ΟΗΕ σε κρίση εξουσίας: Η Γκρίνσπαν καταγγέλλει «αλαζονεία» – Τραμπ και Πούτιν κρατούν το βέτο
Πηγή Φωτογραφίας: Ρεμπέκα Γκρίνσπαν. Επίσημο φωτογραφικό υλικό UNCTAD
«Μερικές φορές ο ΟΗΕ είναι αλαζονικός και δεν ακούει».
Η φράση δεν προέρχεται από κάποιον αντίπαλο των Ηνωμένων Εθνών. Προέρχεται από τη γυναίκα που διεκδικεί την ηγεσία τους.
Η Ρεμπέκα Γκρίνσπαν, πρώην αντιπρόεδρος της Κόστα Ρίκα και επικεφαλής της Διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη (UNCTAD), εξαπολύει ασυνήθιστα σκληρή κριτική στον ίδιο τον Οργανισμό, την ώρα που διεκδικεί τη θέση του γενικού γραμματέα.
Σε συνέντευξή της στους Financial Times, η 70χρονη οικονομολόγος περιγράφει έναν ΟΗΕ που επιχειρεί να ασχοληθεί με τα πάντα, διαθέτει υπερβολικά διογκωμένη διοικητική κορυφή και έχει χάσει την παρουσία του στις σημαντικότερες διεθνείς διαπραγματεύσεις.
Το παράδοξο είναι ότι, παρά το προβάδισμά της στις ψηφοφορίες του Συμβουλίου Ασφαλείας, η υποψηφιότητά της βρίσκεται αντιμέτωπη με τις επιφυλάξεις των δύο ισχυρότερων πυρηνικών δυνάμεων.
Η Γκρίνσπαν έχει συγκεντρώσει 12 θετικές ψήφους, αλλά οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ρωσία φέρονται να βρίσκονται μεταξύ εκείνων που αντιτίθενται στην εκλογή της.
Και στον ΟΗΕ, η υποστήριξη της πλειοψηφίας δεν αρκεί όταν ένας από τους πέντε μόνιμους εταίρους του Συμβουλίου Ασφαλείας μπορεί να ασκήσει βέτο.
«Ο ΟΗΕ προσπαθεί να κάνει τα πάντα – Και τελικά δεν βρίσκεται εκεί που πρέπει»
Η Γκρίνσπαν δεν περιορίζεται σε γενικές υποσχέσεις περί εκσυγχρονισμού.
Αμφισβητεί ευθέως τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ο διεθνής Οργανισμός.
«Η κουλτούρα του ΟΗΕ είναι ότι πρέπει να κάνουμε τα πάντα. Δεν θέτουμε προτεραιότητες», δηλώνει στους Financial Times.
Και συνεχίζει:
«Αυτό έχει ως αποτέλεσμα ο ΟΗΕ να διασκορπίζει υπερβολικά τις δυνάμεις του, ενώ οι πόροι μειώνονται».
Η υποψήφια γενική γραμματέας υποστηρίζει ότι η διοικητική δομή έχει γίνει δυσανάλογα βαριά, με υπερβολικά πολλές υψηλόβαθμες θέσεις και διαδικασίες που δυσκολεύουν τη λήψη αποφάσεων.
Η κριτική της αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν περιορίσει σημαντικά τη χρηματοδότησή τους, ενώ αρκετές υπηρεσίες του ΟΗΕ αντιμετωπίζουν ελλείψεις προσωπικού και αυξανόμενες ανθρωπιστικές ανάγκες.
Για τη Γκρίνσπαν, το πρόβλημα δεν είναι μόνο οικονομικό.
Είναι και πολιτικό.
Ένας Οργανισμός που δημιουργήθηκε για να συμβάλλει στην αποτροπή πολέμων εμφανίζεται ολοένα συχνότερα ως παρατηρητής συγκρούσεων στις οποίες δεν μπορεί να παρέμβει αποτελεσματικά.
Ουκρανία, Μέση Ανατολή, Ιράν: Ο ΟΗΕ απουσιάζει από τις αποφασιστικές συνομιλίες
Η πιο αιχμηρή παρατήρηση της Γκρίνσπαν αφορά τη διεθνή παρουσία του Οργανισμού.
«Η αορατότητα του ΟΗΕ είναι κακό σημάδι για όλους», υπογραμμίζει.
Η ίδια αναγνωρίζει ότι ο Οργανισμός έχει χάσει έδαφος στις μεγάλες διεθνείς κρίσεις.
«Είναι αλήθεια ότι ο κόσμος αισθάνεται πως ο ΟΗΕ δεν βρίσκεται στις εμπόλεμες ζώνες ή στις σημαντικές διαπραγματεύσεις που πραγματοποιούνται», σημειώνει.
Η διαπίστωση συνδέεται άμεσα με τον πόλεμο στην Ουκρανία, τις συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή και τις προσπάθειες διαχείρισης της αντιπαράθεσης με το Ιράν.
Σε πολλές από αυτές τις κρίσεις, οι καθοριστικές διαπραγματεύσεις πραγματοποιούνται μεταξύ κρατών ή ειδικών διαμεσολαβητών, με περιορισμένο ρόλο για τον ΟΗΕ.
Η Γκρίνσπαν ζητά επιστροφή στην αρχική αποστολή του Οργανισμού.
«Η ειρήνη πρέπει να επιστρέψει στο επίκεντρο των προσπαθειών του ΟΗΕ», τονίζει.
Και προσθέτει μια χαρακτηριστική φράση:
«Ο ΟΗΕ δεν χρειάζεται να ηγείται, αλλά πρέπει να είναι παρών ως παράγοντας».
Η τοποθέτηση συνιστά έμμεση κριτική στη θητεία του απερχόμενου γενικού γραμματέα Αντόνιο Γκουτέρες, ο οποίος βρέθηκε αντιμέτωπος με ολοένα εντονότερες αντιπαραθέσεις μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων.
Ωστόσο, οι περιορισμοί του ΟΗΕ δεν απορρέουν μόνο από τις επιλογές του γενικού γραμματέα. Συνδέονται και με την άρνηση των κρατών-μελών να παραχωρήσουν μεγαλύτερο περιθώριο δράσης στον Οργανισμό.
Η Γκρίνσπαν κέρδισε τις ψηφοφορίες – Αλλά όχι ακόμη τον Λευκό Οίκο
Η διαδικασία επιλογής του νέου γενικού γραμματέα έχει εξελιχθεί σε μία από τις πιο παρατεταμένες και αμφίρροπες των τελευταίων δεκαετιών.
Η Γκρίνσπαν έχει προηγηθεί στις επτά από τις οκτώ ενδεικτικές ψηφοφορίες του 15μελούς Συμβουλίου Ασφαλείας.
Στην τελευταία εξασφάλισε 12 θετικές ψήφους και τρεις αρνητικές.
Για την τελική σύσταση προς τη Γενική Συνέλευση απαιτούνται τουλάχιστον εννέα θετικές ψήφοι, αλλά και η απουσία βέτο από τις ΗΠΑ, τη Ρωσία, την Κίνα, τη Γαλλία και τη Βρετανία.
Σύμφωνα με διπλωματικές εκτιμήσεις που επικαλούνται οι Financial Times, μεταξύ των τριών αρνητικών ψήφων βρίσκονται πιθανότατα οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ρωσία.
Η ίδια η Γκρίνσπαν περιγράφει με χαρακτηριστικό τρόπο την κατάσταση:
«Κέρδισα την προεκλογική εκστρατεία. Τώρα πρέπει να κερδίσω την εκλογή».
Η φράση αποτυπώνει την ιδιαιτερότητα της διαδικασίας.
Ένας υποψήφιος μπορεί να συγκεντρώνει ευρεία αποδοχή στο Συμβούλιο Ασφαλείας και παρ’ όλα αυτά να μην μπορεί να εκλεγεί εξαιτίας της αντίθεσης μιας μόνιμης δύναμης.
Ο Τραμπ θέλει μεταρρυθμίσεις – Αλλά αμφισβητεί τους ανθρώπους του συστήματος
Η στάση της αμερικανικής κυβέρνησης αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες της εκλογικής διαδικασίας.
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει επανειλημμένα ασκήσει κριτική στον ΟΗΕ, ενώ η κυβέρνησή του έχει περιορίσει χρηματοδοτήσεις και έχει απομακρυνθεί από σειρά διεθνών μηχανισμών.
Η Ουάσιγκτον ζητά έναν μικρότερο, αποτελεσματικότερο και λιγότερο γραφειοκρατικό Οργανισμό.
Ωστόσο, σύμφωνα με το δημοσίευμα, Αμερικανοί αξιωματούχοι εκφράζουν ιδιωτικά αμφιβολίες για το κατά πόσο ένα πρόσωπο που έχει υπηρετήσει επί χρόνια μέσα στο σύστημα των Ηνωμένων Εθνών μπορεί να πραγματοποιήσει πραγματικά ριζικές αλλαγές.
Η Γκρίνσπαν επιχειρεί να απαντήσει επικαλούμενη τη θητεία της στην UNCTAD.
Υποστηρίζει ότι περιόρισε κατά 20% τις θέσεις εργασίας του οργανισμού, θέτοντας σαφέστερες προτεραιότητες.
«Έχουν δίκιο ότι ο ΟΗΕ χρειάζεται μετασχηματιστική αλλαγή, όχι δειλή μεταρρύθμιση», αναφέρει, σχολιάζοντας τις απαιτήσεις για αναδιοργάνωση.
Προτείνει επίσης τη μείωση των υψηλόβαθμων διοικητικών θέσεων και την αξιοποίηση τεχνογνωσίας από τον ιδιωτικό τομέα στην τεχνητή νοημοσύνη και στη διαχείριση δεδομένων.
Η πρότασή της είναι ένας μικρότερος διοικητικά ΟΗΕ, με μεγαλύτερη συγκέντρωση στην πρόληψη συγκρούσεων και στη διπλωματική διαμεσολάβηση.
Η Ρωσία δεν ξεχνά τη συμφωνία για τα σιτηρά της Μαύρης Θάλασσας
Οι επιφυλάξεις της Μόσχας φαίνεται ότι συνδέονται και με προηγούμενες διπλωματικές πρωτοβουλίες της Γκρίνσπαν.
Η υποψήφια είχε συμμετάσχει στις διαπραγματεύσεις για τη συμφωνία εξαγωγής σιτηρών μέσω της Μαύρης Θάλασσας, μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές που επικαλούνται οι Financial Times, η Ρωσία διατηρεί επιφυλάξεις για τον ρόλο της σε εκείνη τη διαδικασία.
Η Γκρίνσπαν επιμένει ότι ο επόμενος γενικός γραμματέας πρέπει να μπορεί να συνομιλεί με όλες τις πλευρές, χωρίς να ταυτίζεται με κάποια μεγάλη δύναμη.
Η ίδια προβάλλει την καταγωγή της από την Κόστα Ρίκα, μια χώρα που δεν αποτελεί σημαντικό γεωπολιτικό παίκτη, ως στοιχείο που μπορεί να ενισχύσει την ανεξαρτησία της.
Για τη Μόσχα, πάντως, η επιλογή του νέου γενικού γραμματέα συνδέεται με ευρύτερα ζητήματα διεθνούς ισορροπίας και με τον τρόπο που ο ΟΗΕ αντιμετωπίζει τις μεγάλες συγκρούσεις.
Η υποψηφιότητα των Εμιράτων και η σκιά του Σουδάν
Η Γκρίνσπαν δεν είναι η μοναδική υποψήφια που διεκδικεί την ηγεσία του Οργανισμού.
Σημαντική παρουσία στην αναμέτρηση έχει η Λάνα Νουσεϊμπέ, διπλωμάτης των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και πρώην μόνιμη αντιπρόσωπος της χώρας της στον ΟΗΕ.
Η 48χρονη Νουσεϊμπέ προβάλλει την ανάγκη ανανέωσης της ηγεσίας και ουσιαστικής μεταρρύθμισης.
Οι υποστηρικτές της θεωρούν ότι διαθέτει την εμπειρία και τις διεθνείς επαφές που απαιτούνται για να επαναφέρει τον ΟΗΕ στις μεγάλες διπλωματικές διαπραγματεύσεις.
Η υποψηφιότητά της, ωστόσο, έχει προκαλέσει αντιδράσεις εξαιτίας των καταγγελιών για τον ρόλο των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων στον πόλεμο του Σουδάν.
Τα Εμιράτα αρνούνται ότι υποστηρίζουν στρατιωτικά τις Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης (RSF), οι οποίες κατηγορούνται για σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Στη Βρετανία, 67 βουλευτές ζήτησαν από την κυβέρνηση να χρησιμοποιήσει το δικαίωμα βέτο εναντίον της Νουσεϊμπέ.
Στην αναμέτρηση συμμετέχει επίσης ο Αργεντινός Ραφαέλ Γκρόσι, επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (IAEA).
Η παρουσία τριών ισχυρών υποψηφιοτήτων αποτυπώνει διαφορετικές προσεγγίσεις για τη μελλοντική διοίκηση του ΟΗΕ, αλλά και τις πολιτικές ισορροπίες που διαμορφώνονται γύρω από την επιλογή του νέου επικεφαλής.
Το Πεκίνο μπαίνει στην εξίσωση – Η Λατινική Αμερική διεκδικεί τη σειρά της
Η Κίνα διαδραματίζει επίσης σημαντικό ρόλο στις διαβουλεύσεις.
Το Πεκίνο έχει ενισχύσει την οικονομική και πολιτική του παρουσία στον ΟΗΕ και αποτελεί πλέον τον δεύτερο μεγαλύτερο χρηματοδότη του Οργανισμού.
Παράλληλα, χώρες της Λατινικής Αμερικής επιμένουν ότι η επιλογή του νέου γενικού γραμματέα πρέπει να ακολουθήσει την άτυπη αρχή της γεωγραφικής εναλλαγής.
Με βάση αυτή την προσέγγιση, θεωρούν ότι η περιοχή τους πρέπει να αναλάβει τη θέση.
Η υποψηφιότητα της Γκρίνσπαν συνδέεται επομένως και με ένα ευρύτερο αίτημα περιφερειακής εκπροσώπησης.
Η κυβέρνηση Τραμπ, αντίθετα, έχει υποβαθμίσει τη σημασία της γεωγραφικής εναλλαγής, υποστηρίζοντας ότι η επιλογή πρέπει να βασίζεται πρωτίστως στις ανάγκες μεταρρύθμισης του Οργανισμού.
Η στάση της Κίνας παραμένει καθοριστική, καθώς το Πεκίνο διαθέτει δικαίωμα βέτο, αλλά αποφεύγει να αποκαλύψει πλήρως τις προθέσεις του.
Η σύνοδος Τραμπ–Σι–Πούτιν και το παρασκήνιο για τον ΟΗΕ
Η εκλογή του νέου γενικού γραμματέα συνδέθηκε και με τη συνάντηση των ηγετών των Ηνωμένων Πολιτειών, της Κίνας και της Ρωσίας στη Σεντζέν.
Η προγραμματισμένη ψηφοφορία στο Συμβούλιο Ασφαλείας μετατέθηκε κατά μία ημέρα, επιτρέποντας στους διπλωμάτες των μόνιμων μελών να συνεχίσουν τις διαβουλεύσεις.
Στην κοινή τους διακήρυξη, οι Τραμπ, Σι και Πούτιν εξέφρασαν τη δέσμευσή τους για μεταρρύθμιση του ΟΗΕ και ενίσχυση της αποτελεσματικότητάς του στην αντιμετώπιση διεθνών προκλήσεων.
Ωστόσο, η συμφωνία επί της ανάγκης μεταρρύθμισης δεν σημαίνει ότι υπάρχει συμφωνία για το πρόσωπο που θα την αναλάβει.
Η εκλογή του νέου γενικού γραμματέα παραμένει αντικείμενο διαπραγματεύσεων μεταξύ των πέντε μόνιμων μελών.
Η αντίφαση είναι εμφανής: οι μεγάλες δυνάμεις ζητούν έναν αποτελεσματικότερο ΟΗΕ, αλλά οι μεταξύ τους διαφωνίες εμποδίζουν ακόμη και την επιλογή της ηγεσίας του.
Πρωτοφανές σενάριο: Ο ΟΗΕ να μπει στο 2027 χωρίς γενικό γραμματέα
Η θητεία του Αντόνιο Γκουτέρες ολοκληρώνεται στις 31 Δεκεμβρίου 2026.
Μέχρι στιγμής, δεν έχει επιτευχθεί η απαιτούμενη συμφωνία για τον διάδοχό του.
Σύμφωνα με το Reuters, αξιωματούχοι εξετάζουν ήδη εναλλακτικές λύσεις σε περίπτωση που η εκλογική διαδικασία δεν ολοκληρωθεί εγκαίρως.
Το ενδεχόμενο αυτό είναι εξαιρετικά ασυνήθιστο.
Ο ΟΗΕ δεν έχει βρεθεί ποτέ στην κατάσταση να λήγει η θητεία ενός γενικού γραμματέα χωρίς να έχει επιλεγεί ο επόμενος.
Ο Καταστατικός Χάρτης δεν προβλέπει σαφή αυτόματο μηχανισμό διαδοχής σε περίπτωση κενού εξουσίας.
Μεταξύ των πιθανών επιλογών που εξετάζονται είναι η προσωρινή παράταση της θητείας Γκουτέρες ή η ανάθεση καθηκόντων σε άλλον αξιωματούχο.
Καμία από αυτές τις λύσεις, όμως, δεν έχει οριστικοποιηθεί.
Ένα παρατεταμένο κενό στην ηγεσία θα μπορούσε να δυσκολέψει σημαντικές διοικητικές αποφάσεις, διορισμούς και τον συντονισμό διεθνών πρωτοβουλιών.
Η Γκρίνσπαν υπόσχεται να αλλάξει τον ΟΗΕ – Αλλά πρώτα πρέπει να ξεπεράσει τα βέτο
Η Ρεμπέκα Γκρίνσπαν επιδιώκει να γίνει η πρώτη γυναίκα γενική γραμματέας στην ιστορία των Ηνωμένων Εθνών.
Η υποψηφιότητά της συνδυάζει πολυετή εμπειρία στον Οργανισμό με την υπόσχεση μιας βαθιάς εσωτερικής αναδιοργάνωσης.
Η ίδια υποστηρίζει ότι η γνώση των αδυναμιών του συστήματος αποτελεί πλεονέκτημα.
«Γνωρίζω αυτόν τον Οργανισμό. Γνωρίζω τι δεν λειτουργεί και γνωρίζω τους δρόμους για να τον μεταρρυθμίσω», δηλώνει.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν οι πέντε μόνιμες δυνάμεις θα καταλήξουν σε ένα πρόσωπο που θα μπορεί να λειτουργήσει ανεξάρτητα και να διατηρήσει ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με όλες τις πλευρές.
Η επιλογή δεν αφορά μόνο τη διοίκηση ενός διεθνούς οργανισμού.
Αφορά τη θέση του ΟΗΕ σε έναν κόσμο όπου οι μεγάλες συγκρούσεις και οι σημαντικότερες διπλωματικές πρωτοβουλίες εξελίσσονται ολοένα συχνότερα έξω από τις αίθουσές του.
Η Γκρίνσπαν ζητά έναν ΟΗΕ λιγότερο αλαζονικό, λιγότερο γραφειοκρατικό και περισσότερο παρόντα στις διεθνείς κρίσεις.
Προς το παρόν, όμως, η μεγαλύτερη δοκιμασία του Οργανισμού βρίσκεται στο ίδιο του το Συμβούλιο Ασφαλείας.
Οι ισχυρότερες χώρες του κόσμου καλούνται να συμφωνήσουν ποιος θα ηγηθεί ενός Οργανισμού που οι ίδιες παραδέχονται ότι χρειάζεται ριζική αλλαγή.
Και όσο η συμφωνία καθυστερεί, τόσο εντείνεται ο κίνδυνος ο ΟΗΕ να υποδεχθεί το 2027 χωρίς τον άνθρωπο που θα αναλάβει να τον οδηγήσει στην επόμενη ημέρα.
Πηγή: pagenews.gr
Διαβάστε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο