Φον ντερ Λάιεν πέταξε «βόμβα»: Ο Καναδάς πρώτο «συνδεδεμένο μέλος» της ΕΕ–Κανείς δεν ξέρει τι σημαίνει

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν πρότεινε δημοσίως να γίνει ο Καναδάς το πρώτο «συνδεδεμένο μέλος» της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αιφνιδιάζοντας ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και ανοίγοντας μια συζήτηση χωρίς έτοιμο θεσμικό πλαίσιο. Πίσω από την πρόταση βρίσκεται η προσπάθεια Οτάβας και Βρυξελλών να χτίσουν βαθύτερη συμμαχία σε εμπόριο, άμυνα, ενέργεια, κρίσιμες πρώτες ύλες και τεχνολογία.

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ήθελε ένα ισχυρό πολιτικό μήνυμα στην ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης.

Το πέτυχε.

Ίσως όμως άνοιξε πολύ μεγαλύτερη συζήτηση από αυτήν που ήταν έτοιμες να κάνουν οι 27 ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής πρότεινε από το βήμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου να γίνει ο Καναδάς το πρώτο «συνδεδεμένο μέλος» της Ευρωπαϊκής Ένωσης, απευθυνόμενη απευθείας στον Καναδό πρωθυπουργό Μαρκ Κάρνεϊ.

«Θα ήθελα να συνεργαστώ μαζί σας για να ανοίξουμε τον δρόμο ώστε ο Καναδάς να γίνει το πρώτο συνδεδεμένο μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.»

Το ακροατήριο χειροκρότησε.

Λίγες ώρες αργότερα, όμως, άρχισε το δύσκολο ερώτημα:

Τι ακριβώς είναι ένα «συνδεδεμένο μέλος» της ΕΕ;

Μια ιδιότητα που σήμερα δεν υπάρχει

Εδώ βρίσκεται το θεσμικό παράδοξο.

Οι ευρωπαϊκές Συνθήκες δεν προβλέπουν σήμερα κατηγορία «associate membership» με τη μορφή που περιέγραψε η Φον ντερ Λάιεν.

Υπάρχουν κράτη-μέλη.

Υπάρχουν υποψήφιες χώρες.

Υπάρχουν χώρες που συμμετέχουν στην ενιαία αγορά μέσω διαφορετικών θεσμικών σχημάτων.

Και υπάρχουν στρατηγικοί εταίροι με ειδικές συμφωνίες.

Αλλά δεν υπάρχει ένα έτοιμο «ενδιάμεσο» καθεστώς που να ονομάζεται συνδεδεμένη ιδιότητα μέλους.

Το ίδιο το Euronews χαρακτήρισε την πρόταση καθεστώς «χωρίς προηγούμενο».

Ο Καναδάς κατεβάζει τους τόνους

Η Οτάβα δεν απέρριψε την πρόταση.

Αλλά ούτε έσπευσε να αγκαλιάσει τον συγκεκριμένο όρο.

Ο Καναδάς επιδιώκει ήδη στενότερη συνεργασία με την Ευρώπη και ο Μαρκ Κάρνεϊ έχει μιλήσει για μια «μοναδική συμμαχία» με την ΕΕ.

Η κυβέρνηση του, ωστόσο, έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν επιδιώκει πλήρη ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η πρόταση της Φον ντερ Λάιεν λοιπόν δεν αφορά κλασική διεύρυνση.

Αφορά κάτι καινούργιο.

Και ακριβώς γι’ αυτό είναι τόσο πολιτικά ενδιαφέρουσα.

Γιατί τώρα; Η απάντηση βρίσκεται στην Ουάσιγκτον

Ο Καναδάς έχει έναν πολύ ισχυρό λόγο να κοιτά περισσότερο προς την Ευρώπη.

Περίπου το 70% των καναδικών εξαγωγών κατευθύνεται στις Ηνωμένες Πολιτείες, γεγονός που καθιστά την οικονομία του εξαιρετικά εξαρτημένη από τη σχέση με την Ουάσιγκτον.

Οι εμπορικές εντάσεις με την κυβέρνηση Τραμπ και η ευρύτερη αβεβαιότητα στις αμερικανοκαναδικές σχέσεις έχουν ενισχύσει τη συζήτηση στην Οτάβα για μεγαλύτερη διαφοροποίηση.

Ο Κάρνεϊ επιχειρεί ουσιαστικά να μειώσει το στρατηγικό ρίσκο που δημιουργεί η υπερβολική εξάρτηση από μία μόνο αγορά.

Και η Ευρώπη είναι η προφανής εναλλακτική.

Τι θέλουν πραγματικά Βρυξέλλες και Οτάβα

Πίσω από τον ασαφή όρο «συνδεδεμένο μέλος» κρύβεται μια πολύ συγκεκριμένη λίστα συμφερόντων.

Εμπόριο.

Άμυνα.

Κρίσιμες πρώτες ύλες.

Τεχνητή νοημοσύνη.

Κβαντική τεχνολογία.

Κυβερνοασφάλεια.

Ενεργειακή ασφάλεια.

Αμυντική βιομηχανία.

Η Φον ντερ Λάιεν αναφέρθηκε ακριβώς σε αυτούς τους τομείς, υποστηρίζοντας ότι η ΕΕ και ο Καναδάς πρέπει να ανεβάσουν τη σχέση τους στο «υψηλότερο δυνατό επίπεδο».

Η άμυνα είναι ήδη μπροστά

Η νέα σχέση δεν ξεκινά από μηδενική βάση.

Ο Καναδάς έχει ήδη ενταχθεί στο SAFE, το ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό εργαλείο ύψους €150 δισ. για την ενίσχυση των αμυντικών προμηθειών.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία.

Η Οτάβα και οι Βρυξέλλες δεν συζητούν πλέον απλώς για περισσότερες εμπορικές ανταλλαγές.

Συζητούν για ενσωμάτωση τμημάτων των αμυντικών τους οικοσυστημάτων.

Και αυτό μετατρέπει τη σχέση από οικονομική συνεργασία σε στρατηγική σύγκλιση.

Το κλειδί μπορεί να είναι οι κρίσιμες πρώτες ύλες

Ο Καναδάς διαθέτει κάτι που η Ευρώπη χρειάζεται επειγόντως: πλούσια αποθέματα κρίσιμων πρώτων υλών.

Η ΕΕ προσπαθεί να περιορίσει την εξάρτησή της από την Κίνα σε μέταλλα και ορυκτά κρίσιμα για μπαταρίες, ηλεκτρικά οχήματα, ημιαγωγούς, άμυνα και καθαρές τεχνολογίες.

Σε αυτή την εξίσωση, ο Καναδάς είναι ένας σχεδόν ιδανικός εταίρος.

Δημοκρατική χώρα.

Μέλος του ΝΑΤΟ.

Μεγάλες πρώτες ύλες.

Ισχυρή ενεργειακή βάση.

Και ήδη στενή οικονομική σχέση με την Ευρώπη μέσω της CETA.

Και η CETA δεν έχει ακόμη κλείσει

Εδώ όμως αρχίζουν οι ευρωπαϊκές αντιφάσεις.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση και ο Καναδάς έχουν ήδη υπογράψει τη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου CETA εδώ και σχεδόν μία δεκαετία.

Ωστόσο, η πλήρης επικύρωσή της από όλα τα κράτη-μέλη εξακολουθεί να μην έχει ολοκληρωθεί.

Αυτό δημιουργεί ένα προφανές πολιτικό ερώτημα:

πώς μπορεί η ΕΕ να συζητά ένα ακόμη βαθύτερο καθεστώς σχέσης με τον Καναδά όταν δεν έχει ολοκληρώσει θεσμικά ούτε την προηγούμενη μεγάλη συμφωνία;

Το νέο μοντέλο μπορεί να γίνει πολύ μεγαλύτερο από τον Καναδά

Και εδώ ίσως βρίσκεται η πραγματική σημασία της πρότασης.

Εάν η Ευρωπαϊκή Ένωση δημιουργήσει πράγματι μια νέα θεσμική κατηγορία για χώρες που δεν μπορούν ή δεν θέλουν να γίνουν πλήρη μέλη, ο Καναδάς μπορεί να αποτελέσει απλώς το πρώτο παράδειγμα.

Στη συζήτηση έχουν ήδη εμφανιστεί ονόματα όπως:

Αυστραλία.

Νέα Ζηλανδία.

Ιαπωνία.

Σιγκαπούρη.

Δηλαδή μια ομάδα ανεπτυγμένων δημοκρατιών με κοινά συμφέροντα στην ασφάλεια, την τεχνολογία και το εμπόριο.

Ένα νέο «club» γύρω από την ΕΕ;

Εάν το σχέδιο εξελιχθεί, η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να αποκτήσει κάτι που της λείπει σήμερα:

έναν εξωτερικό κύκλο κρατών που θα βρίσκονται πολύ πιο κοντά από έναν απλό εμπορικό εταίρο, αλλά χωρίς να συμμετέχουν πλήρως στους πολιτικούς θεσμούς της Ένωσης.

Θα μπορούσαν να έχουν βαθύτερη πρόσβαση στην αγορά.

Κοινά προγράμματα άμυνας.

Συνεργασία στην τεχνολογία.

Συμμετοχή σε ευρωπαϊκές ερευνητικές πρωτοβουλίες.

Αλλά χωρίς ψήφο στο Συμβούλιο ή εκπροσώπους στους βασικούς θεσμούς.

Αυτό θα ήταν ουσιαστικά ένας νέος γεωπολιτικός δακτύλιος γύρω από την ΕΕ.

Και τότε εμφανίζεται η Βρετανία

Η πρώτη ερώτηση ήταν αναπόφευκτη:

αν μπορεί ο Καναδάς, γιατί όχι και το Ηνωμένο Βασίλειο;

Το ζήτημα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο λόγω Brexit.

Ευρωπαίοι αξιωματούχοι επιχείρησαν να διαχωρίσουν τις περιπτώσεις, επισημαίνοντας ότι ο Καναδάς δεν είναι ευρωπαϊκό κράτος και άρα δεν μπορεί να γίνει πλήρες μέλος βάσει των Συνθηκών.

Το Ηνωμένο Βασίλειο, αντίθετα, είναι ευρωπαϊκή χώρα που επέλεξε να αποχωρήσει.

Ωστόσο, η ίδια η δημιουργία μιας νέας κατηγορίας στενότερης σχέσης αναπόφευκτα θα δημιουργήσει νέα συζήτηση στο Λονδίνο.

Η Φον ντερ Λάιεν άνοιξε πόρτα πριν κατασκευαστεί το δωμάτιο

Και αυτό ίσως συνοψίζει ολόκληρη την υπόθεση.

Η πρόεδρος της Κομισιόν έστειλε ένα πανίσχυρο πολιτικό μήνυμα:

η Ευρώπη θέλει να χτίσει βαθύτερες συμμαχίες με χώρες που μοιράζονται τα στρατηγικά της συμφέροντα.

Αλλά το θεσμικό όχημα για αυτή τη σχέση δεν υπάρχει ακόμη.

Δεν είναι σαφές ποια δικαιώματα θα έχει ένα «συνδεδεμένο μέλος».

Δεν είναι σαφές ποιες υποχρεώσεις θα αναλαμβάνει.

Δεν είναι σαφές τι πρόσβαση θα έχει στην ενιαία αγορά.

Και δεν είναι σαφές εάν απαιτείται αλλαγή Συνθηκών.

Η βαθύτερη ιστορία: η Δύση ξανασχεδιάζεται

Πίσω από όλη τη θεσμική σύγχυση υπάρχει όμως κάτι μεγαλύτερο.

Οι παλιές διαχωριστικές γραμμές του δυτικού συστήματος γίνονται λιγότερο καθαρές.

Ο Καναδάς θέλει μικρότερη εξάρτηση από τις ΗΠΑ.

Η Ευρώπη θέλει περισσότερη στρατηγική αυτονομία.

Οι ΗΠΑ επαναπροσδιορίζουν τις εμπορικές και αμυντικές σχέσεις τους.

Και μεσαίες δυνάμεις αναζητούν νέες συμμαχίες για να μη βρεθούν εγκλωβισμένες ανάμεσα σε Ουάσιγκτον και Πεκίνο.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η πρόταση της Φον ντερ Λάιεν μπορεί σήμερα να μοιάζει θεσμικά ασαφής.

Αλλά πολιτικά δείχνει προς μια πολύ συγκεκριμένη κατεύθυνση:

η Ευρωπαϊκή Ένωση αρχίζει να σκέφτεται όχι μόνο ποιοι μπορούν να μπουν μέσα στην Ευρώπη, αλλά και ποιοι μπορούν να χτίσουν έναν νέο στρατηγικό κύκλο γύρω της.

Πηγή: pagenews.gr