Γκουτέρες: «Το Συμβούλιο Ασφαλείας έχει παραλύσει» – Οι υπερδυνάμεις χάνουν την ισχύ τους
ΧΡΟΝΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ 9 '
Πηγή Φωτογραφίας: AP Photo//Γκουτέρες: «Το Συμβούλιο Ασφαλείας έχει παραλύσει» – Οι υπερδυνάμεις χάνουν την ισχύ τους
Μια από τις πιο ωμές αποτιμήσεις για την κατάσταση της παγκόσμιας τάξης έκανε ο Αντόνιο Γκουτέρες, προειδοποιώντας ότι το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ έχει ουσιαστικά παραλύσει εξαιτίας των βαθιών γεωπολιτικών διαιρέσεων.
Σε εκτενή συνέντευξή του στους Financial Times, σχεδόν δέκα χρόνια μετά την ανάληψη των καθηκόντων του, ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ περιγράφει έναν κόσμο πολύ διαφορετικό από εκείνον του 2017: λιγότερο πολυμερή, πιο ανταγωνιστικό και με ολοένα περισσότερες χώρες να προτάσσουν ανοικτά τα εθνικά τους συμφέροντα.
Η μεγαλύτερη προειδοποίησή του, όμως, αφορά την ίδια τη λειτουργία του διεθνούς συστήματος.
«Η αλήθεια είναι ότι το Συμβούλιο Ασφαλείας, κατά τη διάρκεια αυτών των δέκα ετών, έγινε πρακτικά παράλυτο από τις γεωπολιτικές διαιρέσεις.»
Ρωσία, ΗΠΑ και τα βέτο που μπλοκάρουν τον ΟΗΕ
Ο Γκουτέρες ήταν εξαιρετικά συγκεκριμένος ως προς τις αιτίες της παράλυσης.
Αναφέρθηκε στη διαδοχή ρωσικών βέτο για τον πόλεμο Ρωσίας–Ουκρανίας και αμερικανικών βέτο σε ζητήματα που αφορούν το Ισραήλ και ιδιαίτερα τη Γάζα.
Κατά τον ίδιο, το αποτέλεσμα είναι ότι το Συμβούλιο Ασφαλείας αδυνατεί πλέον να ασκήσει την απαραίτητη πίεση στα εμπλεκόμενα μέρη ώστε να σταματούν συγκρούσεις.
«Έχει επικρατήσει πλέον ένα αίσθημα ατιμωρησίας.»
Ο Γκουτέρες εξηγεί ότι όταν δεν υπάρχει Συμβούλιο Ασφαλείας ικανό να επιβάλει συνέπειες, μειώνεται δραματικά η δυνατότητα του ΟΗΕ τόσο να αποτρέπει πολέμους όσο και να τους τερματίζει.
«Ήρθε η ώρα οι υπερδυνάμεις να καταλάβουν τα όρια της ισχύος τους»
Ακόμη πιο σημαντική γεωπολιτικά είναι η εκτίμησή του για τις ίδιες τις μεγάλες δυνάμεις.
Ο γενικός γραμματέας θεωρεί ότι ο κόσμος αλλάζει με τέτοια ταχύτητα ώστε ούτε οι ΗΠΑ ούτε η Ρωσία –ούτε γενικότερα οι παραδοσιακές υπερδυνάμεις– μπορούν πλέον να θεωρούν ότι διαθέτουν την ίδια δυνατότητα επιβολής που είχαν στο παρελθόν.
«Νομίζω ότι ήρθε η ώρα οι υπερδυνάμεις να καταλάβουν τα όρια της ισχύος τους.»
Και χρησιμοποίησε δύο παραδείγματα:
«Κοιτάξτε τι συνέβη με τη Ρωσία και την Ουκρανία. Κοιτάξτε τι συνέβη με τις ΗΠΑ και το Ιράν.»
Το συμπέρασμά του είναι σαφές:
«Οι υπερδυνάμεις πρέπει να καταλάβουν ότι τα πράγματα έχουν αλλάξει. Το βάρος των διαφορετικών χωρών έχει αλλάξει.»
Ο νέος κόσμος θα είναι πολυπολικός
Για τον Γκουτέρες, η μετάβαση προς την πολυπολικότητα είναι πλέον αναπόφευκτη.
Δεν θεωρεί όμως δεδομένο ότι αυτή η εξέλιξη θα οδηγήσει σε μεγαλύτερη σταθερότητα.
«Κινούμαστε ξεκάθαρα προς την πολυπολικότητα.»
Το κρίσιμο ερώτημα, όπως λέει, είναι εάν αυτή η πολυπολικότητα θα οργανωθεί μέσα σε ένα δίκτυο εμπορικών, τεχνολογικών και διεθνών σχέσεων ή εάν θα εξελιχθεί σε έναν νέο ανταγωνισμό μεταξύ κρατών και μπλοκ.
«Εάν δεν οργανώσουμε την πολυπολικότητα, ο κίνδυνος είναι να μεταφραστεί σε περισσότερο ανταγωνισμό και τελικά σε περισσότερη αντιπαράθεση.»
Και ο Γκουτέρες κάνει μια ιστορικά βαριά σύγκριση.
Η Ευρώπη πριν από τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο ήταν επίσης πολυπολική. Η απουσία όμως αποτελεσματικών πολυμερών θεσμών διαχείρισης αυτής της ισορροπίας ισχύος συνέβαλε, κατά την ανάγνωσή του, στην καταστροφή που ακολούθησε.
«Ο ΟΗΕ δεν μπορεί να αντανακλά τον κόσμο του 1945»
Εδώ βρίσκεται ίσως η σημαντικότερη θεσμική παρέμβασή του.
Ο σημερινός ΟΗΕ εξακολουθεί, σε μεγάλο βαθμό, να αντικατοπτρίζει την κατανομή ισχύος που δημιουργήθηκε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Ο Γκουτέρες θεωρεί ότι αυτό δεν μπορεί να συνεχιστεί.
«Χρειαζόμαστε πολυμερείς θεσμούς που να αντιστοιχούν στον σημερινό κόσμο και όχι στον κόσμο του 1945.»
Το μεγαλύτερο πρόβλημα βρίσκεται στο Συμβούλιο Ασφαλείας.
Ο ίδιος επισημαίνει ότι τρεις από τις πέντε μόνιμες θέσεις βρίσκονται σε ευρωπαϊκές δυνάμεις –αν συνυπολογιστεί η Ρωσία ως ευρωπαϊκή χώρα– ενώ η Αφρική και η Λατινική Αμερική δεν διαθέτουν καμία μόνιμη έδρα.
«Η Ευρώπη δεν είναι τα τρία πέμπτα του κόσμου.»
«Δεν υπάρχουν Αφρικανοί μόνιμοι εκπρόσωποι. Δεν υπάρχουν μόνιμοι εκπρόσωποι από τη Λατινική Αμερική.»
Η μεγάλη παραδοχή: «Η εξουσία δεν χαρίζεται – κατακτάται»
Όταν ρωτήθηκε πώς μπορεί να αλλάξει ένα σύστημα στο οποίο εκείνοι που διαθέτουν το βέτο δεν έχουν ιδιαίτερο κίνητρο να εγκαταλείψουν την εξουσία τους, ο Γκουτέρες έδωσε μια από τις πιο πολιτικές απαντήσεις ολόκληρης της συνέντευξης:
«Η εξουσία δεν δίνεται ποτέ. Πρέπει να κατακτηθεί.»
Για τον ίδιο, η σταδιακή ενίσχυση του ρόλου αναδυόμενων οικονομιών στις διεθνείς οικονομικές και χρηματοπιστωτικές συζητήσεις αποτελεί έναν από τους τρόπους με τους οποίους μπορεί να ξεκινήσει αυτή η αναδιανομή ισχύος.
Ο οικονομικός συναγερμός στον ΟΗΕ: $4 δισ. ληξιπρόθεσμες οφειλές
Η κρίση όμως δεν είναι μόνο πολιτική.
Είναι και οικονομική.
Ο Γκουτέρες αποκάλυψε ότι ο ΟΗΕ αντιμετωπίζει περίπου 4 δισ. δολάρια σε ληξιπρόθεσμες οφειλές, ενώ στον προϋπολογισμό του 2026 προχώρησε σε μείωση των θέσεων εργασίας κατά 22%.
«Δεν γνωρίζω κανέναν δημόσιο οργανισμό στον κόσμο που να κάνει, σε μια δημοσιονομική μετάβαση, μείωση 22% των θέσεων.»
Παρά τα προβλήματα ρευστότητας, διαβεβαίωσε ότι οι μισθοί θα συνεχίσουν να πληρώνονται έως το τέλος του έτους.
Η περικοπή χρηματοδότησης έχει όμως πραγματικές ανθρώπινες συνέπειες.
«Υπάρχουν περισσότεροι άνθρωποι που πεθαίνουν από πείνα. Υπάρχουν περισσότεροι άνθρωποι που πεθαίνουν λόγω έλλειψης εμβολίων.»
Τραμπ και ΟΗΕ: Άλλη η ρητορική, άλλη η πραγματικότητα
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η τοποθέτησή του για τη σχέση του ΟΗΕ με την κυβέρνηση Τραμπ.
Παρά την έντονα αντιπολυμερή ρητορική της Ουάσιγκτον, ο Γκουτέρες υποστηρίζει ότι στην πράξη υπάρχει συνεργασία σε αρκετά μέτωπα.
Αναφέρει τη Δυτική Σαχάρα, τη Λιβύη, το Σουδάν και την Αϊτή ως περιπτώσεις όπου ΗΠΑ και ΟΗΕ συνεργάζονται.
«Μερικές φορές υπάρχει διαφορά μεταξύ αυτού που λένε οι άνθρωποι και αυτού που κάνουν, μεταξύ ρητορικής και πραγματικότητας.»
Γάζα και Ισραήλ: «Απορρίπτω πλήρως την κατηγορία περί μεροληψίας»
Ο Γκουτέρες υπερασπίστηκε σθεναρά τη στάση της Γραμματείας του ΟΗΕ απέναντι στο Ισραήλ.
Αναγνώρισε ότι υπάρχουν ανεξάρτητες δομές και εισηγητές στο σύστημα των Ηνωμένων Εθνών για τους οποίους ο γενικός γραμματέας δεν μπορεί να μιλήσει.
Για τη δική του γραμματεία όμως ήταν κατηγορηματικός:
«Απορρίπτω πλήρως την ιδέα της μεροληψίας.»
Και πρόσθεσε:
«Πιστεύω ότι βρισκόμαστε στη σωστή πλευρά της Ιστορίας.»
Παράλληλα, επανέλαβε τόσο την καταδίκη της επίθεσης της Hamas της 7ης Οκτωβρίου όσο και τη θέση του ότι όσα ακολούθησαν στη Γάζα και στον Λίβανο ήταν απαράδεκτα και ότι συγκεκριμένες ισραηλινές πολιτικές αποτέλεσαν απειλή για τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια.
Κύπρος: «Αν υπάρχει δύσκολη διαμεσολάβηση, είναι αυτή»
Υπάρχει και μια δήλωση με άμεσο ελληνικό ενδιαφέρον.
Απαντώντας στην κριτική ότι ο ΟΗΕ έχει απομακρυνθεί από τη διαμεσολάβηση συγκρούσεων, ο Γκουτέρες επικαλέστηκε την Κύπρο.
«Μόλις επέστρεψα από την Κύπρο. Αν υπάρχει μια δύσκολη διαμεσολάβηση να γίνει, είναι αυτή.»
Η αναφορά αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς ο ΟΗΕ εξακολουθεί να θεωρεί το Κυπριακό μία από τις δυσκολότερες και μακροβιότερες υποθέσεις διαμεσολάβησης.
Ορμούζ: Γιατί η ενεργειακή ασφάλεια σπρώχνει προς τις ΑΠΕ
Ο Γκουτέρες συνέδεσε μάλιστα ευθέως τη σημερινή κρίση στο Στενό του Ορμούζ με την ενεργειακή μετάβαση.
Όπως υποστήριξε, η πολιτική βούληση για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής μπορεί να έχει μειωθεί, όμως η ίδια η οικονομική και γεωπολιτική πραγματικότητα λειτουργεί υπέρ των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
«Με αυτό που συνέβη στο Στενό του Ορμούζ, οι ανανεώσιμες πηγές είναι ένας πολύ ασφαλέστερος τρόπος παραγωγής ενέργειας.»
Εδώ βρίσκεται μια σημαντική μετατόπιση του επιχειρήματος για την πράσινη μετάβαση: δεν αφορά πλέον μόνο το κλίμα, αλλά και την εθνική και ενεργειακή ασφάλεια.
ΟΗΕ και Τεχνητή Νοημοσύνη: Η νέα μάχη για παγκόσμιους κανόνες
Ο Γκουτέρες υπερασπίστηκε επίσης τον ρόλο του ΟΗΕ στην παγκόσμια διακυβέρνηση της τεχνητής νοημοσύνης.
Υποστήριξε ότι ο Οργανισμός διαχειρίζεται σήμερα το μοναδικό ανεξάρτητο διεθνές επιστημονικό panel για την AI και έχει κατορθώσει να φέρει στη σχετική διαδικασία χώρες που μέχρι πρόσφατα δεν συμμετείχαν σε κανένα διεθνές σχήμα διακυβέρνησης της τεχνολογίας.
Σύμφωνα με τον ίδιο, πριν από την πρωτοβουλία του ΟΗΕ, 111 χώρες δεν είχαν συμμετάσχει ποτέ σε αντίστοιχο διεθνές όργανο για την Τεχνητή Νοημοσύνη.
Η μεγάλη μάχη δεν είναι αν θα υπάρχει ΟΗΕ – αλλά ποιος ΟΗΕ
Ο Γκουτέρες απορρίπτει την ιδέα ότι τα Ηνωμένα Έθνη βρίσκονται αναπόφευκτα στον δρόμο της Κοινωνίας των Εθνών.
Υπενθυμίζει ότι, παρά όλες τις αποτυχίες και τις αδυναμίες τους, τα Ηνωμένα Έθνη συνέβαλαν σε κάτι θεμελιώδες: στην αποφυγή ενός άμεσου πολέμου μεταξύ υπερδυνάμεων.
Και θεωρεί ότι αυτό από μόνο του αποτελεί λόγο για να επιβιώσει ένας μεταρρυθμισμένος ΟΗΕ στο κέντρο του διεθνούς συστήματος.
Η ουσία όμως της συνέντευξής του είναι βαθύτερη.
Ο κόσμος του 1945 τελειώνει.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν η ισχυρότερη δύναμη του διεθνούς συστήματος, αλλά δεν μπορούν να επιβάλλουν παντού τη θέλησή τους. Η Κίνα ανεβαίνει. Η Ινδία, η Βραζιλία, η Τουρκία, οι χώρες του Κόλπου και άλλες μεσαίες δυνάμεις απαιτούν περισσότερο χώρο. Η Ρωσία αμφισβητεί ανοικτά την υφιστάμενη τάξη.
Και ο ΟΗΕ εξακολουθεί να λειτουργεί με μια αρχιτεκτονική εξουσίας που σχεδιάστηκε όταν μεγάλο μέρος του σημερινού κόσμου ήταν ακόμη αποικίες.
Αυτό είναι το πραγματικό μήνυμα Γκουτέρες:
η πολυπολικότητα είναι αναπόφευκτη. Το ερώτημα είναι αν θα οργανωθεί με κανόνες – ή αν ο κόσμος θα επιστρέψει στην ωμή ισορροπία ισχύος.
Και αυτή ίσως είναι η μεγαλύτερη μάχη για τον διάδοχό του: όχι απλώς να κρατήσει ζωντανό τον ΟΗΕ, αλλά να δημιουργήσει έναν ΟΗΕ που να έχει πραγματική σχέση με τον κόσμο του 2030 και όχι με εκείνον του 1945.
Πηγή: pagenews.gr
Διαβάστε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο
