Η καταστολή της Αδελφότητας της Ιορδανίας: Θα έχουν αντίθετα αποτελέσματα τα μέτρα «ασφάλειας» του Αμμάν;

Η απόφαση της Ιορδανίας να απαγορεύσει τη Μουσουλμανική Αδελφότητα σηματοδοτεί μια αποφασιστική αλλαγή στην πολιτική της για την ασφάλεια, αλλά κινδυνεύει να αποξενώσει σημαντικά τμήματα του πληθυσμού της και να οξύνει τις πολιτικές διαιρέσεις ενόψει της διαδοχής του πρίγκιπα

Στις 23 Απριλίου, η Ιορδανία προέβη σε μια τολμηρή και αμφιλεγόμενη κίνηση, απαγορεύοντας επίσημα τις δραστηριότητες της Μουσουλμανικής Αδελφότητας σε ολόκληρη τη χώρα. Η κυβέρνηση διέταξε το κλείσιμο των κεντρικών γραφείων της Αδελφότητας, τη δήμευση των περιουσιακών της στοιχείων και τη σύλληψη αρκετών ατόμων που συνδέονται με την οργάνωση.

Όπως αναφέρει το the cradle, η ενέργεια αυτή σηματοδοτεί μια αποφασιστική στροφή στην στρατηγική ασφάλειας του βασιλείου, η οποία προετοιμαζόταν εδώ και χρόνια. Αν και μπορεί να προσφέρει βραχυπρόθεσμη σταθερότητα, ενέχει επίσης τον κίνδυνο να αποξενώσει μεγάλα τμήματα της ιορδανικής κοινωνίας και να περιπλέξει την ευαίσθητη πολιτική και περιφερειακή ισορροπία της Αμμάν.

Η παράνομη Αδελφότητα

Στις 23 Απριλίου, η Ιορδανία προέβη σε μια τολμηρή και αμφιλεγόμενη κίνηση, απαγορεύοντας επίσημα τις δραστηριότητες της Μουσουλμανικής Αδελφότητας σε ολόκληρη τη χώρα. Η κυβέρνηση διέταξε το κλείσιμο των κεντρικών γραφείων της Αδελφότητας, τη δήμευση των περιουσιακών της στοιχείων και τη σύλληψη αρκετών ατόμων που συνδέονται με την οργάνωση.

Η ενέργεια αυτή σηματοδοτεί μια αποφασιστική στροφή στην στρατηγική ασφάλειας του βασιλείου, η οποία προετοιμαζόταν εδώ και χρόνια. Αν και μπορεί να προσφέρει βραχυπρόθεσμη σταθερότητα, ενέχει επίσης τον κίνδυνο να αποξενώσει μεγάλα τμήματα της ιορδανικής κοινωνίας και να περιπλέξει την ευαίσθητη πολιτική και περιφερειακή ισορροπία της Αμμάν.

Κατάλυτης για αυτή τη δραματική αλλαγή ήταν η ανακάλυψη της «Κύτταρου 16», ενός δικτύου φερόμενων συμπαθούντων της Αδελφότητας που σχεδίαζαν να κατασκευάσουν ρουκέτες και drones για χρήση εναντίον ιορδανικών στόχων. Το δίκτυο αυτό, το οποίο σύμφωνα με πληροφορίες είχε εκπαιδευτεί στη Βηρυτό, αποτελούσε άμεση απειλή για την εσωτερική ασφάλεια της Ιορδανίας, παραβιάζοντας αυτό που οι αρχές χαρακτήρισαν ως «υπαρξιακές κόκκινες γραμμές».

Μετά από μήνες παρακολούθησης και συλλογής πληροφοριών, η κυβέρνηση αναγκάστηκε να αναλάβει δράση. Η καταστολή ήταν άμεση, με επιδρομές και συλλήψεις σε πολλές πόλεις, που στοχεύαν άτομα που πιστεύεται ότι εμπλέκονταν σε αυτές τις δραστηριότητες.

Πίεση από τις ΗΠΑ και περιφερειακές εντάσεις

Αν και η καταστολή μπορεί να θεωρηθεί ως μέτρο εσωτερικής ασφάλειας, ο χρόνος που επιλέχθηκε και οι ευρύτερες πολιτικές επιπτώσεις της υποδηλώνουν ότι επηρεάστηκε και από εξωτερικές πιέσεις, ιδίως από τις ΗΠΑ.

Τα τελευταία χρόνια, η Ουάσιγκτον παρακολουθεί στενά τη στάση του Αμμάν απέναντι στην Μουσουλμανική Αδελφότητα, ιδίως λόγω των δεσμών της οργάνωσης με τη Χαμάς και άλλα περιφερειακά ισλαμιστικά κινήματα. Καθώς η αμερικανική κυβέρνηση επιδιώκει τις δικές της περιφερειακές προτεραιότητες – ιδίως σε σχέση με την πολιτική της απέναντι στη Χαμάς – η απόφαση της Ιορδανίας να λάβει μέτρα κατά της Αδελφότητας συνάδει με τα αμερικανικά συμφέροντα για την καταπολέμηση των ισλαμιστικών κινημάτων.

Οι ενέργειες της Ιορδανίας αντικατοπτρίζουν επίσης μια ευρύτερη τάση στην περιοχή, ιδίως μεταξύ των κρατών του Περσικού Κόλπου, όπως η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, και ακόμη και η Αίγυπτος, τα οποία έχουν από καιρό χαρακτηρίσει την Αδελφότητα ως τρομοκρατική οργάνωση.

Με την πιο στενή ευθυγράμμιση της με αυτές τις χώρες, η Ιορδανία εδραιώνει τη θέση της σε μια περιφερειακή συμμαχία που έχει δεσμευτεί να περιορίσει την επιρροή του πολιτικού Ισλάμ.

Η κίνηση αυτή, ενώ τοποθετεί το Αμμάν σταθερά στο πλαίσιο της περιφερειακής ασφάλειας, σηματοδοτεί επίσης την πρόθεσή του να επιβάλει τον έλεγχο της εγχώριας ρητορικής, ιδίως ενόψει της προγραμματισμένης βασιλικής διαδοχής.

Εσωτερικές αντιδράσεις: ένα βαθύ χάσμα

Η απόφαση δεν έμεινε χωρίς αντιδράσεις. Κριτικοί, ιδίως στο Ισλαμικό Μέτωπο Δράσης (IAF), τον πολιτικό βραχίονα της Αδελφότητας, εξέφρασαν την έντονη αντίθεσή τους, προειδοποιώντας ότι η απαγόρευση αποτελεί επίθεση στον πολιτικό πλουραλισμό. 

Το IAF, άλλωστε, σημείωσε μια εντυπωσιακή νίκη στις εθνικές εκλογές του περασμένου Σεπτεμβρίου, τριπλασιάζοντας την εκπροσώπησή του στο κοινοβούλιο της Ιορδανίας, προσφέροντας μια φιλοπαλαιστινιακή στάση που έρχεται σε έντονη αντίθεση με τις ενέργειες της μοναρχίας σχετικά με τον πόλεμο του Ισραήλ στη Γάζα.

Οι εκλογές σηματοδότησαν την πρώτη φορά που οι εθνικές εκλογές διεξήχθησαν με σύστημα αναλογικής εκπροσώπησης αντί του συστήματος «ένας άνθρωπος, μία ψήφος», που ευνοούσε τις φυλές έναντι των πολιτικών κομμάτων. 

Ο βουλευτής Σαλέχ αλ-Αρμούτι, εξέχον μέλος του IAF, χαρακτήρισε την τελευταία κίνηση του Αμμάν ως «επικίνδυνη κλιμάκωση» που θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει περαιτέρω την Ιορδανία. Προειδοποίησε ότι η απόφαση της κυβέρνησης να καταστείλει τις πολιτικές δραστηριότητες της Αδελφότητας, αντί να τις αντιμετωπίσει μέσω του διαλόγου, θα εντείνει μόνο τις διαιρέσεις στην κοινωνία.

Ο Αρμούτι και άλλοι επικριτές υποστηρίζουν ότι η καταστολή της κυβέρνησης κινδυνεύει να ριζοσπαστικοποιήσει τα μετριοπαθή στοιχεία της Αδελφότητας και να ωθήσει τους απογοητευμένους νέους προς τον εξτρεμισμό. Το δίκτυο της Αδελφότητας έχει από καιρό προσφέρει κοινωνικές υπηρεσίες και πολιτική εκπροσώπηση σε περιθωριοποιημένες κοινότητες, ιδίως στον παλαιστινιακό πληθυσμό της Ιορδανίας – και περίπου το ήμισυ των Ιορδανών υπηκόων είναι παλαιστινιακής καταγωγής.

Με την κατάργηση αυτού του μέσου πολιτικής έκφρασης, η κυβέρνηση κινδυνεύει να αποξενώσει περαιτέρω αυτές τις κοινότητες και να επιδεινώσει το ήδη ασταθές πολιτικό κλίμα.

Υπεράσπιση του βασιλείου

Παρά τις κριτικές αυτές, η ιορδανική κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι οι ενέργειές της ήταν νόμιμες και απαραίτητες για τη διατήρηση της εσωτερικής σταθερότητας του βασιλείου.

Μιλώντας στο The Cradle, ένας ανώτερος κυβερνητικός αξιωματούχος επιμένει ότι τα μέτρα βασίστηκαν σε εκτεταμένες επιχειρήσεις πληροφοριών και δεν είχαν πολιτικά κίνητρα: «Αναγνωρίζουμε ότι η Μουσουλμανική Αδελφότητα δεν είναι απλώς μια οργάνωση, αλλά μια ιδεολογία. Η αντιμετώπισή της απαιτεί μια ολοκληρωμένη, μακροπρόθεσμη προσέγγιση με στόχο την προστασία της εθνικής ταυτότητας, την πρόληψη της ξένης παρέμβασης και τη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής».

Η δικαιολογία της κυβέρνησης, επομένως, περιστρέφεται γύρω από την προστασία της εθνικής ταυτότητας και της κυριαρχίας της Ιορδανίας, ενώ τονίζει ότι η ιδεολογία της Αδελφότητας αποτελεί απειλή για τον κοινωνικό ιστό και την ασφάλεια του βασιλείου.

Η πηγή σημειώνει επίσης ότι το υλικό που κατασχέθηκε κατά τις επιδρομές υποβάλλεται σε ενδελεχή έλεγχο, ο οποίος θα μπορούσε να οδηγήσει σε ευρύτερες έρευνες για παράνομη χρηματοδότηση και σχέσεις με το εξωτερικό.

Ωστόσο, η σημασία αυτής της κίνησης υπερβαίνει τα εσωτερικά όρια. Πηγές κοντά στο κατεστημένο των υπηρεσιών ασφαλείας ενημέρωσαν το The Cradle ότι έχουν γίνει προσπάθειες από περιφερειακές δυνάμεις – χωρίς να κατονομάζονται – να εκμεταλλευτούν τις εσωτερικές αναταραχές με στόχο την αποσταθεροποίηση της μοναρχίας της Ιορδανίας. 

Ένας Ιορδανός αξιωματούχος δήλωσε: «Ορισμένες περιφερειακές δυνάμεις προσπαθούν να υπονομεύσουν την εθνική μας ασφάλεια».

Σε αυτό το πλαίσιο, η απαγόρευση της Μουσουλμανικής Αδελφότητας δεν ήταν απλώς ένα εσωτερικό μέτρο, αλλά μια προληπτική ενέργεια κατά της εξωτερικής παρέμβασης. 

Προετοιμασία για τη βασιλική διαδοχή

Η καταστολή συνάδει επίσης με τις συνεχιζόμενες προετοιμασίες της Ιορδανίας για τη βασιλική μετάβαση. Ο πρίγκιπας Χουσεΐν μπιν Αμπντουλάχ, γιος του βασιλιά και διάδοχός του, αναμένεται να αναλάβει τον θρόνο τα επόμενα χρόνια. Η απόφαση να κινηθεί αποφασιστικά εναντίον της Αδελφότητας θεωρείται από πολλούς αναλυτές ως μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής για την εξάλειψη πιθανών πηγών αντιπολίτευσης στη μελλοντική βασιλεία του πρίγκιπα. 

Η κυβέρνηση επιδιώκει εδώ και καιρό να εξουδετερώσει την επιρροή της Αδελφότητας, ιδίως στο πλαίσιο της οργανωτικής της δύναμης και της ικανότητάς της να κινητοποιεί την υποστήριξη του κοινού.

Το 2020, το Ανώτατο Δικαστήριο της Ιορδανίας έκρινε παράνομη την Αδελφότητα, μετά την αποτυχία της να διορθώσει το νομικό της καθεστώς, με αποτέλεσμα τη μεταβίβαση των περιουσιακών της στοιχείων στην επίσημα αδειοδοτημένη Ένωση Μουσουλμάνων Αδελφότητας (που ιδρύθηκε το 2015). 

Ωστόσο, τα πρόσφατα μέτρα δεν αντανακλούν απλώς την εφαρμογή του νόμου, αλλά σηματοδοτούν μια ευρύτερη πολιτική στρατηγική για την εξουδετέρωση των δυνάμεων που θεωρούνται αποσταθεροποιητικές σε μια κρίσιμη περίοδο για το βασίλειο.

Με την ανάληψη δράσης τώρα, η κυβέρνηση ελπίζει να αποφύγει την εσωτερική αστάθεια που έχει πλήξει άλλες αραβικές μοναρχίες σε περιόδους διαδοχής. 

Το Αμμάν έπρεπε επίσης να αντιμετωπίσει την κρίση διαδοχής το 2021, στην οποία εμπλέκεται ο πρίγκιπας Χαμζά μπιν Χουσεΐν, του οποίου ο κατ’ οίκον περιορισμός και η επακόλουθη δημόσια συμφιλίωση με τον βασιλιά Αμπντουλάχ Β΄ αποκάλυψαν τις υποβόσκουσες εντάσεις εντός της βασιλικής οικογένειας των Χασιμιτών.

Καθώς η μοναρχία επιδιώκει να εδραιώσει τη νομιμότητά της, η απομάκρυνση της Αδελφότητας από την πολιτική σκηνή θεωρείται ως ένας τρόπος να παρουσιαστεί ένα ενωμένο μέτωπο εν αναμονή της ανάρρησης του πρίγκιπα Χουσεΐν.

Πέρα από τις εσωτερικές της εκτιμήσεις, η κίνηση της Ιορδανίας στέλνει ένα σαφές μήνυμα στους γείτονές της στην περιοχή: η Ιορδανία είναι αποφασισμένη να καταπολεμήσει τον πολιτικό ισλαμισμό και είναι πρόθυμη να ευθυγραμμιστεί με χώρες που μοιράζονται τις ανησυχίες της για την ασφάλεια.

Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι οι αραβικές μοναρχίες, μετά την ισλαμική επανάσταση του 1979 στο Ιράν, έχουν επιδιώξει να αποφύγουν την επανάληψη του φαινομένου σε άλλα βασίλεια της Δυτικής Ασίας και έχουν συμμαχήσει για να αποτρέψουν την ανατροπή των βασιλέων από λαϊκές ισλαμιστικές κινήσεις.

Η απόφαση αυτή ενισχύει περαιτέρω τη θέση της Ιορδανίας στο ευρύτερο περιφερειακό πλαίσιο υπό την ηγεσία των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, της Σαουδικής Αραβίας και της Αιγύπτου, οι οποίες από καιρό θεωρούν την Αδελφότητα ως αποσταθεροποιητική δύναμη. Η περιφερειακή στροφή του Αμμάν υπογραμμίστηκε από την σύνοδο για θέματα ασφάλειας που πραγματοποιήθηκε την περασμένη εβδομάδα στη Δαμασκό μεταξύ Ιορδανών στρατιωτικών αξιωματούχων και Συρίων ομολόγων τους. 

Ειρωνικά, αυτή η συνάντηση, η οποία επικεντρώθηκε στις διασυνοριακές απειλές και τα δίκτυα εξτρεμιστών, σηματοδότησε την προθυμία του Αμμάν να ενισχύσει τους δεσμούς της με την ισλαμιστική Συρία ενόψει των κοινών προκλήσεων στον τομέα της ασφάλειας.

Κίνδυνοι και οφέλη

Οι ενέργειες της Ιορδανίας αποτελούν ένα υπολογισμένο ρίσκο. Βραχυπρόθεσμα, ενδέχεται να επιτύχουν τον στόχο τους να σταθεροποιήσουν το βασίλειο και να περιορίσουν την επιρροή μιας ιδεολογικής δύναμης που ενδέχεται να αποσταθεροποιήσει την περιοχή.

 Ωστόσο, οι μακροπρόθεσμες συνέπειες είναι κάθε άλλο παρά σαφείς. Ενώ η καταστολή μπορεί να μειώσει τις άμεσες απειλές για την εθνική ασφάλεια, ενέχει τον κίνδυνο να οξύνει τις πολιτικές και κοινωνικές διαιρέσεις στο εσωτερικό του βασιλείου. Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι με την εξάλειψη ενός από τα πιο οργανωμένα πολιτικά κινήματα της χώρας, η κυβέρνηση ενδέχεται να δημιουργήσει ένα κενό που θα μπορούσε να εκμεταλλευτούν πιο ριζοσπαστικές δυνάμεις.

Καθώς η Ιορδανία προχωρά, η κυβέρνηση βρίσκεται αντιμέτωπη με μια δύσκολη επιλογή. Η καταστολή της Μουσουλμανικής Αδελφότητας θα μπορούσε να αποτελέσει σημείο καμπής για το βασίλειο – μια ευκαιρία να αναδιαμορφώσει την πολιτική του τάξη και να εξασφαλίσει τη μελλοντική του σταθερότητα. 

Ωστόσο, ενέχει επίσης τον κίνδυνο να αποξενώσει περαιτέρω σημαντικά τμήματα της κοινωνίας, ιδίως τον παλαιστινιακό πληθυσμό και τους νέους, απογοητευμένους Ιορδανούς. Τα επόμενα χρόνια, η ηγεσία της Ιορδανίας θα πρέπει να αποφασίσει εάν αυτή η τολμηρή κίνηση θα ενισχύσει το βασίλειο ή θα το οδηγήσει σε μεγαλύτερη αστάθεια.

Το κράτος αντιμετωπίζει τώρα την πρόκληση της διαχείρισης των συνεπειών αυτής της κίνησης – τόσο όσον αφορά την πιθανή αποξένωση βασικών κοινωνικών ομάδων όσο και τους κινδύνους εξωτερικής εκμετάλλευσης.

Η κυβέρνηση πρέπει να εξισορροπήσει την ανάγκη για ασφάλεια με την επιτακτική ανάγκη διατήρησης μιας συνεκτικής κοινωνίας. Η πραγματική δοκιμασία για την Ιορδανία θα είναι αν αυτός ο υπολογισμένος κίνδυνος θα ενισχύσει την όλο και πιο αμφισβητούμενη κυριαρχία της ή θα κατακερματίσει περαιτέρω τον εσωτερικό της ιστό.

Πηγή: Pagenews.gr