Ευρώπη και ενέργεια: Από τη ρωσική εξάρτηση στον νέο κίνδυνο της Κίνας

Η Ευρώπη δεν έχει ακόμη συνέλθει πλήρως από το ενεργειακό σοκ που προκάλεσε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και ήδη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια νέα απειλή. Η κρίση που συνδέεται με τον πόλεμο στο Ιράν και τη διαταραχή στα Στενά του Ορμούζ έχει ανεβάσει ξανά το κόστος της ενέργειας, επαναφέροντας στο προσκήνιο μια σκληρή αλήθεια: η Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει βαθιά εξαρτημένη από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα, άρα και ευάλωτη σε διεθνείς γεωπολιτικές αναταράξεις.

Η νέα κρίση δεν μοιάζει απόλυτα με εκείνη που ακολούθησε το 2022. Τότε, η Ευρώπη έμαθε με τον πιο οδυνηρό τρόπο πόσο επικίνδυνη μπορεί να γίνει η υπερβολική εξάρτηση από έναν βασικό προμηθευτή, όπως η Ρωσία. Σήμερα, όμως, το πρόβλημα είναι πιο σύνθετο. Ακόμη και αν η ΕΕ διαφοροποιήσει περισσότερο τους προμηθευτές της, η αγορά πετρελαίου και φυσικού αερίου παραμένει παγκόσμια. Όταν μια τόσο κρίσιμη δίοδος όπως το Ορμούζ κλείνει ή αποσταθεροποιείται, οι τιμές ανεβαίνουν παντού και η Ευρώπη δεν μπορεί να προστατευτεί απλώς αλλάζοντας πηγή τροφοδοσίας.

Η σκιά της Ρωσίας παραμένει πάνω από την ευρωπαϊκή αγορά

Παρά τις πολιτικές δεσμεύσεις των Βρυξελλών, η πλήρης απεξάρτηση από τη ρωσική ενέργεια δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει παρουσιάσει σχέδιο για σταδιακό και οριστικό τέλος στις εισαγωγές ρωσικού αερίου και πετρελαίου έως το τέλος του 2027, ενώ ήδη είχε υπάρξει συμφωνία για σταδιακό τερματισμό των εισαγωγών ρωσικού αερίου, με το LNG να φεύγει από το κάδρο έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026 και το αέριο αγωγών αργότερα. Ωστόσο, η ίδια η πορεία υλοποίησης αυτών των στόχων έχει συναντήσει αντιστάσεις και καθυστερήσεις.

Την ίδια ώρα, η νέα αναταραχή στη Μέση Ανατολή επιβαρύνει ακόμη περισσότερο το ευρωπαϊκό ενεργειακό ισοζύγιο. Ο οργανισμός ACER εκτιμά ότι η ΕΕ δεν βρίσκεται σε τροχιά να πετύχει εγκαίρως τον στόχο πλήρωσης των αποθηκών φυσικού αερίου στο 90% πριν από τον επόμενο χειμώνα. Οι ευρωπαϊκές τιμές φυσικού αερίου έχουν ήδη αυξηθεί σημαντικά λόγω των διεθνών διαταραχών και της σκληρότερης παγκόσμιας μάχης για φορτία LNG, ειδικά με την Ασία να απορροφά μεγάλο μέρος της προσφοράς.

Το Ορμούζ έδειξε το πραγματικό πρόβλημα της Ευρώπης

Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ αποκάλυψε κάτι που συχνά αποσιωπάται στη δημόσια συζήτηση. Η διαφοροποίηση προμηθευτών δεν αρκεί όταν το βασικό πρόβλημα είναι η ίδια η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Αν η παγκόσμια αγορά πετρελαίου και φυσικού αερίου ταράζεται, τότε η Ευρώπη υφίσταται το πλήγμα είτε αγοράζει από τη Ρωσία, είτε από το Κατάρ, είτε από τις ΗΠΑ. Αυτό φαίνεται ήδη στον τομέα των αερομεταφορών, όπου οι πιέσεις στις τιμές των καυσίμων έχουν προκαλέσει έντονη ανησυχία για τη βιωσιμότητα δρομολογίων και λειτουργιών.

Γι’ αυτό και η ενεργειακή αυτονομία δεν μπορεί να χτιστεί μόνο πάνω σε νέες εμπορικές συμφωνίες. Η πραγματική απάντηση βρίσκεται στη μείωση της συνολικής ανάγκης για εισαγόμενο πετρέλαιο και φυσικό αέριο και στην ταχεία αύξηση της εγχώριας παραγωγής καθαρής ενέργειας. Αυτή ακριβώς τη γραμμή αποτύπωσε και το Συμβούλιο της ΕΕ στα συμπεράσματά του της 21ης Απριλίου 2026, όπου αναγνώρισε ρητά ότι η σημαντική εξάρτηση από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα εκθέτει γεωπολιτικά και οικονομικά την Ένωση και ότι η ενεργειακή μετάβαση, βασισμένη σε καθαρή, άφθονη και εγχώρια ενέργεια, αποτελεί την πιο αποτελεσματική στρατηγική για την ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία.

Η πράσινη μετάβαση δεν αρκεί αν στηρίζεται σε νέα εξάρτηση

Εδώ όμως αρχίζει το πιο άβολο κομμάτι της ευρωπαϊκής συζήτησης. Η στροφή προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας παρουσιάζεται συχνά ως συνώνυμο της ανεξαρτησίας. Στην πράξη, αυτό δεν είναι πάντα αλήθεια. Εάν ένα τεράστιο μέρος του εξοπλισμού που χρειάζεται η Ευρώπη για την πράσινη μετάβαση, από φωτοβολταϊκά πάνελ έως κρίσιμα εξαρτήματα, παράγεται εκτός Ευρώπης και ειδικά στην Κίνα, τότε η ενεργειακή απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα μπορεί να μετατραπεί σε νέα βιομηχανική και τεχνολογική εξάρτηση. Η ίδια η ευρωπαϊκή συζήτηση περί «νέων εξαρτήσεων» έχει ήδη μπει ανοιχτά στην ατζέντα των θεσμών και της στρατηγικής ανταγωνιστικότητας.

Η ανησυχία αυτή δεν είναι θεωρητική. Η ηλιακή ενέργεια συνεχίζει να αναπτύσσεται ταχύτατα διεθνώς και η ζήτηση για εξοπλισμό αυξάνεται, γεγονός που ενισχύει ακόμη περισσότερο τη βαρύτητα των αλυσίδων παραγωγής που σήμερα κυριαρχούνται από την Ασία. Αυτό σημαίνει πως αν η Ευρώπη δεν αποκτήσει ισχυρή δική της βιομηχανική βάση, υπάρχει ο κίνδυνος το ενεργειακό της μέλλον να στηθεί πάνω σε μια διαφορετική αλλά εξίσου επικίνδυνη σχέση εξάρτησης.

Η στρατηγική αυτονομία απαιτεί βιομηχανική πολιτική και όχι μόνο στόχους

Το πραγματικό ερώτημα για την Ευρώπη δεν είναι αν πρέπει να συνεχίσει την πράσινη μετάβαση. Αυτό έχει ήδη απαντηθεί. Το ζήτημα είναι με ποιον τρόπο θα την κάνει. Αν η μετάβαση βασιστεί σχεδόν αποκλειστικά σε εισαγόμενο εξοπλισμό και εξωτερική τεχνογνωσία, τότε η ΕΕ μπορεί να περιορίσει την έκθεσή της στη Μόσχα αλλά να αυξήσει την έκθεσή της στο Πεκίνο. Για να αποφευχθεί αυτό, η ευρωπαϊκή απάντηση δεν μπορεί να είναι μόνο περιβαλλοντική. Πρέπει να είναι και βιομηχανική, εμπορική και τεχνολογική.

Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η συζήτηση για πιο παρεμβατικά εργαλεία, όπως ισχυρότερη εμπορική άμυνα, κανόνες δημοσίων προμηθειών που να ευνοούν την ευρωπαϊκή παραγωγή, αλλά και επιθετικότερη επένδυση στην έρευνα και ανάπτυξη. Η κατεύθυνση αυτή εμφανίζεται ήδη, έστω διστακτικά, σε νέες ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες που προσπαθούν να ενισχύσουν την εγχώρια παραγωγική ικανότητα στις καθαρές τεχνολογίες. Ωστόσο, οι αντιστάσεις παραμένουν έντονες, τόσο από κράτη-μέλη όσο και από τμήματα της ίδιας της αγοράς, που φοβούνται υψηλότερο κόστος και περισσότερη κρατική παρέμβαση.

Η Ευρώπη δεν έχει την πολυτέλεια να κινηθεί αργά

Η μεγάλη εικόνα είναι σκληρή αλλά καθαρή. Η Ευρώπη πέρασε από το σοκ της ρωσικής εξάρτησης χωρίς να έχει ακόμη θωρακιστεί πλήρως. Τώρα, η κρίση στο Ορμούζ δείχνει ότι το πρόβλημα δεν ήταν μόνο η Ρωσία, αλλά το συνολικό ενεργειακό μοντέλο της Ένωσης. Και ταυτόχρονα, η πράσινη μετάβαση, όσο αναγκαία κι αν είναι, δεν αρκεί από μόνη της αν δεν συνοδεύεται από ευρωπαϊκή παραγωγή, ευρωπαϊκή τεχνολογία και ευρωπαϊκό έλεγχο στις κρίσιμες αλυσίδες αξίας.

Το επόμενο μεγάλο στοίχημα, λοιπόν, δεν είναι απλώς να παράγει η Ευρώπη περισσότερη καθαρή ενέργεια. Είναι να διασφαλίσει ότι το ενεργειακό της σύστημα του μέλλοντος δεν θα στηθεί πάνω σε μια νέα, πιο αθόρυβη αλλά εξίσου επικίνδυνη εξάρτηση. Αν δεν το πετύχει, τότε θα έχει απλώς αλλάξει προμηθευτή, όχι μοντέλο. Και αυτή θα είναι μια ήττα με πολύ πιο μακροχρόνιες συνέπειες.

Πηγή: Pagenews.gr