Μια γενοκτονία χωρίς τιμωρία; Η ώρα της Χάγης για τους Ροχίνγκια και τα εγκλήματα στη Μιανμάρ
Πηγή Φωτογραφίας: Το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης// A view of the courtroom as the International Court of Justice (ICJ) starts two weeks of hearings in a landmark case brought by Gambia, which accuses Myanmar of committing genocide against the Rohingya, a minority Muslim group, in The Hague, Netherlands, January 12, 2026. REUTERS/Piroschka van de Wouw
Εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι εκδιώχθηκαν από τις εστίες τους. Ολόκληρα χωριά καταστράφηκαν, οικογένειες διαλύθηκαν και χιλιάδες πρόσφυγες κατέφυγαν στο γειτονικό Μπανγκλαντές, εγκαταλείποντας τη Μιανμάρ για να γλιτώσουν από τη βία.
Σχεδόν εννέα χρόνια μετά τη στρατιωτική επιχείρηση του 2017, η τραγωδία των Ροχίνγκια, της μουσουλμανικής μειονότητας της Μιανμάρ, επιστρέφει στο επίκεντρο της διεθνούς επικαιρότητας, καθώς η υπόθεση των καταγγελιών για γενοκτονία εξετάζεται από το Διεθνές Δικαστήριο της Δικαιοσύνης (ICJ) στη Χάγη.
Η δικαστική διαδικασία αφορά ένα από τα σοβαρότερα ζητήματα διεθνούς λογοδοσίας των τελευταίων δεκαετιών: εάν η Μιανμάρ παραβίασε τη Σύμβαση του 1948 για την Πρόληψη και Καταστολή του Εγκλήματος της Γενοκτονίας.
Όμως η υπόθεση δεν περιορίζεται στην απόδοση ευθυνών για όσα συνέβησαν το 2017.
Σήμερα, περισσότεροι από 1,3 εκατομμύρια Ροχίνγκια παραμένουν εκτοπισμένοι σε χώρες της Νότιας και Νοτιοανατολικής Ασίας, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται στο δημοσίευμα. Περίπου 1,2 εκατομμύρια ζουν σε προσφυγικούς καταυλισμούς στην περιοχή Κοξ Μπαζάρ του Μπανγκλαντές.
Για τους ανθρώπους αυτούς, η δικαιοσύνη δεν αποτελεί μόνο ζήτημα αναγνώρισης των εγκλημάτων του παρελθόντος.
Συνδέεται με το δικαίωμα να αποκτήσουν ιθαγένεια, να επιστρέψουν με ασφάλεια στις εστίες τους και να ζήσουν χωρίς τον φόβο νέων διώξεων.
Αύγουστος 2017: Η στρατιωτική επιχείρηση που προκάλεσε τη μαζική έξοδο
Η κρίση κορυφώθηκε τον Αύγουστο του 2017, όταν ο στρατός της Μιανμάρ εξαπέλυσε εκτεταμένη επιχείρηση στην πολιτεία Ραχίν, έπειτα από επιθέσεις της οργάνωσης Arakan Rohingya Salvation Army (ARSA) εναντίον περίπου 30 αστυνομικών φυλακίων και μιας στρατιωτικής βάσης.
Οι αρχές της Μιανμάρ υποστήριξαν ότι η επιχείρηση είχε στόχο την αντιμετώπιση ένοπλων ανταρτών.
Ωστόσο, οι μαρτυρίες προσφύγων και οι έρευνες οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων περιέγραψαν μια πολύ ευρύτερη εκστρατεία βίας εναντίον του άμαχου πληθυσμού.
Σύμφωνα με το Human Rights Watch, καταγράφηκαν καταγγελίες για μαζικές δολοφονίες, σεξουαλική βία, βασανιστήρια και καταστροφή εκατοντάδων οικισμών.
Περισσότεροι από 730.000 Ροχίνγκια αναγκάστηκαν να διαφύγουν στο Μπανγκλαντές.
Οι εικόνες οικογενειών που διέσχιζαν τα σύνορα, πολλές φορές με ελάχιστα υπάρχοντα, ανέδειξαν μία από τις μεγαλύτερες προσφυγικές κρίσεις της εποχής.
Η Μιανμάρ αρνήθηκε ότι οι στρατιωτικές επιχειρήσεις συνιστούσαν γενοκτονία, επιμένοντας ότι επρόκειτο για επιχειρήσεις κατά ένοπλων οργανώσεων.
Οι καταγγελίες, όμως, οδήγησαν σε διεθνείς έρευνες και τελικά σε δικαστική διαδικασία ενώπιον του ανώτατου δικαιοδοτικού οργάνου των Ηνωμένων Εθνών.
Γιατί η Γκάμπια προσέφυγε στη Χάγη κατά της Μιανμάρ
Τον Νοέμβριο του 2019, η Γκάμπια κατέθεσε προσφυγή κατά της Μιανμάρ στο Διεθνές Δικαστήριο της Δικαιοσύνης, υποστηρίζοντας ότι οι πράξεις εναντίον των Ροχίνγκια παραβίαζαν τη Σύμβαση για τη Γενοκτονία.
Η πρωτοβουλία υποστηρίχθηκε από τον Οργανισμό Ισλαμικής Συνεργασίας, στον οποίο συμμετέχουν 57 κράτη.
Η προσφυγή είχε ιδιαίτερη νομική σημασία.
Η Γκάμπια δεν είναι γειτονική χώρα της Μιανμάρ και δεν υπήρξε ο άμεσος τόπος υποδοχής των εκατοντάδων χιλιάδων προσφύγων.
Ωστόσο, η Σύμβαση για τη Γενοκτονία δημιουργεί υποχρεώσεις μεταξύ των συμβαλλόμενων κρατών για την πρόληψη και την τιμωρία του εγκλήματος.
Η υπόθεση επομένως αφορά όχι μόνο τη συγκεκριμένη κοινότητα, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο το διεθνές δίκαιο επιτρέπει στα κράτη να διεκδικούν την εφαρμογή κοινών υποχρεώσεων για την προστασία πληθυσμών.
Κατά τις αρχικές ακροάσεις, η τότε ηγέτιδα της Μιανμάρ, Αούνγκ Σαν Σου Κι, εμφανίστηκε ενώπιον του Δικαστηρίου και απέρριψε τις κατηγορίες περί γενοκτονίας, αμφισβητώντας την πληρότητα και την ακρίβεια της παρουσίασης των γεγονότων.
Η παρουσία της στη Χάγη προκάλεσε διεθνή συζήτηση, καθώς η ίδια είχε τιμηθεί στο παρελθόν με το Νόμπελ Ειρήνης.
Η απόφαση του 2020 και οι υποχρεώσεις της Μιανμάρ
Τον Ιανουάριο του 2020, το Διεθνές Δικαστήριο διέταξε τη Μιανμάρ να λάβει προσωρινά μέτρα προστασίας των Ροχίνγκια.
Τα μέτρα περιλάμβαναν την υποχρέωση πρόληψης πράξεων που εμπίπτουν στη Σύμβαση για τη Γενοκτονία, τη διασφάλιση ότι οι δυνάμεις υπό τον έλεγχο του κράτους δεν θα διαπράττουν τέτοιες πράξεις και τη διατήρηση αποδεικτικών στοιχείων.
Η απόφαση εκείνη δεν αποτελούσε οριστική διαπίστωση ότι είχε διαπραχθεί γενοκτονία.
Ήταν, όμως, ένα σημαντικό νομικό βήμα, καθώς το Δικαστήριο αναγνώρισε την ανάγκη άμεσης προστασίας των δικαιωμάτων που διακυβεύονταν.
Η υπόθεση εξελίχθηκε στη συνέχεια μέσα από μια σύνθετη διαδικασία δικαστικών υπομνημάτων, προκαταρκτικών ενστάσεων και εξέτασης στοιχείων.
Το κρίσιμο νομικό ερώτημα είναι εάν αποδεικνύονται οι προϋποθέσεις της γενοκτονίας, συμπεριλαμβανομένης της ειδικής πρόθεσης καταστροφής, εν όλω ή εν μέρει, μιας προστατευόμενης ομάδας ως τέτοιας.
Η απόδειξη αυτής της πρόθεσης αποτελεί κεντρικό στοιχείο του διεθνούς δικαίου για τη γενοκτονία.
Μπορεί το Διεθνές Δικαστήριο να επιβάλει δικαιοσύνη;
Οι αποφάσεις του ICJ είναι τελεσίδικες και δεσμευτικές για τα κράτη που αποτελούν διάδικους στη συγκεκριμένη υπόθεση.
Ωστόσο, το Δικαστήριο δεν διαθέτει δική του αστυνομική ή στρατιωτική δύναμη για να επιβάλει την εκτέλεσή τους.
Δεν δικάζει φυσικά πρόσωπα για ποινική ευθύνη και δεν εκδίδει εντάλματα σύλληψης.
Αυτό αποτελεί βασική διαφορά από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, το οποίο ασχολείται με την ατομική ποινική ευθύνη για συγκεκριμένα διεθνή εγκλήματα.
Στην περίπτωση της Μιανμάρ, μια ενδεχόμενη οριστική διαπίστωση παραβίασης της Σύμβασης για τη Γενοκτονία θα είχε σοβαρό νομικό και διπλωματικό βάρος.
Θα μπορούσε να ενισχύσει τις διεθνείς πιέσεις, να επηρεάσει τη συζήτηση για επανορθώσεις και να αποτελέσει σημείο αναφοράς για μελλοντικές διαδικασίες λογοδοσίας.
Δεν θα σήμαινε, ωστόσο, ότι οι υπεύθυνοι θα συλλαμβάνονταν αυτομάτως ή ότι οι πρόσφυγες θα μπορούσαν να επιστρέψουν αμέσως στα σπίτια τους.
Η εφαρμογή των διεθνών δικαστικών αποφάσεων εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη συμμόρφωση των κρατών και από την πολιτική βούληση της διεθνούς κοινότητας.
Το πραξικόπημα του 2021 και ο εμφύλιος που επιδείνωσε την τραγωδία
Η κατάσταση στη Μιανμάρ έχει γίνει ακόμη πιο περίπλοκη μετά το στρατιωτικό πραξικόπημα της 1ης Φεβρουαρίου 2021.
Ο στρατός ανέτρεψε την εκλεγμένη κυβέρνηση της Αούνγκ Σαν Σου Κι, προκαλώντας μαζικές διαδηλώσεις, βίαιη καταστολή και στη συνέχεια γενικευμένη ένοπλη σύγκρουση.
Ο εμφύλιος πόλεμος έχει προκαλέσει τεράστιες ανθρώπινες απώλειες και νέους εκτοπισμούς.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που παρατίθενται στο αρχικό δημοσίευμα, οι νεκροί υπολογίζονται σε περίπου 100.000, ενώ περισσότεροι από 3,5 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί.
Η συνεχιζόμενη σύγκρουση έχει επιβαρύνει ιδιαίτερα την πολιτεία Ραχίν, την ιστορική πατρίδα μεγάλου μέρους των Ροχίνγκια.
Από τον Νοέμβριο του 2023, οι μάχες ανάμεσα στον στρατό της Μιανμάρ και τον Στρατό του Αρακάν, μια ισχυρή εθνοτική ένοπλη οργάνωση, έχουν ενταθεί.
Οι Ροχίνγκια βρίσκονται έτσι αντιμέτωποι με πολλαπλές απειλές.
Δεν κινδυνεύουν μόνο από τις κρατικές στρατιωτικές δυνάμεις, αλλά και από τις συγκρούσεις μεταξύ ένοπλων οργανώσεων που διεκδικούν τον έλεγχο περιοχών της Ραχίν.
Νέες καταγγελίες για επιθέσεις κατά των Ροχίνγκια
Η κατάσταση επιδεινώθηκε περαιτέρω το 2024, όταν καταγράφηκαν σοβαρές καταγγελίες για επιθέσεις σε περιοχές όπου κατοικούσαν Ροχίνγκια.
Τον Μάιο εκείνης της χρονιάς, ο Στρατός του Αρακάν κατηγορήθηκε για την πυρπόληση μεγάλων τμημάτων του οικισμού Μπουθιντάουνγκ.
Οι καταγγελίες αυτές ανέδειξαν τη συνεχιζόμενη ανασφάλεια που αντιμετωπίζει η κοινότητα.
Για τους Ροχίνγκια, το τέλος μιας στρατιωτικής επιχείρησης δεν συνεπάγεται αυτομάτως προστασία.
Η ασφάλειά τους εξαρτάται από τις εξελίξεις ενός πολέμου στον οποίο συμμετέχουν πολλαπλές ένοπλες δυνάμεις.
Αυτό δυσκολεύει ακόμη περισσότερο κάθε προσπάθεια οργανωμένης επιστροφής προσφύγων.
1,2 εκατομμύρια πρόσφυγες στο Μπανγκλαντές: Μια ζωή σε αναμονή
Στο Κοξ Μπαζάρ του Μπανγκλαντές, οι καταυλισμοί έχουν εξελιχθεί σε τεράστιους οικισμούς ανθρώπων που ζουν επί χρόνια χωρίς σαφή προοπτική επιστροφής.
Οι συνθήκες χαρακτηρίζονται από υπερπληθυσμό, περιορισμένες οικονομικές δυνατότητες, εξάρτηση από την ανθρωπιστική βοήθεια και συνεχή αβεβαιότητα.
Οι περικοπές στη διεθνή χρηματοδότηση επιβαρύνουν την κατάσταση.
Η μείωση της ανθρωπιστικής βοήθειας επηρεάζει την πρόσβαση σε τρόφιμα, υγειονομική περίθαλψη, εκπαίδευση και βασικές υπηρεσίες.
Για τα παιδιά που γεννήθηκαν ή μεγάλωσαν στους καταυλισμούς, η προσφυγική ζωή αποτελεί τη μοναδική πραγματικότητα που γνωρίζουν.
Το Μπανγκλαντές εξακολουθεί να φιλοξενεί τον μεγαλύτερο αριθμό εκτοπισμένων Ροχίνγκια, αντιμετωπίζοντας παράλληλα σημαντικές οικονομικές και κοινωνικές πιέσεις.
Η διεθνής κοινότητα έχει επανειλημμένα αναγνωρίσει την ανάγκη στήριξης της χώρας.
Ωστόσο, η παράταση της κρίσης δημιουργεί ένα δύσκολο ερώτημα: πόσο μπορεί να συνεχιστεί μια κατάσταση μαζικού εκτοπισμού χωρίς πολιτική λύση;
Γιατί οι Ροχίνγκια αρνούνται να επιστρέψουν χωρίς ιθαγένεια
Η επιστροφή στη Μιανμάρ αποτελεί διακηρυγμένο στόχο πολλών προσφύγων.
Όμως οι ίδιοι ζητούν συγκεκριμένες εγγυήσεις πριν εγκαταλείψουν τους καταυλισμούς.
Η ασφάλεια είναι απαραίτητη, αλλά δεν αρκεί.
Οι Ροχίνγκια διεκδικούν πλήρη αναγνώριση της ιθαγένειάς τους, νομική προστασία, βασικά πολιτικά δικαιώματα και τη δυνατότητα να ζουν με αξιοπρέπεια.
Η Μιανμάρ έχει επί δεκαετίες περιορίσει την πρόσβασή τους στην ιθαγένεια.
Οι αρχές της χώρας συχνά τους αντιμετωπίζουν ως μετανάστες από το γειτονικό Μπανγκλαντές, παρά το γεγονός ότι πολλές οικογένειες Ροχίνγκια ζουν στην περιοχή επί γενιές.
Αυτή η πολιτική έχει αφήσει μεγάλο μέρος της κοινότητας χωρίς πλήρη νομική αναγνώριση.
Σύμφωνα με το αρχικό δημοσίευμα, οι αρχές της Μιανμάρ ανακοίνωσαν ότι είχαν επαληθεύσει την προηγούμενη διαμονή 308.797 προσφύγων στην πολιτεία Ραχίν.
Ωστόσο, υποστήριξαν ότι ο επαναπατρισμός θα μπορούσε να ξεκινήσει μόνο όταν βελτιωθούν οι συνθήκες ασφαλείας.
Προηγούμενες προσπάθειες επιστροφής το 2018 και το 2019 δεν απέδωσαν.
Η βαθιά δυσπιστία των προσφύγων απέναντι στις αρχές της Μιανμάρ παραμένει καθοριστικό εμπόδιο.
Η δικαστική απόφαση δεν μπορεί να σταματήσει μόνη της τον πόλεμο
Η υπόθεση των Ροχίνγκια αποτελεί σημαντική δοκιμασία για το διεθνές δίκαιο.
Ένα κράτος κατηγορεί ένα άλλο για παραβίαση της Σύμβασης για τη Γενοκτονία, ενώ οι άνθρωποι που βρίσκονται στο επίκεντρο της υπόθεσης εξακολουθούν να ζουν εκτοπισμένοι.
Η δικαστική διαδικασία μπορεί να αποσαφηνίσει τις διεθνείς νομικές ευθύνες.
Δεν μπορεί, όμως, να τερματίσει αυτομάτως τον εμφύλιο πόλεμο στη Μιανμάρ.
Δεν μπορεί να εξασφαλίσει από μόνη της την αποκατάσταση της ιθαγένειας των Ροχίνγκια.
Ούτε μπορεί να εγγυηθεί ότι οι πρόσφυγες θα επιστρέψουν σε περιοχές όπου συνεχίζονται οι συγκρούσεις.
Για να υπάρξει πραγματική προοπτική επιστροφής, απαιτούνται συνθήκες ασφάλειας, αναγνώριση δικαιωμάτων και αξιόπιστες εγγυήσεις ότι οι διώξεις δεν θα επαναληφθούν.
Παράλληλα, η διεθνής κοινότητα καλείται να διατηρήσει την ανθρωπιστική βοήθεια προς τους εκτοπισμένους.
Η Χάγη μπορεί να αναγνωρίσει τις ευθύνες – Ποιος θα εγγυηθεί την επιστροφή;
Η δικαστική διαμάχη ανάμεσα στη Γκάμπια και τη Μιανμάρ αφορά πολύ περισσότερα από ένα ιστορικό κεφάλαιο βίας.
Αφορά το κατά πόσο οι διεθνείς μηχανισμοί δικαιοσύνης μπορούν να συμβάλουν στην προστασία μιας κοινότητας που παραμένει εκτεθειμένη σε διώξεις, ένοπλες συγκρούσεις και μακροχρόνιο εκτοπισμό.
Μια οριστική απόφαση για την ουσία της υπόθεσης θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντικό σταθμό στη διεθνή λογοδοσία.
Ωστόσο, η πραγματική αλλαγή θα κριθεί και έξω από τη δικαστική αίθουσα.
Θα κριθεί στη Μιανμάρ, όπου συνεχίζεται ο εμφύλιος πόλεμος.
Θα κριθεί στο Μπανγκλαντές, όπου εκατοντάδες χιλιάδες οικογένειες περιμένουν επί χρόνια μια λύση.
Και θα κριθεί από το κατά πόσο η διεθνής κοινότητα θα μπορέσει να συνδέσει τις δικαστικές αποφάσεις με την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Για τους Ροχίνγκια, δικαιοσύνη δεν σημαίνει μόνο να αναγνωριστούν τα εγκλήματα που καταγγέλλουν. Σημαίνει να μπορούν κάποτε να επιστρέψουν στην πατρίδα τους ως πολίτες με δικαιώματα, ασφάλεια και αξιοπρέπεια.
Πηγή: pagenews.gr
Διαβάστε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο