Δημογραφική «βόμβα» στην Ελλάδα: Οι 5 αριθμοί που δείχνουν τι έρχεται για οικονομία,συντάξεις,αγορά εργασίας

Η Ελλάδα είναι ήδη η τέταρτη γηραιότερη χώρα της ΕΕ, οι γεννήσεις βρίσκονται στον ευρωπαϊκό πάτο και η δημιουργία οικογένειας μετατίθεται όλο και αργότερα – Γιατί το δημογραφικό μετατρέπεται από κοινωνικό πρόβλημα σε μείζονα οικονομική και πολιτική πρόκληση

Το δημογραφικό δεν αποτελεί πλέον μια μακρινή απειλή για την Ελλάδα. Οι συνέπειές του έχουν ήδη αρχίσει να περνούν στην οικονομία, στην αγορά εργασίας, στο ασφαλιστικό σύστημα, στην Υγεία και τελικά στις ίδιες τις δυνατότητες ανάπτυξης της χώρας.

Η νέα έκδοση «Demography of Europe – 2026» της Eurostat αποτυπώνει μια ιδιαίτερα δύσκολη πραγματικότητα: η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις γηραιότερες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις ως προς τις γεννήσεις και ταυτόχρονα καταγράφει το υψηλότερο ποσοστό γεννήσεων από γυναίκες άνω των 40 ετών στην ΕΕ.

Πέντε αριθμοί είναι αρκετοί για να αποτυπώσουν το μέγεθος της πρόκλησης:

• 47,2 έτη είναι πλέον η διάμεση ηλικία στην Ελλάδα.
• +8 χρόνια αυξήθηκε η διάμεση ηλικία μέσα σε μόλις δύο δεκαετίες.
• 6,6 γεννήσεις ανά 1.000 κατοίκους καταγράφηκαν το 2024.
• 11% των παιδιών γεννιούνται από μητέρες ηλικίας τουλάχιστον 40 ετών.
• Μόλις 10% των γεννήσεων πραγματοποιούνται εκτός γάμου, έναντι 41% στην ΕΕ.

Πίσω από τους αριθμούς κρύβεται το πραγματικό πρόβλημα: λιγότεροι νέοι σήμερα σημαίνουν λιγότεροι εργαζόμενοι, φορολογούμενοι και ασφαλισμένοι αύριο.

Στα 47,2 χρόνια η «μέση» Ελλάδα

Την 1η Ιανουαρίου 2025 η διάμεση ηλικία του ελληνικού πληθυσμού είχε φθάσει τα 47,2 χρόνια, έναντι 44,9 ετών στην ΕΕ.

Μόνο τρεις χώρες βρίσκονται ψηλότερα:

• Ιταλία: 49,1 έτη
• Βουλγαρία: 47,3 έτη
• Πορτογαλία: 47,3 έτη
• Ελλάδα: 47,2 έτη
• Ευρωπαϊκή Ένωση: 44,9 έτη

Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η ταχύτητα της μεταβολής. Το 2005 η διάμεση ηλικία στην Ελλάδα ήταν 39,2 χρόνια. Μέχρι το 2025 αυξήθηκε κατά 8 ολόκληρα χρόνια, την τρίτη μεγαλύτερη άνοδο στην ΕΕ μετά τη Ρουμανία και την Πορτογαλία.

Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο οικονομικό στοιχείο του δημογραφικού. Η ηλικιακή πυραμίδα αλλάζει και μαζί της μεταβάλλεται η σχέση ανάμεσα στον οικονομικά ενεργό πληθυσμό και στους ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας.

Οι άνω των 80 αυξάνονται – Οι νέοι λιγοστεύουν

Η μακροζωία αποτελεί θετική κοινωνική εξέλιξη. Όταν όμως συνδυάζεται με επίμονη υπογεννητικότητα, δημιουργεί μια εντελώς διαφορετική οικονομική εξίσωση.

Περισσότεροι ηλικιωμένοι σημαίνουν αυξημένες ανάγκες για συντάξεις, νοσοκομειακή περίθαλψη, φάρμακα και υπηρεσίες μακροχρόνιας φροντίδας.

Την ίδια στιγμή, η συρρίκνωση των νεότερων ηλικιακών ομάδων περιορίζει τη δεξαμενή από την οποία θα προέλθουν οι εργαζόμενοι που θα χρηματοδοτούν αυτά τα συστήματα.

Οι μακροχρόνιες προβολές της Eurostat δείχνουν ακριβώς προς αυτή την κατεύθυνση: η αύξηση των ηλικιωμένων σε συνδυασμό με τη μείωση του πληθυσμού εργάσιμης ηλικίας αναμένεται να ανεβάσει σημαντικά τον δείκτη εξάρτησης ηλικιωμένων στις ευρωπαϊκές περιφέρειες έως το 2050.

Το μεγάλο πρόβλημα: Δεν γεννιούνται αρκετά παιδιά

Το 2024 η Ελλάδα κατέγραψε μόλις 6,6 γεννήσεις ανά 1.000 κατοίκους.

Η σύγκριση με την Ευρώπη είναι αποκαλυπτική:

• Ιταλία: 6,3
• Ισπανία: 6,5
• Ελλάδα: 6,6
• Λιθουανία: 6,6
• Μέσος όρος ΕΕ: 7,9
• Γαλλία: 9,6
• Ιρλανδία: 9,9
• Κύπρος: 10,0

Η Ελλάδα βρίσκεται συνεπώς ανάμεσα στις τέσσερις χώρες με τη χαμηλότερη γεννητικότητα στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Και το πρόβλημα δεν είναι αποκλειστικά ελληνικό. Το 2024 γεννήθηκαν περίπου 3,55 εκατ. παιδιά στην ΕΕ, 3,3% λιγότερα από το 2023, ενώ ο ευρωπαϊκός δείκτης γονιμότητας υποχώρησε στο ιστορικά χαμηλό 1,34 παιδί ανά γυναίκα.

Για την Ελλάδα, όμως, η χαμηλή αφετηρία και η ήδη μεγάλη γήρανση κάνουν την εξίσωση δυσκολότερη.

Η Ελλάδα πρωταθλήτρια στις μητέρες άνω των 40

Υπάρχει ακόμη ένας δείκτης που αποκαλύπτει πόσο έχει μετακινηθεί χρονικά η δημιουργία οικογένειας.

Το 11% των γεννήσεων στην Ελλάδα το 2024 αφορούσε μητέρες ηλικίας 40 ετών και άνω, το υψηλότερο ποσοστό σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ακολουθούν:

• Ελλάδα: 11%
• Ισπανία: 10%
• Ιταλία: 9%
• Ιρλανδία: 9%
• Ευρωπαϊκή Ένωση: 6%

Μάλιστα, σε επίπεδο ΕΕ το ποσοστό των γεννήσεων από μητέρες άνω των 40 έχει διπλασιαστεί σε δύο δεκαετίες, από 3% το 2004 σε 6% το 2024.

Η τάση συνδέεται με μια σειρά κοινωνικών και οικονομικών παραγόντων: μεγαλύτερη διάρκεια σπουδών, καθυστερημένη οικονομική ανεξαρτησία, στεγαστικό κόστος, εργασιακή ανασφάλεια αλλά και διαφορετικές προσωπικές επιλογές.

Για τη δημογραφία, όμως, το αποτέλεσμα είναι συγκεκριμένο: όσο μετατίθεται η ηλικία απόκτησης του πρώτου παιδιού, τόσο μικραίνει χρονικά το περιθώριο για την απόκτηση δεύτερου ή τρίτου.

Το ελληνικό παράδοξο με τον γάμο

Ένα ακόμη στοιχείο διαφοροποιεί εντυπωσιακά την Ελλάδα από την υπόλοιπη Ευρώπη.

Μόλις 10% των παιδιών στην Ελλάδα γεννήθηκαν εκτός γάμου το 2024, το χαμηλότερο ποσοστό στην ΕΕ.

Η διαφορά είναι τεράστια:

• Ελλάδα: 10%
• Μέσος όρος ΕΕ: 41%
• Πορτογαλία: 59%
• Γαλλία: 60%
• Βουλγαρία: 62%

Σε επτά κράτη-μέλη περισσότερα από τα μισά παιδιά γεννιούνται εκτός γάμου.

Το στοιχείο δεν σημαίνει από μόνο του ότι ο γάμος προκαλεί την υπογεννητικότητα. Δείχνει όμως ότι στην Ελλάδα η τεκνοποίηση παραμένει πολύ στενότερα συνδεδεμένη με τον γάμο σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη.

Και όταν πριν από τη δημιουργία οικογένειας προηγούνται η εξασφάλιση κατοικίας, η επαγγελματική σταθερότητα και ένας γάμος, το χρονικό σημείο της τεκνοποίησης μπορεί να μετακινείται όλο και αργότερα.

Από το δημογραφικό στο ΑΕΠ

Εδώ βρίσκεται η οικονομική πλευρά που συχνά χάνεται μέσα στη συζήτηση για τις γεννήσεις.

Το δημογραφικό μπορεί να μετατραπεί σε φρένο για τη δυνητική ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας, εάν η μείωση του πληθυσμού εργάσιμης ηλικίας δεν αντισταθμιστεί από υψηλότερη παραγωγικότητα, μεγαλύτερη συμμετοχή στην απασχόληση ή μεταναστευτικές ροές.

Οι πιέσεις απλώνονται σε ολόκληρη την οικονομία:

• μικρότερη προσφορά εργατικού δυναμικού,
• δυσκολότερη κάλυψη κενών θέσεων εργασίας,
• μεγαλύτερη αναλογία συνταξιούχων προς εργαζομένους,
• αυξημένες ανάγκες Υγείας και μακροχρόνιας φροντίδας,
• μεγαλύτερη πίεση στο ασφαλιστικό,
• συρρίκνωση μαθητικού πληθυσμού σε αρκετές περιοχές,
• περαιτέρω ερήμωση της περιφέρειας,
• αλλαγές στην κατανάλωση και στην αγορά κατοικίας.

Το δημογραφικό, επομένως, δεν είναι απλώς θέμα οικογενειακής πολιτικής. Είναι πλέον θέμα παραγωγικού μοντέλου.

Η πολιτική μάχη των επόμενων ετών

Η κυβέρνηση έχει αναγνωρίσει το δημογραφικό ως κεντρική εθνική πρόκληση και έχει προχωρήσει σε μέτρα στήριξης της οικογένειας, της στέγασης και της τεκνοποίησης. Ωστόσο, οι αριθμοί δείχνουν ότι η αντιμετώπιση ενός προβλήματος που χτίστηκε επί δεκαετίες απαιτεί διάρκεια και πολιτικές πολύ ευρύτερες από ένα επίδομα γέννησης.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν η Ελλάδα μπορεί να κάνει οικονομικά ευκολότερη την απόφαση ενός νέου ανθρώπου να δημιουργήσει οικογένεια νωρίτερα, χωρίς ταυτόχρονα να επιβαρύνει υπέρμετρα τα δημόσια οικονομικά.

Στέγη, εισόδημα, φορολογία οικογενειών, βρεφονηπιακοί σταθμοί, συμφιλίωση καριέρας και μητρότητας, υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, αποκέντρωση, μεγαλύτερη συμμετοχή των γυναικών και των νέων στην αγορά εργασίας αποτελούν κομμάτια της ίδιας εξίσωσης.

103,6 γυναίκες για κάθε 100 άνδρες στην Ελλάδα

Υπάρχει τέλος και μια ακόμη ενδιαφέρουσα δημογραφική διάσταση.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, την 1η Ιανουαρίου 2025 καταγράφονταν περίπου 230 εκατ. γυναίκες και 221 εκατ. άνδρες, με τις γυναίκες να είναι αριθμητικά περισσότερες κατά 4,2%.

Στην Ελλάδα η αναλογία διαμορφώνεται σε 103,6 γυναίκες ανά 100 άνδρες.

Η αριθμητική υπεροχή των γυναικών συνδέεται μεταξύ άλλων με τη μεγαλύτερη διάρκεια ζωής τους και γίνεται περισσότερο εμφανής στις μεγαλύτερες ηλικίες.

Το ρολόι έχει ήδη αρχίσει να μετρά

Η μεγάλη παγίδα είναι να αντιμετωπιστεί το δημογραφικό σαν ένα πρόβλημα του 2040 ή του 2050.

Δεν είναι.

Τα παιδιά που δεν γεννήθηκαν την προηγούμενη δεκαετία είναι οι νέοι που δεν θα εισέλθουν στην αγορά εργασίας την επόμενη. Και οι εργαζόμενοι που δεν θα υπάρχουν τότε είναι εκείνοι που δεν θα παράγουν ΑΕΠ, δεν θα καταβάλλουν ασφαλιστικές εισφορές και δεν θα στηρίζουν στον ίδιο βαθμό ένα ολοένα μεγαλύτερο ηλικιωμένο πληθυσμό.

Γι’ αυτό και οι πέντε δείκτες της Eurostat δεν αποτελούν απλώς μια δημογραφική στατιστική.

Είναι μια προειδοποίηση για την οικονομία της Ελλάδας των επόμενων 20 και 30 ετών – και ίσως μία από τις δυσκολότερες πολιτικές εξισώσεις που θα κληθεί να λύσει οποιαδήποτε κυβέρνηση.

Πηγή: pagenews.gr