενδύσεων προϋποθέτουν σαφές ρυθμιστικό πλαίσιο και δυνατότητα εκτέλεσης των σχετικών εργασιών χωρίς απειλές ή παρεμπόδιση.
Μια νέα κλιμάκωση θα μπορούσε να επηρεάσει όχι μόνο τις ελληνοτουρκικές σχέσεις αλλά και την επενδυτική εικόνα της ευρύτερης περιοχής.
Γι’ αυτό η ελληνική διπλωματία επιδιώκει να συνδέσει το ζήτημα με τις ευρωπαϊκές προτεραιότητες για ενεργειακή διαφοροποίηση, ασφάλεια εφοδιασμού και ανάπτυξη υποδομών.
Το πολιτικό στοίχημα της Συνόδου
Η παρέμβαση Μητσοτάκη στο Δουβλίνο αναμένεται να αποτελέσει δοκιμασία για την ευρωπαϊκή στάση απέναντι στις εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Ελλάδα διαθέτει ήδη ένα θεσμικό υπόβαθρο ευρωπαϊκών τοποθετήσεων για το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Το ζητούμενο είναι κατά πόσον οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα επαναβεβαιώσουν αυτή τη θέση και θα τη συνδέσουν με την προστασία των στρατηγικών ενεργειακών έργων.
Η χρονική συγκυρία είναι ιδιαίτερα απαιτητική, καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει ταυτόχρονα τις συνέπειες του πολέμου στην Ουκρανία, τις ανάγκες ενίσχυσης της άμυνας και τις προκλήσεις της τεχνολογικής ανταγωνιστικότητας.
Η Αθήνα επιχειρεί να προσθέσει σε αυτή την ατζέντα μια ακόμη διάσταση: την ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου.
Το ουσιαστικό πολιτικό μήνυμα που επιδιώκει να μεταφέρει ο πρωθυπουργός είναι ότι η ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία δεν μπορεί να περιορίζεται στην Ουκρανία ή στην άμυνα της Κεντρικής Ευρώπης, αλλά οφείλει να περιλαμβάνει και τη νοτιοανατολική περιφέρεια της Ένωσης.
Η έκβαση της παρέμβασης θα κριθεί από τις τοποθετήσεις των Ευρωπαίων ηγετών και από το κατά πόσον θα υπάρξει συγκεκριμένη διπλωματική συνέχεια.
Πηγή: pagenews.gr