Αθήνα πιέζει για «ευρωπαϊκό συναγερμό» στο μεταναστευτικό – Το σχέδιο Μητσοτάκη περνά πλέον στις Βρυξέλλες

Η ελληνική πρόταση για ειδικό ευρωπαϊκό μηχανισμό έκτακτης ανάγκης σε περιπτώσεις μαζικής και εργαλειοποιημένης μεταναστευτικής πίεσης περνά από τη θεωρία στο επόμενο θεσμικό στάδιο. Ο Θάνος Πλεύρης ετοιμάζεται να παρουσιάσει το σχέδιο στο επόμενο Συμβούλιο Εσωτερικών της ΕΕ, ενώ η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έβαλε δημόσια στο τραπέζι νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο για ακραίες καταστάσεις πίεσης στα σύνορα.

Η Αθήνα επιχειρεί να μεταφέρει το μεταναστευτικό από τη διαχείριση κρίσεων σε ένα μόνιμο ευρωπαϊκό δόγμα έκτακτης ανάγκης.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες που δημοσίευσε το ΑΠΕ-ΜΠΕ και αναπαρήγαγε το mononews, το υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου επεξεργάζεται ολοκληρωμένη πρόταση για τη δημιουργία ειδικού ευρωπαϊκού μηχανισμού που θα ενεργοποιείται όταν ένα κράτος-μέλος δέχεται μαζική, αιφνίδια και οργανωμένη μεταναστευτική πίεση.

Το σχέδιο αναμένεται να παρουσιάσει ο Θάνος Πλεύρης στο επόμενο Συμβούλιο Εσωτερικών της ΕΕ.

Η ελληνική πρωτοβουλία πατά πάνω σε δύο πολιτικούς άξονες:

την πρόταση του Κυριάκου Μητσοτάκη για «ειδικό καθεστώς έκτακτης ανάγκης»,

και τη σημερινή ανακοίνωση της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν για νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο αντιμετώπισης οργανωμένων ή εργαλειοποιημένων μαζικών μετακινήσεων.

Από την Ελλάδα στις Βρυξέλλες

Η βασική πολιτική ιδέα της Αθήνας είναι ότι η ΕΕ χρειάζεται μηχανισμό διαφορετικό από τα συνήθη εργαλεία του Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο.

Το υφιστάμενο πλαίσιο έχει σχεδιαστεί για πιέσεις που, έστω δύσκολα, παραμένουν διαχειρίσιμες.

Η ελληνική επιχειρηματολογία αφορά κάτι πιο ακραίο:

περιπτώσεις όπου οι μεταναστευτικές ροές δεν είναι απλώς αυξημένες, αλλά οργανώνονται, διευκολύνονται ή ενισχύονται με τρόπο που μπορεί να χρησιμοποιείται ως μοχλός γεωπολιτικής πίεσης.

Σε αυτό το σενάριο, η Αθήνα ζητά να υπάρχει εκ των προτέρων καθορισμένο ευρωπαϊκό πρωτόκολλο.

Το σχέδιο Μητσοτάκη: Πότε ενεργοποιείται ο μηχανισμός

Η πρόταση προβλέπει «σαφή και αντικειμενικά κριτήρια ενεργοποίησης».

Αυτά, σύμφωνα με το σχέδιο που είχε περιγράψει ο πρωθυπουργός, θα πρέπει να συνδυάζουν δύο κατηγορίες δεδομένων.

Πρώτον, ποσοτικά στοιχεία:

την κλίμακα των αφίξεων,

την ταχύτητα με την οποία αυξάνονται,

και τη σχέση τους με τις πραγματικές δυνατότητες διαχείρισης του κράτους-μέλους.

Δεύτερον, ποιοτικά στοιχεία:

ενδείξεις συντονισμού,

εμπλοκή τρίτων χωρών,

οργανωμένα δίκτυα,

ή άλλους μηχανισμούς που μπορεί να συνδέουν τις ροές με σκοπούς πολιτικής πίεσης.

Η λογική είναι να μην αρκεί απλώς ένας μεγάλος αριθμός αφίξεων.

Θα πρέπει να διαπιστώνεται και το ειδικό πλαίσιο της κρίσης.

Το πιο αμφιλεγόμενο σημείο: προσωρινή αλλαγή στις διαδικασίες ασύλου

Το πιο κρίσιμο σκέλος της ελληνικής πρότασης αφορά τη δυνατότητα προσωρινής προσαρμογής των κανονικών διαδικασιών.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε υποστηρίξει ότι σε «σαφώς καθορισμένες εξαιρετικές περιπτώσεις ακραίας και δυσανάλογης πίεσης» τα κράτη-μέλη θα πρέπει να μπορούν, στο πλαίσιο ειδικού ευρωπαϊκού καθεστώτος, να αναστέλλουν προσωρινά την υποβολή νέων αιτήσεων ασύλου από νεοαφιχθέντες και να επιταχύνουν τις επιστροφές όσων δεν δικαιούνται παραμονή.

Η ίδια πρόταση συνοδεύεται από κρίσιμους νομικούς περιορισμούς.

Η ελληνική θέση, όπως διατυπώθηκε, είναι ότι κάθε έκτακτο μέτρο πρέπει να είναι:

χρονικά περιορισμένο,

αναλογικό,

σαφώς αιτιολογημένο,

και συμβατό με το δίκαιο της ΕΕ, τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων και την αρχή της μη επαναπροώθησης.

Αυτό είναι και το σημείο όπου θα δοθεί η πιο δύσκολη νομική συζήτηση στις Βρυξέλλες.

Η φον ντερ Λάιεν αλλάζει το πολιτικό κλίμα

Η σημερινή ομιλία της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δίνει μεγαλύτερο πολιτικό βάρος στην ελληνική πρωτοβουλία.

Η πρόεδρος της Κομισιόν ανακοίνωσε ότι η Επιτροπή θα προτείνει νέο «Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Αντιμετώπισης Καταστάσεων Έκτακτης Ανάγκης» για περιπτώσεις όπου μαζικές μετακινήσεις «οργανώνονται και εργαλειοποιούνται».

Σύμφωνα με την τοποθέτηση που παρέθεσε το δημοσίευμα, το πλαίσιο θα ενεργοποιείται μόνο βάσει αυστηρά καθορισμένων κριτηρίων και θα προβλέπει χρονικά περιορισμένη ευελιξία στις κανονικές διαδικασίες.

Η πολιτική σημασία είναι εμφανής.

Η ιδέα ότι η εργαλειοποιημένη μετανάστευση αποτελεί ξεχωριστή κατηγορία ευρωπαϊκής απειλής περνά πλέον πιο καθαρά στο θεσμικό λεξιλόγιο της Κομισιόν.

Θέουτα: το επεισόδιο που λειτούργησε ως καταλύτης

Η Θέουτα λειτούργησε ως νέο σημείο αναφοράς.

Η φον ντερ Λάιεν χρησιμοποίησε ιδιαίτερα έντονη διατύπωση:

«Τα σύνορα της Θέουτα είναι ευρωπαϊκά σύνορα. Γιατί η Θέουτα είναι Ισπανία. Η Θέουτα είναι Ευρώπη.»

Το μήνυμα είναι ότι μια αιφνίδια μεταναστευτική πίεση στα εξωτερικά σύνορα δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως αποκλειστικά εθνικό πρόβλημα.

Πρέπει να ενεργοποιεί ευρωπαϊκή αντίδραση.

Και αυτή ακριβώς είναι η βασική στρατηγική επιδίωξη της Αθήνας.

Από την αλληλεγγύη στην αυτόματη κινητοποίηση

Η ελληνική πρόταση δεν περιορίζεται στις διαδικασίες ασύλου.

Προβλέπει ότι όταν ενεργοποιείται ο μηχανισμός, θα κινητοποιούνται αυτόματα ευρωπαϊκά εργαλεία.

Μεταξύ αυτών:

ενίσχυση Frontex,

τεχνική υποστήριξη,

συντονισμένες επιστροφές,

οικονομική βοήθεια,

και πρόσθετη επιχειρησιακή στήριξη προς το κράτος που βρίσκεται υπό πίεση.

Το κρίσιμο εδώ είναι η λέξη «αυτόματη».

Η Αθήνα θέλει να περιορίσει τις καθυστερήσεις που παρατηρούνται όταν κάθε κρίση πρέπει να αντιμετωπίζεται από την αρχή με ξεχωριστές πολιτικές διαπραγματεύσεις.

Γιατί αυτό ενδιαφέρει άμεσα την Ελλάδα

Η Ελλάδα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για έναν τέτοιο μηχανισμό για τρεις λόγους.

Πρώτον, βρίσκεται στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ.

Δεύτερον, έχει ήδη αντιμετωπίσει περιπτώσεις μαζικής πίεσης σε νησιά και στον Έβρο.

Τρίτον, το μεταναστευτικό στην Ανατολική Μεσόγειο συνδέεται συχνά με ευρύτερες γεωπολιτικές εντάσεις.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε αυξημένη ροή είναι «εργαλειοποίηση».

Ακριβώς γι’ αυτό η Αθήνα επιμένει σε αντικειμενικά κριτήρια και σαφή όρια ενεργοποίησης.

Το δύσκολο νομικό σημείο για την ΕΕ

Εδώ βρίσκεται και η μεγαλύτερη πρόκληση.

Η ΕΕ πρέπει να βρει τρόπο να ενισχύσει την προστασία των συνόρων χωρίς να δημιουργήσει μόνιμη εξαίρεση από το ευρωπαϊκό δίκαιο ασύλου.

Οι υποστηρικτές της πρότασης θεωρούν ότι ένα αυστηρά περιορισμένο emergency framework είναι απαραίτητο για ακραίες περιπτώσεις.

Οι επικριτές τέτοιων μηχανισμών συνήθως προειδοποιούν ότι προσωρινές εξαιρέσεις μπορεί να επεκταθούν ή να χρησιμοποιηθούν πέρα από τις αρχικές συνθήκες έκτακτης ανάγκης.

Γι’ αυτό τα πραγματικά δύσκολα ερωτήματα είναι:

ποιος θα κρίνει ότι υπάρχει εργαλειοποίηση;

για πόσο διάστημα θα ισχύει η εξαίρεση;

ποιος θα ελέγχει τη νομιμότητα;

και τι ένδικα μέσα θα διατηρούν οι αιτούντες άσυλο;

Η Frontex μπαίνει σε πιο ενεργό ρόλο

Η φον ντερ Λάιεν συνέδεσε τη νέα στρατηγική και με ενίσχυση της Frontex.

Το ενδιαφέρον μετατοπίζεται κυρίως στις επιστροφές, στην έγκαιρη προειδοποίηση και στην καλύτερη συνεργασία με τρίτες χώρες.

Αυτό δείχνει ότι το νέο ευρωπαϊκό δόγμα μετακίνησης πληθυσμών δεν περιορίζεται μόνο στον έλεγχο των συνόρων.

Πηγαίνει προς ένα μοντέλο που συνδυάζει:

πρόληψη,

intelligence,

έγκαιρη προειδοποίηση,

επιστροφές,

και πολιτική πίεση προς τρίτες χώρες.

Το μεταναστευτικό περνά όλο και περισσότερο στη σφαίρα της ασφάλειας

Αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο πολιτικό shift.

Για χρόνια το μεταναστευτικό αντιμετωπιζόταν στην ΕΕ κυρίως ως:

ανθρωπιστικό ζήτημα,

θέμα ασύλου,

ζήτημα αλληλεγγύης,

και πρόκληση διαχείρισης συνόρων.

Η νέα συζήτηση προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο:

την ασφάλεια.

Η εργαλειοποίηση των ροών αντιμετωπίζεται πλέον περισσότερο ως πιθανό εργαλείο υβριδικής πίεσης.

Αυτό αλλάζει και το λεξιλόγιο και τα διαθέσιμα μέσα πολιτικής.

Η πρόταση Μητσοτάκη αποκτά ευρωπαϊκή δυναμική

Το ενδιαφέρον δεν βρίσκεται μόνο στο ότι η Αθήνα υπέβαλε μια πρόταση.

Βρίσκεται στο timing.

Η ελληνική πλευρά έβαλε το ζήτημα στην ευρωπαϊκή ατζέντα στις αρχές Αυγούστου.

Η Κομισιόν μιλά τώρα ανοιχτά για νέο emergency framework.

Και ο Θάνος Πλεύρης ετοιμάζεται να μεταφέρει την πρόταση στο επόμενο Συμβούλιο Εσωτερικών.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η ελληνική πρόταση έχει υιοθετηθεί αυτούσια.

Σημαίνει όμως ότι η κατεύθυνση της συζήτησης στην ΕΕ πλησιάζει σημαντικά το ελληνικό σκεπτικό.

Το πραγματικό επόμενο βήμα

Το κρίσιμο δεν θα είναι η πολιτική δήλωση.

Θα είναι το νομικό κείμενο.

Εκεί θα φανεί:

ποια είναι τα κριτήρια ενεργοποίησης,

ποιος αποφασίζει,

πόσο διαρκεί η εξαίρεση,

τι ακριβώς αλλάζει στις διαδικασίες ασύλου,

και πόση επιχειρησιακή υποστήριξη κινητοποιείται αυτόματα.

Αν το πλαίσιο παραμείνει γενικό, θα έχει κυρίως πολιτική αξία.

Αν όμως αποκτήσει σαφείς trigger mechanisms, δεσμευτικές διαδικασίες και επιχειρησιακή χρηματοδότηση, τότε η ΕΕ θα έχει δημιουργήσει πραγματικά νέο εργαλείο.

Από ελληνική πρόταση σε ευρωπαϊκό δόγμα;

Αυτό είναι το μεγάλο ερώτημα των επόμενων εβδομάδων.

Η Αθήνα επιχειρεί να πείσει ότι η Ευρώπη χρειάζεται κάτι περισσότερο από το Σύμφωνο Μετανάστευσης.

Έναν μηχανισμό για τη στιγμή που οι ροές παύουν να είναι απλώς μεταναστευτικές και μετατρέπονται, κατά την εκτίμηση των αρχών, σε οργανωμένη γεωπολιτική πίεση.

Η Κομισιόν φαίνεται πλέον να αναγνωρίζει ότι υπάρχει αυτό το κενό.

Το επόμενο Συμβούλιο Εσωτερικών θα δείξει εάν οι υπόλοιπες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις είναι έτοιμες να συμφωνήσουν όχι μόνο στη διάγνωση, αλλά και στα μέσα.

Και εκεί θα κριθεί εάν η πρωτοβουλία της Αθήνας θα παραμείνει εθνική πρόταση ή θα εξελιχθεί σε νέο ευρωπαϊκό δόγμα διαχείρισης κρίσεων στα σύνορα.

Πηγή: pagenews.gr