«Αν η Ευρώπη μπορούσε να βρει έναν άνθρωπο που θα μιλούσε εκ μέρους της, αυτό θα ήταν μεγαλύτερο επίτευγμα από το να πείσουμε τους Ρώσους να τη συμπεριλάβουν στη διαπραγμάτευση».
Η αιχμή του Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρού και ειδικού απεσταλμένου του Ντόναλντ Τραμπ, συνοψίζει το πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες καθώς επιταχύνονται οι συνομιλίες για την Ουκρανία: διεκδικούν θέση στο τραπέζι, αλλά δεν έχουν συμφωνήσει πλήρως ούτε στην εκπροσώπηση ούτε στη διαπραγματευτική γραμμή τους.
Στο Δουβλίνο, την Παρασκευή 13 Νοεμβρίου, οι ηγέτες κατέληξαν σε συλλογική λύση. Την ευρωπαϊκή συμμετοχή θα αναλάβουν οι «Ε5» — Γερμανία, Γαλλία, Πολωνία, Ιταλία και Ηνωμένο Βασίλειο — μαζί με εκπροσώπους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.
Έτσι, η αναζήτηση ενός ισχυρού διαπραγματευτή, ικανού να συνομιλεί με τον Βλαντίμιρ Πούτιν και τον Ντόναλντ Τραμπ, κατέληξε σε ένα σχήμα επτά μερών. Τώρα πρέπει να συμφωνήσουν τι ακριβώς θα διαπραγματευτούν.
Ο Ζελένσκι ζητούσε ένα πρόσωπο — Οι Ευρωπαίοι επέλεξαν ομάδα
Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι είχε ζητήσει μέσα στην εβδομάδα από την Ευρώπη να προσδιορίσει γρήγορα ποιος θα την εκπροσωπήσει. Είχε αφήσει να εννοηθεί ότι προτιμούσε έναν συγκεκριμένο συνομιλητή, χωρίς να αποκαλύψει το όνομα που είχε κατά νου.
Η επιλογή ενός προσώπου θα μπορούσε να διευκολύνει την επικοινωνία με την Ουάσιγκτον, το Κίεβο και τη Μόσχα και να προβάλει εικόνα ευρωπαϊκής συνοχής.
Σύμφωνα, όμως, με διπλωμάτες και αξιωματούχους που επικαλείται το POLITICO, η ιδέα προσέκρουε εξαρχής στις διαφορετικές αρμοδιότητες και προτεραιότητες των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων και θεσμών.
Η συλλογική εκπροσώπηση επιβεβαιώθηκε από τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, ο οποίος υπογράμμισε την ανάγκη κοινής φωνής και ενιαίας δράσης.
Γιατί δεν μπορούσε ένας διαπραγματευτής να αναλάβει τα πάντα
Το βασικό εμπόδιο δεν ήταν μόνο η εξεύρεση ενός προσώπου κοινής αποδοχής. Ήταν το εύρος της εντολής που θα έπρεπε να του δοθεί.
Στρατιωτικές εγγυήσεις, πιθανές αναπτύξεις δυνάμεων, κυρώσεις, χρηματοδότηση και ευρωπαϊκή πορεία της Ουκρανίας αφορούν διαφορετικά κέντρα αποφάσεων.
Η Επιτροπή δεν μπορεί να δεσμεύσει τις εθνικές κυβερνήσεις για αποστολή στρατευμάτων. Αντίστοιχα, το ΝΑΤΟ ή μια ομάδα μεγάλων πρωτευουσών δεν μπορούν να αποφασίσουν αυτοτελώς για τις ευρωπαϊκές κυρώσεις ή την ένταξη της Ουκρανίας.
Όπως το έθεσε Ευρωπαίος διπλωμάτης στο POLITICO:
«Ο λόγος που η Ευρώπη δεν βρήκε έναν άνθρωπο που να μπορεί να εκπροσωπεί ολόκληρη την Ευρώπη είναι ότι η Ευρώπη δεν είναι υπερκράτος».
Ο ίδιος επισήμανε ότι στα ευρωπαϊκά συμφέροντα εμπλέκονται και χώρες εκτός ΕΕ, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και η Νορβηγία, καθώς και η Τουρκία και η Μολδαβία.
«Ποιος μπορεί να υποσχεθεί στρατεύματα στο έδαφος εκ μέρους της υπόλοιπης Ευρώπης; Ποιος μπορεί να προσφέρει δισεκατομμύρια σε χρηματοδότηση; Είναι δύσκολο».
Στο Άμπου Ντάμπι οι συνομιλίες ήταν ακόμη τεχνικές
Η συζήτηση για έναν κορυφαίο Ευρωπαίο διαπραγματευτή επισκίασε και το στάδιο στο οποίο βρίσκονται οι διαβουλεύσεις.
Οι συναντήσεις αυτής της εβδομάδας στο Άμπου Ντάμπι πραγματοποιήθηκαν μεταξύ ανώτερων αξιωματούχων. Ούτε ο Πούτιν ούτε ο Ζελένσκι ούτε ο Τραμπ συμμετείχαν προσωπικά.
Η Ρωσία εκπροσωπήθηκε από τον Βλαντίμιρ Μεντίνσκι, ενώ η Ουκρανία ανέθεσε κεντρικό ρόλο στον επικεφαλής των υπηρεσιών πληροφοριών της.
Στο συγκεκριμένο στάδιο, η απαίτηση του Κιέβου και των Αμερικανών μεσολαβητών είναι να συμμετάσχει η Ευρώπη στις ουσιαστικές συζητήσεις με τη Ρωσία. Εφόσον προκύψει συμφωνία, θα ακολουθήσουν οι πολιτικές αποφάσεις και η εμπλοκή των ηγετών που ενδέχεται να την υπογράψουν ή να εγγυηθούν την εφαρμογή της.
Η Μόσχα θέλει συζήτηση για ολόκληρη την ευρωπαϊκή ασφάλεια
Το δυσκολότερο ζήτημα αφορά το περιεχόμενο της διαπραγμάτευσης.
Αμερικανοί και Ουκρανοί αξιωματούχοι θεωρούν ότι μια συζήτηση για την ευρωπαϊκή ασφάλεια θα μπορούσε να διευκολύνει την πρόοδο με τη Μόσχα. Σύμφωνα με το POLITICO, η ουκρανική αντιπροσωπεία διαπίστωσε κάποια υποχώρηση της ρωσικής αδιαλλαξίας όταν άνοιξε η προοπτική εξέτασης ευρύτερων ρωσικών απαιτήσεων.
Ο Μεντίνσκι δήλωσε ότι το ευρωπαϊκό πλαίσιο ασφαλείας αποτέλεσε βασικό θέμα των συνομιλιών:
«Η σύγκρουση στην Ουκρανία έδειξε ότι ολόκληρο το σύστημα ασφαλείας που λειτουργούσε μετά τη Γιάλτα και το Πότσδαμ λειτουργεί ανεπαρκώς».
Η Ευρώπη, ωστόσο, δεν συμμετείχε σε αυτή τη συζήτηση, παρότι οι συνέπειές της θα την αφορούσαν άμεσα.
Πρώτα ειρήνη ή παράλληλη συζήτηση με τη Ρωσία;
Εδώ βρίσκεται η ουσιαστική διαφωνία μεταξύ των Ευρωπαίων: πρέπει η συζήτηση για την ευρωπαϊκή ασφάλεια να αρχίσει μόνο μετά τη συμφωνία για την Ουκρανία ή μπορεί να εξελιχθεί παράλληλα;
Η ύπατη εκπρόσωπος της ΕΕ, Κάγια Κάλας, έχει υποστηρίξει ότι ζητήματα ευρύτερης αρχιτεκτονικής ασφαλείας πρέπει να συζητηθούν αφού ολοκληρωθεί η ειρηνευτική συμφωνία.
Στο Άμπου Ντάμπι, όμως, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εμφανίστηκαν διατεθειμένοι να εξετάσουν παράλληλες διαδικασίες: μία για την Ουκρανία και μία για τις μελλοντικές δομές ασφαλείας.
Οι διαφορετικές αυτές προσεγγίσεις αφήνουν ανοιχτά κρίσιμα ερωτήματα για την ατζέντα, τη σειρά των διαπραγματεύσεων και τη σύνδεση των δύο διαδικασιών.
Ο πρωθυπουργός της Σουηδίας, Ουλφ Κρίστερσον, έδωσε έμφαση στην ανάγκη συμφωνίας επί της ουσίας:
«Αυτό που πραγματικά λέμε είναι σημαντικότερο από την ακριβή σύνθεση των ανθρώπων στην αίθουσα».
Το Κρεμλίνο κρατά υπό όρους την ευρωπαϊκή συμμετοχή
Παρά την απόφαση των Ευρωπαίων, η παρουσία τους στον επόμενο γύρο δεν έχει εξασφαλιστεί οριστικά.
Οι Αμερικανοί απεσταλμένοι δήλωσαν την Πέμπτη ότι ο Πούτιν είχε συναινέσει στη συμμετοχή τους. Την Παρασκευή, ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, έθεσε προϋποθέσεις, ζητώντας να διαπιστωθεί πρώτα η πραγματική διάθεση των Ευρωπαίων να συμβάλουν στην ειρηνευτική διαδικασία.
Η Μόσχα διατηρεί έτσι ανοιχτή την απόφαση για διεύρυνση του σχήματος των συνομιλιών, ενώ η ευρωπαϊκή ομάδα καλείται να προσέλθει με συμφωνημένη εντολή.
Η επιλογή των επτά μερών έλυσε το πρώτο πρόβλημα της εκπροσώπησης. Η επόμενη δοκιμασία είναι να συμφωνήσουν τι μπορούν να προσφέρουν, τι απορρίπτουν και ποια ζητήματα δεν δέχονται να αποφασιστούν χωρίς την παρουσία τους.