Μια από τις πιο καθαρές μέχρι σήμερα ενδείξεις ότι η νέα Συρία επιδιώκει να αλλάξει ριζικά τον γεωπολιτικό της προσανατολισμό έδωσε ο πρόεδρος Άχμεντ αλ Σάραα, αποκαλύπτοντας ότι η Δαμασκός εργάζεται ενεργά για την επίτευξη συμφωνίας ασφαλείας με το Ισραήλ, με τη συμμετοχή περισσότερων χωρών.
Σε αποκλειστική συνέντευξή του στο πρόγραμμα Al Muqabala του Al Jazeera, ο Σύρος ηγέτης υποστήριξε ότι μια τέτοια διευθέτηση δεν θα αποτελούσε απλώς τεχνικό μηχανισμό αποτροπής επεισοδίων στα σύνορα. Θα μπορούσε, όπως είπε, να λειτουργήσει ως «πύλη προς μια συνολική ειρήνη», έπειτα από δεκαετίες πολέμου, εχθρότητας και στρατιωτικής αντιπαράθεσης.
Η τοποθέτηση είναι ιδιαιτέρως σημαντική, καθώς προέρχεται από έναν ηγέτη ο οποίος ανέλαβε την εξουσία μετά την κατάρρευση του καθεστώτος του Μπασάρ αλ Άσαντ τον Δεκέμβριο του 2024 και επιχειρεί να επανατοποθετήσει τη Συρία στον περιφερειακό χάρτη.
Η Δαμασκός δεν μιλά ακόμη για άμεση εξομάλυνση ή διπλωματική αναγνώριση του Ισραήλ. Δηλώνει, όμως, ότι επιδιώκει να αντικαταστήσει την ανεξέλεγκτη στρατιωτική αντιπαράθεση με μια διαπραγματευμένη αρχιτεκτονική ασφαλείας.
«Αποφεύγουμε τη σύγκρουση με το Ισραήλ»
Ο Αλ Σάραα ξεκαθάρισε ότι η σημερινή συριακή ηγεσία δεν επιθυμεί να εμπλακεί σε νέα πολεμική αναμέτρηση με το Ισραήλ.
Η θέση αυτή αντανακλά τη δύσκολη πραγματικότητα της μεταπολεμικής Συρίας. Η χώρα εξακολουθεί να διαθέτει αποδυναμωμένες κρατικές δομές, κατακερματισμένο μηχανισμό ασφαλείας και τεράστιες ανάγκες ανοικοδόμησης, ενώ ισραηλινά πλήγματα και χερσαίες κινήσεις έχουν επανειλημμένα καταγραφεί στο νότιο τμήμα της χώρας μετά την πτώση του Άσαντ.
Για τη Δαμασκό, επομένως, η αποτροπή μιας νέας σύγκρουσης δεν αποτελεί ένδειξη ιδεολογικής μεταστροφής αλλά υπαρξιακή προτεραιότητα.
Το συριακό κράτος χρειάζεται χρόνο για να αποκαταστήσει τον έλεγχο της επικράτειάς του, να επανεκκινήσει την οικονομία και να ενσωματώσει τις διαφορετικές ένοπλες δυνάμεις που εξακολουθούν να δρουν εντός των συνόρων του.
Η συμφωνία ασφαλείας ως πρώτο βήμα
Η σχεδιαζόμενη συμφωνία εκτιμάται ότι θα μπορούσε να περιλαμβάνει:
- μηχανισμό αποφυγής στρατιωτικών επεισοδίων,
- απομάκρυνση βαρέων όπλων από ευαίσθητες παραμεθόριες περιοχές,
- περιορισμούς στην ανάπτυξη συριακών δυνάμεων στον Νότο,
- εγγυήσεις ότι οργανώσεις συνδεδεμένες με το Ιράν δεν θα επιστρέψουν κοντά στα ισραηλινά σύνορα,
- διεθνή παρακολούθηση ή εγγυήσεις από τρίτες χώρες,
- σταδιακή επιστροφή σε πλαίσιο αντίστοιχο της συμφωνίας απεμπλοκής του 1974.
Οι δύο πλευρές έχουν πραγματοποιήσει διακεκομμένες επαφές ήδη από το 2025, με διεθνή διαμεσολάβηση, προκειμένου να διαμορφωθεί τουλάχιστον μια συμφωνία αποκλιμάκωσης. Η διαπραγμάτευση έχει εστιάσει περισσότερο στην ασφάλεια και λιγότερο στην πλήρη πολιτική εξομάλυνση.
Η νέα δήλωση του Αλ Σάραα ανεβάζει, πάντως, τον πήχη. Για πρώτη φορά παρουσιάζει ανοιχτά τη συμφωνία ασφαλείας ως πιθανό πρόδρομο μιας ευρύτερης ειρηνευτικής διαδικασίας.
Καμία παραίτηση από το Γκολάν
Ο Σύρος πρόεδρος έσπευσε να θέσει μια σαφή κόκκινη γραμμή: οποιαδήποτε συμφωνία δεν σημαίνει παραίτηση της Συρίας από τα κατεχόμενα Υψίπεδα του Γκολάν.
Το Ισραήλ κατέλαβε το μεγαλύτερο μέρος του Γκολάν στον Πόλεμο των Έξι Ημερών το 1967 και επέβαλε μονομερώς το δίκαιό του στην περιοχή το 1981. Η προσάρτηση δεν αναγνωρίζεται από τον ΟΗΕ και από το μεγαλύτερο μέρος της διεθνούς κοινότητας.
Ο Αλ Σάραα έχει αφήσει ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο μακροχρόνιων διαπραγματεύσεων για το Γκολάν, εφόσον το Ισραήλ αποσυρθεί από επιπλέον συριακές περιοχές που κατέλαβε μετά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ.
Η φόρμουλα που διαμορφώνεται είναι, επομένως, πολιτικά σύνθετη:
ασφάλεια τώρα, ειρήνη ενδεχομένως αργότερα, αλλά χωρίς εγκατάλειψη της συριακής διεκδίκησης επί του Γκολάν.
Το Ισραήλ θέλει αποστρατιωτικοποιημένο νότο
Από την ισραηλινή πλευρά, βασική επιδίωξη είναι η δημιουργία μιας ευρείας ζώνης ασφαλείας στη νότια Συρία.
Το Τελ Αβίβ ανησυχεί ότι η κατάρρευση του παλαιού καθεστώτος μπορεί να οδηγήσει είτε στην ανάπτυξη νέων ισλαμιστικών δυνάμεων κοντά στα σύνορα είτε στην επιστροφή του Ιράν και της Χεζμπολάχ μέσω διαφορετικών δικτύων.
Η ισραηλινή ηγεσία επιδιώκει:
- αποκλεισμό ιρανικών στρατιωτικών υποδομών,
- απουσία βαρέων συριακών δυνάμεων κοντά στο Γκολάν,
- προστασία των Δρούζων της νότιας Συρίας,
- δυνατότητα άμεσης επέμβασης απέναντι σε θεωρούμενες απειλές.
Αυτές οι απαιτήσεις συγκρούονται με τη θέση της Δαμασκού ότι το συριακό κράτος πρέπει να ανακτήσει πλήρη κυριαρχία σε ολόκληρη τη χώρα.
Η συμφωνία θα πρέπει, συνεπώς, να επιτύχει μια εξαιρετικά δύσκολη ισορροπία: να παρέχει στο Ισραήλ εγγυήσεις ασφαλείας χωρίς να μετατρέπει τη νότια Συρία σε μόνιμη ζώνη περιορισμένης κυριαρχίας.
Ο Αλ Σάραα αποκλείει στρατιωτική επέμβαση στον Λίβανο
Ο Σύρος πρόεδρος διέψευσε κατηγορηματικά τα σενάρια που θέλουν τη Δαμασκό να προετοιμάζει στρατιωτική επέμβαση στον γειτονικό Λίβανο.
«Η Συρία δεν έχει πρόθεση να επέμβει στρατιωτικά στον Λίβανο», ήταν το μήνυμα που εξέπεμψε, υποστηρίζοντας ότι οι επαφές της κυβέρνησής του με τη Βηρυτό αφορούν τρόπους στήριξης της λιβανικής σταθερότητας και όχι επαναφορά της παλαιάς συριακής κηδεμονίας.
Η δήλωση έχει ιστορικό βάρος. Για δεκαετίες, η Συρία διατηρούσε στρατιωτική και πολιτική παρουσία στον Λίβανο, επηρεάζοντας καθοριστικά τις κυβερνήσεις και τους μηχανισμούς ασφαλείας της χώρας.
Ο Αλ Σάραα επιχειρεί τώρα να δείξει ότι η μετα-Άσαντ Συρία δεν επιδιώκει να αναστήσει αυτή την πραγματικότητα.
Στήριξη στο μονοπώλιο των όπλων από το λιβανικό κράτος
Ακόμη πιο σημαντική είναι η θέση του υπέρ της αποκλειστικής αρμοδιότητας του λιβανικού κράτους στις αποφάσεις πολέμου και ειρήνης.
Ο Σύρος πρόεδρος τάχθηκε υπέρ του περιορισμού των όπλων στα χέρια των κρατικών αρχών, μια διατύπωση που αφορά άμεσα τη Χεζμπολάχ.
Πρόκειται για θεαματική απόκλιση από την πολιτική του καθεστώτος Άσαντ, το οποίο αποτελούσε επί δεκαετίες βασικό κρίκο του άξονα Ιράν–Συρία–Χεζμπολάχ.
Η νέα Δαμασκός εμφανίζεται να στηρίζει ένα διαφορετικό μοντέλο:
- ισχυρό λιβανικό κράτος,
- ενιαίος στρατός,
- κρατικό μονοπώλιο στα όπλα,
- τερματισμός της αυτόνομης λήψης στρατιωτικών αποφάσεων από ένοπλες οργανώσεις.
Η Συρία έχει ήδη ανακοινώσει την αναχαίτιση φορτίων με πυραύλους και drones τα οποία, σύμφωνα με τις αρχές της, προορίζονταν για τη Χεζμπολάχ, ένδειξη ότι οι σχέσεις ανάμεσα στις δύο πλευρές έχουν μεταβληθεί ριζικά.
Ο φόβος για κατάρρευση του Λιβάνου
Παρά την αποστασιοποίηση από τη Χεζμπολάχ, ο Αλ Σάραα γνωρίζει ότι η αποσταθεροποίηση του Λιβάνου θα είχε άμεσες συνέπειες για τη Συρία.
Οι δύο χώρες μοιράζονται:
- εκτεταμένα σύνορα,
- εμπορικές και οικογενειακές σχέσεις,
- δίκτυα λαθρεμπορίου,
- προσφυγικούς πληθυσμούς,
- κοινές θρησκευτικές και πολιτικές εντάσεις.
Μια νέα λιβανική κατάρρευση θα μπορούσε να προκαλέσει μετακινήσεις πληθυσμών προς τη Συρία, αναβίωση ένοπλων δικτύων και μεταφορά της ισραηλινοϊρανικής αντιπαράθεσης στο συριακό έδαφος.
Ο Αλ Σάραα προειδοποίησε ότι πιθανή διεύρυνση του πολέμου ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν θα μπορούσε να επιφέρει βαριά περιφερειακή αποσταθεροποίηση, με τον Λίβανο και τη Συρία να βρίσκονται στην πρώτη γραμμή των συνεπειών.
Η νέα Συρία απομακρύνεται από τον άξονα του Ιράν
Οι τοποθετήσεις του Σύρου προέδρου αποτυπώνουν μια ευρύτερη γεωπολιτική μετατόπιση.
Υπό τον Άσαντ, η Συρία αποτελούσε τον σημαντικότερο αραβικό σύμμαχο του Ιράν και βασική δίοδο εφοδιασμού της Χεζμπολάχ.
Η κυβέρνηση Αλ Σάραα επιδιώκει σήμερα:
- προσέγγιση με τις αραβικές χώρες του Κόλπου,
- συνεργασία με την Τουρκία,
- αποκατάσταση σχέσεων με την Ευρωπαϊκή Ένωση,
- βελτίωση των σχέσεων με τις ΗΠΑ,
- περιορισμό της ιρανικής επιρροής,
- αποφυγή πολέμου με το Ισραήλ.
Δεν πρόκειται απαραίτητα για μετατροπή της Συρίας σε φιλοϊσραηλινό κράτος. Πρόκειται περισσότερο για προσπάθεια εξόδου από τον ρόλο του μόνιμου πεδίου αντιπαράθεσης ανάμεσα στο Ιράν και στο Ισραήλ.
Κυρώσεις: Η άρση δεν αρκεί
Στο οικονομικό μέτωπο, ο Αλ Σάραα τόνισε ότι η απλή χαλάρωση ή άρση των κυρώσεων δεν θα είναι αρκετή για την πραγματική επανένταξη της Συρίας στο διεθνές σύστημα.
Κατά τον ίδιο, είναι απαραίτητη και η αφαίρεση της χώρας από τον αμερικανικό κατάλογο των κρατών που υποστηρίζουν την τρομοκρατία.
Η κυβέρνηση των ΗΠΑ ανακοίνωσε στις 8 Ιουλίου 2026 ότι ξεκίνησε επίσημα τη διαδικασία άρσης του συγκεκριμένου χαρακτηρισμού, ενημερώνοντας το Κογκρέσο για την πρόθεσή της και ενεργοποιώντας την προβλεπόμενη περίοδο των 45 ημερών.
Η εξέλιξη είναι κρίσιμη, επειδή η παραμονή στον κατάλογο:
- δυσχεραίνει τις τραπεζικές συναλλαγές,
- αποθαρρύνει διεθνείς επενδύσεις,
- περιορίζει την πρόσβαση σε χρηματοδότηση,
- αυξάνει τον νομικό κίνδυνο για ξένες εταιρείες,
- καθυστερεί την ανοικοδόμηση.
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει κινηθεί προς την αποκατάσταση του οικονομικού και εμπορικού πλαισίου συνεργασίας με τη Συρία, τερματίζοντας το 2026 την προηγούμενη μερική αναστολή της συμφωνίας συνεργασίας.
Η συμφωνία με τους Κούρδους παραμένει εύθραυστη
Ο Αλ Σάραα αναγνώρισε ότι έχει υπάρξει καθυστέρηση στην εφαρμογή της συμφωνίας με τις Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις – SDF, οι οποίες ελέγχουν σημαντικά τμήματα της βόρειας και ανατολικής Συρίας.
Η συμφωνία προβλέπει τη σταδιακή ενσωμάτωση των κουρδικών και αραβικών δομών των SDF στους κρατικούς θεσμούς και στις νέες ένοπλες δυνάμεις.
Το βασικό σημείο τριβής παραμένει ο τρόπος ενσωμάτωσης:
- η Δαμασκός επιδιώκει ενιαίο στρατό και κεντρικό κρατικό έλεγχο,
- οι Κούρδοι ζητούν διατήρηση διοικητικής αυτονομίας και ενσωμάτωση των δυνάμεών τους ως συγκροτημένων μονάδων,
- η Τουρκία απορρίπτει κάθε μοντέλο που θα επιτρέψει στις SDF να διατηρήσουν αυτόνομη στρατιωτική υπόσταση.
Παρά τις καθυστερήσεις, έχουν καταγραφεί βήματα εφαρμογής της συμφωνίας, με σταδιακή ενσωμάτωση δομών και περιοχών στο συριακό κράτος.
Ο πρόεδρος επέμεινε ότι εξακολουθεί να επενδύει στην επιτυχία της συμφωνίας, γνωρίζοντας ότι νέα σύγκρουση στον βορειοανατολικό άξονα θα μπορούσε να αναζωπυρώσει το Ισλαμικό Κράτος και να οδηγήσει σε διεθνή επέμβαση.
Το ζήτημα των αγνοουμένων ως εθνική πληγή
Ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε ο Αλ Σάραα στο θέμα των ανθρώπων που εξαφανίστηκαν κατά τη διάρκεια του πολέμου από το 2011 έως το 2024.
Η συριακή κυβέρνηση έχει συγκροτήσει ειδική επιτροπή για την καταγραφή των αγνοουμένων, την αναζήτηση μαζικών τάφων, την ταυτοποίηση λειψάνων και την ενημέρωση των οικογενειών.
Οι εκτιμήσεις διαφέρουν δραματικά:
- ο ΟΗΕ κάνει λόγο για περίπου 100.000 ανθρώπους που εξαφανίστηκαν βίαια,
- η συριακή Εθνική Επιτροπή Αγνοουμένων θεωρεί ότι ο συνολικός αριθμός μπορεί να προσεγγίζει ακόμη και τις 300.000.
Η διαφορά αποτυπώνει την έκταση του χάους, την καταστροφή των κρατικών αρχείων και τη δράση πολλών διαφορετικών ένοπλων οργανώσεων.
Οι συριακές αρχές έχουν ήδη αναπτύξει συνεργασία με διεθνείς οργανισμούς για ιατροδικαστική εκπαίδευση, εκταφές, διαχείριση γενετικού υλικού και δημιουργία ψηφιακών συστημάτων καταγραφής υποθέσεων.
Η αναζήτηση των αγνοουμένων ως τεστ αξιοπιστίας
Η διαχείριση του ζητήματος θα αποτελέσει κρίσιμο τεστ για τη νέα κυβέρνηση.
Η Δαμασκός καλείται να αποδείξει ότι δεν θα χρησιμοποιήσει την επιτροπή ως εργαλείο πολιτικής νομιμοποίησης ή επιλεκτικής απόδοσης ευθυνών αποκλειστικά στο προηγούμενο καθεστώς.
Για να αποκτήσει εμπιστοσύνη, η διαδικασία πρέπει να καλύπτει:
- εγκλήματα του καθεστώτος Άσαντ,
- εξαφανίσεις από τζιχαντιστικές οργανώσεις,
- παραβιάσεις από αντικαθεστωτικές ομάδες,
- υποθέσεις στις περιοχές των SDF,
- αγνοουμένους που κρατήθηκαν από ξένες ή παρακρατικές δυνάμεις.
Η διεθνής εποπτεία και η συμμετοχή των οικογενειών των θυμάτων θα είναι καθοριστικές για την αξιοπιστία του εγχειρήματος.
Το μεγάλο στοίχημα: Κράτος πριν από την εξωτερική πολιτική
Ο Αλ Σάραα παρουσιάζει μια φιλόδοξη στρατηγική:
- συμφωνία ασφαλείας με το Ισραήλ,
- σταθερότητα στον Λίβανο,
- απομάκρυνση από το Ιράν,
- ενσωμάτωση των Κούρδων,
- άρση των κυρώσεων,
- αποκατάσταση σχέσεων με τη Δύση,
- δικαιοσύνη για τους αγνοουμένους.
Όμως όλα εξαρτώνται από ένα θεμελιώδες ερώτημα: μπορεί η νέα ηγεσία να δημιουργήσει ένα κράτος που να ελέγχει πραγματικά την επικράτεια, τα σύνορα και τα όπλα;
Χωρίς ενιαίο στρατό, λειτουργικούς θεσμούς και αποδοχή από τις θρησκευτικές και εθνοτικές κοινότητες, οποιαδήποτε συμφωνία με το Ισραήλ θα παραμένει εύθραυστη.
Χωρίς ασφάλεια, δεν θα επιστρέψουν οι επενδύσεις. Χωρίς συμφιλίωση, δεν θα επιστρέψουν οι πρόσφυγες. Και χωρίς δικαιοσύνη, η μεταπολεμική σταθερότητα θα στηρίζεται σε εξαιρετικά αδύναμα θεμέλια.
Μια ειρήνη που θα άλλαζε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή
Μια συμφωνία Συρίας–Ισραήλ, ακόμη και περιορισμένη, θα μπορούσε να αλλάξει δραστικά τις περιφερειακές ισορροπίες.
Θα αποδυνάμωνε τον άξονα του Ιράν, θα περιόριζε τον επιχειρησιακό χώρο της Χεζμπολάχ και θα ενίσχυε τον ρόλο των αραβικών κρατών που επιδιώκουν σταθερότητα και οικονομική συνεργασία.
Θα δημιουργούσε, όμως, και δύσκολα ερωτήματα:
- Θα αποσυρθεί το Ισραήλ από τις νέες περιοχές που κατέλαβε;
- Θα δεχθεί να συζητήσει πραγματικά το Γκολάν;
- Θα επιτραπεί στη Δαμασκό να αναπτύξει κρατικές δυνάμεις στον Νότο;
- Ποιος θα εγγυηθεί τη συμφωνία;
- Και μπορεί η κυβέρνηση Αλ Σάραα να πείσει τη συριακή κοινωνία ότι η ειρήνη δεν ισοδυναμεί με παράδοση;
Η συνέντευξη του Σύρου προέδρου δεν σημαίνει ότι η ειρήνη βρίσκεται κοντά. Σημαίνει, όμως, ότι η Δαμασκός δεν θεωρεί πλέον τον πόλεμο με το Ισραήλ μόνιμη και αναπόφευκτη κατάσταση.
Και μόνο αυτή η μετατόπιση αποτελεί μία από τις σημαντικότερες γεωπολιτικές αλλαγές στη Μέση Ανατολή μετά την πτώση του Μπασάρ αλ Άσαντ.
Πηγή: pagenews.gr