- Η επόμενη μάχη του Ιράν δεν είναι στρατιωτική αλλά διπλωματική
- Μετά τον πόλεμο, ο Πεζεσκιάν καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα σε μεταρρυθμιστές και σκληροπυρηνικούς
Ιράν: Γιατί ο Πεζεσκιάν δίνει τη δυσκολότερη μάχη μετά τον πόλεμο
Η στρατιωτική σύγκρουση μπορεί να έχει τερματιστεί, όμως για τον πρόεδρο του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, η δυσκολότερη μάχη μόλις ξεκινά. Η μετάβαση από τη λογική της πολεμικής κινητοποίησης στη διπλωματία αποδεικνύεται εξαιρετικά περίπλοκη, καθώς η Τεχεράνη καλείται να αποκαταστήσει τις διεθνείς της σχέσεις, να αναζωογονήσει την οικονομία και ταυτόχρονα να διαχειριστεί τις ισορροπίες στο εσωτερικό του καθεστώτος.
Σύμφωνα με ανάλυση του Al-Monitor, ο Πεζεσκιάν βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα παράδοξο: ενώ η χώρα χρειάζεται επειγόντως αποκλιμάκωση και οικονομική επανεκκίνηση, οι πολιτικοί και στρατιωτικοί συσχετισμοί που διαμορφώθηκαν κατά τη διάρκεια του πολέμου περιορίζουν σημαντικά τα περιθώρια ελιγμών του.
Η οικονομία πιέζει για διπλωματία
Η πρώτη πρόκληση είναι οικονομική.
Ο πόλεμος επιδείνωσε μια ήδη εύθραυστη οικονομία που αντιμετώπιζε υψηλό πληθωρισμό, αποδυνάμωση του ριάλ, χαμηλές ξένες επενδύσεις και τις συνέπειες των δυτικών κυρώσεων. Αναλυτές εκτιμούν ότι η οικονομική ανάκαμψη προϋποθέτει αποκλιμάκωση με τη Δύση, ευρύτερη περιφερειακή σταθερότητα και σταδιακή άρση των περιορισμών στις εμπορικές και ενεργειακές συναλλαγές.
Ο ίδιος ο Πεζεσκιάν έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι η οικονομική ανάπτυξη δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς μεγαλύτερη διεθνή συνεργασία και επανασύνδεση του Ιράν με τις παγκόσμιες αγορές.
Οι Φρουροί της Επανάστασης αποκτούν μεγαλύτερη επιρροή
Ωστόσο, η πολιτική πραγματικότητα στο εσωτερικό της χώρας κινείται προς διαφορετική κατεύθυνση.
Η πολεμική περίοδος ενίσχυσε σημαντικά τον ρόλο των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), οι οποίοι διαδραματίζουν πλέον ακόμη πιο καθοριστικό ρόλο τόσο στη λήψη αποφάσεων για την ασφάλεια όσο και στη διαμόρφωση της εξωτερικής πολιτικής.
Αναλυτές επισημαίνουν ότι όσο ενισχύεται η επιρροή του στρατιωτικού κατεστημένου, τόσο δυσκολότερο γίνεται για τον πρόεδρο να προωθήσει μια περισσότερο πραγματιστική και διαλλακτική εξωτερική πολιτική.
Διπλωματία υπό εσωτερική επιτήρηση
Σε αντίθεση με τα δυτικά προεδρικά συστήματα, ο πρόεδρος του Ιράν δεν έχει τον πλήρη έλεγχο της εξωτερικής πολιτικής.
Οι στρατηγικές αποφάσεις λαμβάνονται μέσα από ένα σύνθετο σύστημα εξουσίας στο οποίο συμμετέχουν η ανώτατη θρησκευτική ηγεσία, το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας, οι Φρουροί της Επανάστασης και ισχυρά θρησκευτικά και πολιτικά κέντρα.
Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και αν ο Πεζεσκιάν επιδιώκει αποκλιμάκωση με τη Δύση, κάθε πρωτοβουλία του πρέπει να ισορροπεί απέναντι στις επιδιώξεις των σκληροπυρηνικών κύκλων, οι οποίοι αντιμετωπίζουν με δυσπιστία οποιαδήποτε παραχώρηση σε ζητήματα όπως το πυρηνικό πρόγραμμα ή οι περιφερειακές σχέσεις.
Η Δύση παραμένει επιφυλακτική
Παράλληλα, ούτε οι δυτικές κυβερνήσεις εμφανίζονται διατεθειμένες να επανεκκινήσουν άμεσα μια πλήρη διαδικασία εξομάλυνσης.
Οι εξελίξεις του τελευταίου πολέμου, οι επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές και η αβεβαιότητα γύρω από το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν εξακολουθούν να επηρεάζουν το επίπεδο εμπιστοσύνης μεταξύ των δύο πλευρών.
Έτσι, ακόμη και αν η Τεχεράνη επιδιώξει πιο μετριοπαθή στάση, η αποκατάσταση των σχέσεων αναμένεται να είναι σταδιακή και να εξαρτηθεί από συγκεκριμένες κινήσεις οικοδόμησης εμπιστοσύνης.
Το πυρηνικό πρόγραμμα επιστρέφει στο επίκεντρο
Το μεγαλύτερο διπλωματικό τεστ παραμένει το πυρηνικό πρόγραμμα.
Η επανέναρξη διαλόγου με τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους Ευρωπαίους εταίρους αποτελεί βασική προϋπόθεση για την άρση μέρους των κυρώσεων, όμως στο εσωτερικό του Ιράν υπάρχουν ισχυρές αντιστάσεις απέναντι σε οποιαδήποτε συμφωνία που θα μπορούσε να θεωρηθεί υποχώρηση.
Αναλυτές εκτιμούν ότι ο Πεζεσκιάν θα επιχειρήσει να προωθήσει μια πιο πραγματιστική διαπραγματευτική γραμμή, χωρίς όμως να αμφισβητήσει τις βασικές στρατηγικές επιλογές του ιρανικού καθεστώτος.
Η οικονομία γίνεται εργαλείο εξωτερικής πολιτικής
Η μεταπολεμική στρατηγική της Τεχεράνης φαίνεται να βασίζεται στην οικονομική επιβίωση.
Η κυβέρνηση επιδιώκει να προσελκύσει επενδύσεις από χώρες όπως η Κίνα, η Ρωσία, τα κράτη του Κόλπου και άλλες ασιατικές οικονομίες, περιορίζοντας παράλληλα την εξάρτηση από τη Δύση. Παράλληλα, προσπαθεί να αξιοποιήσει τη γεωγραφική θέση του Ιράν ως ενεργειακού και εμπορικού κόμβου μεταξύ Ασίας, Μέσης Ανατολής και Ευρώπης.
Η στρατηγική αυτή εντάσσεται στη γενικότερη προσπάθεια της Τεχεράνης να διαμορφώσει μια πιο πολυκεντρική εξωτερική πολιτική, αξιοποιώντας τις σχέσεις της με τις χώρες των BRICS και του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης.
Η πραγματική δοκιμασία αρχίζει τώρα
Για τον Μασούντ Πεζεσκιάν, η πρόκληση δεν είναι μόνο να επαναφέρει το Ιράν στο τραπέζι της διεθνούς διπλωματίας, αλλά να πείσει τόσο τους εσωτερικούς συσχετισμούς εξουσίας όσο και τους διεθνείς συνομιλητές ότι η χώρα μπορεί να αποτελέσει έναν πιο προβλέψιμο εταίρο. Η επιτυχία ή η αποτυχία αυτής της προσπάθειας θα επηρεάσει όχι μόνο την οικονομική ανάκαμψη του Ιράν, αλλά και τη νέα ισορροπία δυνάμεων στη Μέση Ανατολή, σε μια περίοδο όπου η γεωπολιτική αντιπαράθεση μετατοπίζεται από το πεδίο των συγκρούσεων στο πεδίο της διπλωματίας και της οικονομίας.