Η Άγκυρα επαναφέρει σε πλήρη ανάπτυξη την ατζέντα των ελληνοτουρκικών και της Ανατολικής Μεσογείου, στέλνοντας ταυτόχρονα μηνύματα προς Αθήνα και Λευκωσία.
Το τουρκικό υπουργείο Άμυνας έβαλε στο ίδιο κάδρο τη στρατιωτική παρουσία στα ελληνικά νησιά, το ηλεκτρικό καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου και τα εξοπλιστικά προγράμματα της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Το timing έχει ιδιαίτερη σημασία: οι δηλώσεις έγιναν ενώ βρισκόταν σε εξέλιξη η τουρκική ναυτική άσκηση Denizkurdu-I («Θαλασσόλυκος-I»), η οποία πραγματοποιήθηκε από τις 20 έως τις 24 Σεπτεμβρίου σε Μαύρη Θάλασσα, Θάλασσα του Μαρμαρά, Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο.
Η Τουρκία επαναφέρει την αποστρατιωτικοποίηση των νησιών
Πρώτο μέτωπο είναι ξανά τα ελληνικά νησιά του Ανατολικού Αιγαίου.
Το τουρκικό υπουργείο Άμυνας υποστήριξε ότι η στρατιωτικοποίησή τους παραβιάζει τις διεθνείς συνθήκες και κάλεσε την Ελλάδα να αποφεύγει ενέργειες που, κατά την Άγκυρα, μπορούν να επηρεάσουν την ειρήνη και τη σταθερότητα στην περιοχή.
Η τουρκική θέση συνδέεται με την ερμηνεία που δίνει η Άγκυρα στις Συνθήκες της Λωζάννης του 1923 και των Παρισίων του 1947.
Η Αθήνα απορρίπτει την τουρκική επιχειρηματολογία και επικαλείται, μεταξύ άλλων, το δικαίωμα αυτοάμυνας, επισημαίνοντας την παρουσία της τουρκικής Στρατιάς του Αιγαίου απέναντι από τα ελληνικά νησιά και το casus belli του 1995 σε περίπτωση επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια.
Πρόκειται επομένως για παλαιά και βαθιά νομική και πολιτική διαφωνία, η οποία επανέρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ελλάδα συζητά περαιτέρω ενίσχυση των αμυντικών δυνατοτήτων των νησιών.
Το νέο μεγάλο μέτωπο: Το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου
Ακόμη πιο άμεσο είναι το μήνυμα της Άγκυρας για το Great Sea Interconnector, την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου.
Η Τουρκία υποστηρίζει ότι εργασίες όπως η τοποθέτηση καλωδίων ή αγωγών και η πραγματοποίηση επιστημονικών ερευνών σε θαλάσσιες περιοχές τις οποίες θεωρεί τμήμα της υφαλοκρηπίδας της πρέπει να συντονίζονται εκ των προτέρων μαζί της.
Και χρησιμοποιεί σαφή προειδοποιητική διατύπωση:
«Δεν θα επιτρέψουμε μη εγκεκριμένες δραστηριότητες που αγνοούν τα δικαιώματα και τα συμφέροντά μας», αναφέρει η τουρκική θέση, σύμφωνα με την Καθημερινή.
Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο γεωπολιτικό σημείο της νέας παρέμβασης.
Γιατί το GSI δεν είναι πλέον μόνο ένα μεγάλο ενεργειακό project. Έχει μετατραπεί σε πρακτικό πεδίο πάνω στο οποίο συγκρούονται οι διαφορετικές αντιλήψεις Αθήνας και Άγκυρας για τις θαλάσσιες ζώνες της Ανατολικής Μεσογείου.
Γιατί υπάρχει νομική διαφωνία για το καλώδιο
Η τουρκική θέση δεν γίνεται αποδεκτή από την ελληνική και την κυπριακή πλευρά.
Υπάρχει επίσης σημαντική νομική διάκριση μεταξύ υποθαλάσσιων καλωδίων και αγωγών.
Το άρθρο 79 της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας προβλέπει δικαίωμα τοποθέτησης υποθαλάσσιων καλωδίων στην υφαλοκρηπίδα, ενώ διαφορετικές ρυθμίσεις ισχύουν για αγωγούς και για θαλάσσια επιστημονική έρευνα. Η Τουρκία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στην UNCLOS και διατηρεί διαφορετική νομική θέση για τις θαλάσσιες ζώνες της περιοχής.
Άρα η τουρκική απαίτηση για προηγούμενο συντονισμό δεν αποτελεί κάποια κοινώς αποδεκτή νομική πραγματικότητα. Είναι η θέση της Άγκυρας μέσα στην ευρύτερη διαφωνία για την οριοθέτηση θαλάσσιων δικαιοδοσιών.
Η σύγκρουση πίσω από το καλώδιο
Το πραγματικό πρόβλημα βρίσκεται βαθύτερα.
Η Τουρκία θεωρεί ότι τμήματα της σχεδιαζόμενης διαδρομής του GSI περνούν από περιοχές της δικής της υφαλοκρηπίδας.
Ελλάδα και Κύπρος απορρίπτουν τις τουρκικές αξιώσεις και ειδικότερα τις ερμηνείες που περιορίζουν την επήρεια των ελληνικών νησιών στις θαλάσσιες ζώνες.
Η επίσημη τουρκική θέση είναι ότι διαθέτει δικαιώματα και θαλάσσια δικαιοδοσία στην Ανατολική Μεσόγειο και ότι θα προστατεύσει αυτά τα συμφέροντα.
Γι’ αυτό και κάθε νέα φάση του καλωδίου μπορεί να αποκτά γεωπολιτικό βάρος πολύ μεγαλύτερο από το καθαρά τεχνικό ή ενεργειακό έργο.
Και τρίτο μέτωπο: Η Κύπρος
Η Άγκυρα δεν σταμάτησε στο Αιγαίο και στο GSI.
Έστρεψε τα πυρά της και στην αμυντική πολιτική της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Το τουρκικό υπουργείο Άμυνας δήλωσε ότι παρακολουθεί στενά τις κυπριακές εξοπλιστικές κινήσεις και τη στρατιωτική συνεργασία της Λευκωσίας με τρίτες χώρες, υποστηρίζοντας ότι αυτές μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά τη λεγόμενη «ευαίσθητη ισορροπία» ασφαλείας στο νησί.
Ειδικά για την αεράμυνα, η τουρκική πλευρά εμφανίζεται να θεωρεί ανεπαρκείς τις διαβεβαιώσεις ότι τα συστήματα δεν στρέφονται κατά των Τουρκοκυπρίων.
Η Λευκωσία, από την πλευρά της, αντιμετωπίζει την ενίσχυση της άμυνας και τις διεθνείς στρατιωτικές συνεργασίες ως άσκηση των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Τρεις φάκελοι, μία στρατηγική πίεσης
Αυτό που ξεχωρίζει στη νέα τουρκική παρέμβαση δεν είναι ότι εμφανίστηκαν νέες διεκδικήσεις.
Οι βασικές θέσεις της Άγκυρας είναι γνωστές.
Είναι η ταυτόχρονη επαναφορά τριών διαφορετικών φακέλων:
- στρατιωτικό καθεστώς των νησιών,
- θαλάσσιες δικαιοδοσίες και Great Sea Interconnector,
- αμυντική ενίσχυση της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Και όλα αυτά προβάλλονται ενώ η Τουρκία πραγματοποιεί μεγάλη ναυτική άσκηση σε ένα τόξο που εκτείνεται μέχρι την Ανατολική Μεσόγειο.
Αυτό δεν σημαίνει από μόνο του ότι επίκειται επιχειρησιακή κλιμάκωση. Δείχνει όμως ότι η Άγκυρα επιλέγει να διατηρεί ανοιχτό ολόκληρο το εύρος των διεκδικήσεών της παράλληλα με τους διπλωματικούς διαύλους με την Αθήνα.
Το GSI μπορεί να γίνει το πραγματικό τεστ
Από τα τρία μέτωπα, το ηλεκτρικό καλώδιο είναι εκείνο που μπορεί να μετατρέψει τη ρητορική αντιπαράθεση σε πρακτικό τεστ επί του πεδίου.
Τα νησιά αποτελούν μια διαφωνία δεκαετιών. Το Κυπριακό παραμένει επίσης μια μακροχρόνια και θεσμικά διαμορφωμένη σύγκρουση.
Το GSI, όμως, είναι έργο που απαιτεί πραγματικές επιχειρήσεις στη θάλασσα.
Και όταν πλοία έρευνας ή πόντισης καλωδίων κινηθούν σε περιοχές όπου Αθήνα και Άγκυρα έχουν διαφορετικές αντιλήψεις για τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες, η θεωρητική διαφωνία αποκτά επιχειρησιακή διάσταση.
Γι’ αυτό το κρίσιμο ζήτημα των επόμενων μηνών δεν είναι μόνο τι λέει η Τουρκία.
Είναι τι θα συμβεί όταν το Great Sea Interconnector περάσει από τις δηλώσεις και τους χάρτες στις πραγματικές εργασίες στη θάλασσα.
Και εκεί θα φανεί αν η νέα τουρκική προειδοποίηση θα παραμείνει μέρος της γνωστής διπλωματικής αντιπαράθεσης ή θα εξελιχθεί σε νέα δοκιμασία για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Πηγή: pagenews.gr