Οικονομολόγοι ζητούν “φόρο πολέμου” στα υπερκέρδη ενέργειας–Στο στόχαστρο πετρέλαιο,φυσικό αέριο,λιπάσματα

ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ — Πίεση για φορολόγηση των υπερκερδών ενέργειας

Η Ανεξάρτητη Επιτροπή για τη Μεταρρύθμιση της Διεθνούς Εταιρικής Φορολογίας (ICRICT), της οποίας συμπρόεδρος είναι ο νομπελίστας οικονομολόγος Τζόζεφ Στίγκλιτς, ζητά την άμεση επιβολή φόρου στα απροσδόκητα κέρδη (windfall profits) των ενεργειακών εταιρειών, λόγω της εκτίναξης των τιμών ενέργειας που συνδέεται με γεωπολιτικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή.

Τι προτείνει η ICRICT

Σύμφωνα με την πρόταση της επιτροπής:

• Ο φόρος θα αφορά μόνο τα υπερκέρδη που προκύπτουν από κρίσεις ή πολέμους
• Δεν θα επιβαρύνει την κατανάλωση ενέργειας
• Δεν θα έχει, σύμφωνα με την επιτροπή, πληθωριστικό αποτέλεσμα
• Θα ενεργοποιείται μέσω ενός μόνιμου αυτόματου μηχανισμού όταν οι τιμές ξεπερνούν συγκεκριμένα όρια

Η ICRICT υποστηρίζει ότι πρόκειται για μέτρο τόσο οικονομικά αποτελεσματικό όσο και “ηθικά αναγκαίο”, σε συνθήκες ενεργειακής κρίσης.

Ποιους τομείς αφορά

Η πρόταση δεν περιορίζεται μόνο στο πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, αλλά επεκτείνεται και σε:

• ενεργειακές εταιρείες πετρελαίου
• εταιρείες φυσικού αερίου
• παραγωγούς λιπασμάτων, λόγω της άμεσης εξάρτησής τους από την ενέργεια

Το επιχείρημα: “Κρίσεις = μεταφορά πλούτου”

Η επιτροπή υποστηρίζει ότι τα υπερκέρδη που καταγράφονται σε περιόδους κρίσεων δεν είναι τυχαία, αλλά αποτέλεσμα:

• περιορισμών στην προσφορά
• γεωπολιτικών αναταράξεων
• απότομης αύξησης τιμών χωρίς αντίστοιχη αύξηση κόστους παραγωγής

Όπως σημειώνεται, αυτά τα κέρδη συνιστούν μια “συστηματική μεταφορά εισοδήματος” από καταναλωτές και εισαγωγικές οικονομίες προς λίγες μεγάλες εταιρείες και παραγωγικές χώρες.

Πολιτική στήριξη στην Ευρώπη

Σύμφωνα με τις αναφορές της πρότασης:

• Πέντε χώρες της ΕΕ, μεταξύ των οποίων Γερμανία, Ιταλία, Ισπανία, Αυστρία και Πορτογαλία, έχουν εκφράσει υποστήριξη στην ιδέα φορολόγησης υπερκερδών ενέργειας
• Η συζήτηση εντάθηκε μετά τις έντονες διακυμάνσεις τιμών σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο

Η γεωπολιτική διάσταση

Η πρόταση έρχεται σε μια περίοδο έντονων αναταράξεων στην αγορά ενέργειας, με:

• αυξήσεις τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου
• ανησυχίες για διακοπές εφοδιασμού μέσω στρατηγικών θαλάσσιων οδών
• πίεση στα κράτη εισαγωγείς λόγω πληθωρισμού

Η ICRICT υποστηρίζει ότι χωρίς μηχανισμούς αναδιανομής, οι κρίσεις ενέργειας οδηγούν σε ενίσχυση ανισοτήτων.

Κριτική και αντιρρήσεις

Αν και η πρόταση έχει πολιτική απήχηση, οικονομικοί αναλυτές επισημαίνουν πιθανούς κινδύνους:

• πιθανή μείωση επενδύσεων στον ενεργειακό τομέα
• δυσκολία στον ακριβή ορισμό “υπερκερδών”
• κίνδυνος μετακύλισης κόστους μέσω τιμών σε άλλους κρίκους της αγοράς

Η πρόταση της ICRICT ανοίγει ξανά τη συζήτηση για το πώς πρέπει να διαχειρίζονται τα κέρδη που προκύπτουν από ενεργειακές κρίσεις.

Σε ένα περιβάλλον υψηλής μεταβλητότητας, το δίλημμα παραμένει:

• ελεύθερη αγορά με υψηλά κέρδη σε κρίσεις ή
• κρατική παρέμβαση για αναδιανομή και σταθεροποίηση τιμών

Πηγές:ICRICT (Independent Commission for the Reform of International Corporate Taxation) – ανακοινώσεις και policy briefs,AFP (Agence France-Presse) – δήλωση και τοποθέτηση της επιτροπής,Δηλώσεις οικονομολόγων (J. Stiglitz, G. Zucman, T. Piketty – μέλη της ICRICT),Αναφορές χωρών ΕΕ για windfall taxes στον ενεργειακό τομέα (Γερμανία, Ιταλία, Ισπανία κ.ά.)