Μια νέα γεωπολιτική πραγματικότητα αρχίζει να διαμορφώνεται στα Στενά του Ορμούζ, με το Ιράν και το Ομάν να βρίσκονται πολύ κοντά σε συμφωνία για τη διαχείριση προσωρινών διαδρόμων ναυσιπλοΐας και την κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ να παρακολουθεί μια διαδικασία στην οποία η Τεχεράνη επιμένει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν αποτελούν συμβαλλόμενο μέρος.
Το κρίσιμο στοιχείο, ωστόσο, είναι ότι η Ουάσιγκτον δείχνει διατεθειμένη να ανεχθεί μια προσωρινή φόρμουλα διαχείρισης μεταξύ των δύο κρατών που βρίσκονται στις δύο πλευρές του Ορμούζ, εφόσον δεν μετατραπεί σε μηχανισμό ιρανικού ελέγχου της διεθνούς ναυσιπλοΐας. Το Al-Monitor αναφέρει ότι Ιρανοί και Ομανοί αξιωματούχοι έβαζαν τις τελευταίες πινελιές στην πρόταση, ενώ Αμερικανός αξιωματούχος έθεσε δημόσια σαφείς όρους.
Το αμερικανικό «ναι, αλλά»
Η θέση της κυβέρνησης Τραμπ είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτική για το παζάρι που βρίσκεται σε εξέλιξη.
Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε στο Al-Monitor ότι οποιοσδήποτε προσωρινός διάδρομος πρέπει να λειτουργεί χωρίς εμπόδια, χωρίς προηγούμενες εγκρίσεις και χωρίς τέλη ή διόδια.
«Τα Στενά του Ορμούζ είναι διεθνής πλωτή οδός και κανένα μέρος δεν ελέγχει τις λωρίδες ή τη δυνατότητα διέλευσης», ήταν το μήνυμα της Ουάσιγκτον.
Πίσω από τη διπλωματική διατύπωση βρίσκεται η βασική αμερικανική ανησυχία: η προσωρινή διευθέτηση να μη δημιουργήσει προηγούμενο βάσει του οποίου η Τεχεράνη θα αποκτήσει de facto δικαίωμα να αποφασίζει ποιο πλοίο περνά, πότε περνά και με ποιους όρους.
Και αυτή είναι ίσως η δυσκολότερη ισορροπία ολόκληρης της συμφωνίας.
Η Τεχεράνη κερδίζει θέση στο τραπέζι του Ορμούζ
Για το Ιράν, η συμφωνία έχει σημασία που υπερβαίνει κατά πολύ τη διευκόλυνση της εμπορικής ναυσιπλοΐας.
Η Τεχεράνη επιμένει ότι οι επίσημες συνομιλίες διεξάγονται με το Ομάν και όχι με τις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ προωθεί ένα μοντέλο στο οποίο Ιράν και Ομάν θα έχουν κεντρικό ρόλο στη διαχείριση της κυκλοφορίας στις αντίστοιχες πλευρές των Στενών.
Με άλλα λόγια, η ιρανική πλευρά επιχειρεί να μετατρέψει μια κρίση που ξεκίνησε ως στρατιωτική αναμέτρηση σε διαπραγματευτικό κεφάλαιο για τη μεταπολεμική αρχιτεκτονική ασφαλείας του Κόλπου.
Η Ουάσιγκτον από την άλλη δεν θέλει να εμφανιστεί ότι αναγνωρίζει οποιαδήποτε ιρανική κυριαρχία επί ενός διεθνούς περάσματος.
Έτσι δημιουργείται μια ιδιότυπη φόρμουλα:
Ιράν και Ομάν μπορούν να διαχειρίζονται πρακτικά τη ροή – αλλά, σύμφωνα με τις ΗΠΑ, δεν μπορούν να αποκτήσουν το πολιτικό δικαίωμα να την ελέγχουν.
Προσωρινός διάδρομος – όχι πλήρες άνοιγμα
Αυτό είναι και το σημείο που απαιτεί προσοχή.
Οι τελευταίες πληροφορίες από την Τεχεράνη δεν περιγράφουν απαραίτητα μια άμεση και πλήρη επιστροφή του Ορμούζ στην προ κρίσης κατάσταση.
Ιρανοί αξιωματούχοι μιλούν για «προσωρινή διαδρομή» διάρκειας δύο έως τεσσάρων μηνών, με σημαντικό μέρος της κυκλοφορίας να περνά από ιρανικά χωρικά ύδατα. Παράλληλα, η Τεχεράνη έχει καταστήσει σαφές ότι μια τεχνική συμφωνία με το Ομάν δεν συνεπάγεται αυτομάτως πλήρη επαναλειτουργία των Στενών.
Άλλες πληροφορίες κάνουν λόγο για πλαίσιο 60 ημερών, με διαφορετική κατανομή της εισερχόμενης και εξερχόμενης κυκλοφορίας και παράλληλες εργασίες για την ασφαλέστερη λειτουργία κεντρικού θαλάσσιου διαδρόμου.
Η διαφορά δεν είναι λεπτομέρεια.
Άλλο μια προσωρινή ασφαλής λωρίδα για εμπορικά πλοία και άλλο η πλήρης αποκατάσταση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ.
Ο Τραμπ θέλει το Ορμούζ – αλλά κοιτάζει το πυρηνικό
Η αμερικανική στρατηγική φαίνεται να έχει δύο επίπεδα.
Το άμεσο είναι ενεργειακό: να αποκατασταθεί όσο γίνεται περισσότερο η εμπορική κυκλοφορία, να περιοριστεί το γεωπολιτικό ασφάλιστρο στις τιμές του πετρελαίου και να μειωθεί ο κίνδυνος νέου σοκ στην παγκόσμια οικονομία.
Το δεύτερο είναι πολύ μεγαλύτερο: το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Η ίδια η ανάλυση του Al-Monitor εκτιμά ότι η κυβέρνηση Τραμπ εμφανίζεται έτοιμη να αποδεχθεί έναν σημαντικό ρόλο Ιράν και Ομάν στη διαχείριση της προσωρινής φόρμουλας, ελπίζοντας ότι η αποκλιμάκωση στο Ορμούζ θα ανοίξει τελικά δρόμο για παραχωρήσεις της Τεχεράνης στον πυρηνικό φάκελο.
Άρα το πραγματικό παζάρι δεν αφορά μόνο τα τάνκερ.
Το Ορμούζ μπορεί να γίνει η γέφυρα για την επόμενη διαπραγμάτευση ΗΠΑ–Ιράν.
Το Ομάν επιστρέφει στον ρόλο του αθόρυβου μεσολαβητή
Στη μέση βρίσκεται το Ομάν, το οποίο για ακόμη μία φορά αποκτά δυσανάλογα μεγάλο διπλωματικό βάρος σε σχέση με το μέγεθός του.
Η Μουσκάτ διατηρεί ανοικτούς διαύλους με την Τεχεράνη, χωρίς ταυτόχρονα να αποκόπτεται από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τα αραβικά κράτη του Κόλπου.
Αυτό ακριβώς την καθιστά πολύτιμη.
Το Ομάν μπορεί να συνομιλεί απευθείας με το Ιράν, να διαμορφώνει μια τεχνική συμφωνία που η Τεχεράνη δεν χρειάζεται να παρουσιάσει στο εσωτερικό της ως υποχώρηση απέναντι στην Αμερική και ταυτόχρονα να μεταφέρει στην άλλη πλευρά τις αμερικανικές «κόκκινες γραμμές».
Έτσι εξηγείται και η φαινομενική αντίφαση:
η Τεχεράνη λέει ότι διαπραγματεύεται μόνο με τη Μουσκάτ, ενώ η Ουάσιγκτον εξακολουθεί να επηρεάζει καθοριστικά τους όρους του τελικού αποτελέσματος.
Το πετρέλαιο περιμένει το πράσινο φως
Η σημασία του Ορμούζ για τις ενεργειακές αγορές δύσκολα υπερτιμάται.
Πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη, από την οποία σε κανονικές συνθήκες διέρχεται τεράστιο μέρος του διεθνώς διακινούμενου πετρελαίου και LNG. Η κρίση έχει ήδη περιορίσει δραστικά την κίνηση σε σχέση με τα προπολεμικά επίπεδα, παρά την αύξηση των διελεύσεων τις τελευταίες ημέρες.
Για τις αγορές, επομένως, η λέξη «συμφωνία» δεν αρκεί.
Χρειάζονται ασφαλιστική κάλυψη, καθαροί κανόνες διέλευσης, απομάκρυνση των στρατιωτικών κινδύνων και κυρίως βεβαιότητα ότι μια νέα πολιτική ή στρατιωτική κρίση δεν θα κλείσει ξανά τον διάδρομο μέσα σε λίγες ημέρες.
Το μεγάλο ερώτημα: ποιος θα ελέγχει πραγματικά τα Στενά;
Η συμφωνία Ιράν–Ομάν μπορεί να αποτελέσει το πρώτο πραγματικό βήμα αποκλιμάκωσης. Μπορεί όμως ταυτόχρονα να γεννήσει μια πολύ μεγαλύτερη γεωπολιτική συζήτηση.
Διότι εάν το προσωρινό μοντέλο λειτουργήσει, η Τεχεράνη θα μπορεί να υποστηρίξει ότι απέδειξε στην πράξη πως καμία βιώσιμη αρχιτεκτονική ναυσιπλοΐας στον Περσικό Κόλπο δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς τη συμμετοχή της.
Οι ΗΠΑ, αντίθετα, θέλουν να διασφαλίσουν ότι η συμμετοχή δεν θα μετατραπεί σε κυριαρχία.
Και κάπου ανάμεσα στις δύο θέσεις βρίσκεται το Ομάν, επιχειρώντας να κατασκευάσει έναν συμβιβασμό αρκετά λειτουργικό ώστε να περάσουν ξανά τα τάνκερ, αλλά αρκετά ασαφή ώστε Ουάσιγκτον και Τεχεράνη να μπορούν να τον παρουσιάσουν ως δική τους επιτυχία.
Αυτό είναι πλέον το πραγματικό παιχνίδι στο Ορμούζ: όχι μόνο ποιος ανοίγει τα Στενά, αλλά ποιος θα μπορεί την επόμενη ημέρα να ισχυριστεί ότι κρατά το κλειδί.
Πηγή: pagenews.gr