Η Ευρώπη δεν βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με πραγματική έλλειψη καυσίμων.
Βρίσκεται όμως σε μια αγορά που στενεύει.
Αυτό είναι το βασικό μήνυμα που έστειλε ο Απόστολος Τζιτζικώστας, Ευρωπαίος Επίτροπος Μεταφορών και Τουρισμού, περιγράφοντας μια ενεργειακή εξίσωση που γίνεται όλο και δυσκολότερη όσο κλείνουν ή περιορίζονται εναλλακτικές πηγές προμήθειας diesel.
Η εικόνα που έδωσε είναι ψύχραιμη αλλά σαφής:
«Ελλείψεις καυσίμων αυτή τη στιγμή δεν υπάρχουν. Ούτε φαίνεται να υπάρχει κίνδυνος να έχουμε ελλείψεις καυσίμων το επόμενο διάστημα».
Και αμέσως μετά πρόσθεσε:
«Βέβαια, δεν σας κρύβω ότι τα περιθώρια έχουν στενέψει, αρχίζουν να στενεύουν».
Η επίσημη εικόνα της Κομισιόν κινείται στην ίδια γραμμή. Στις 29 Σεπτεμβρίου, η Oil Coordination Group της ΕΕ ανακοίνωσε ότι ο εφοδιασμός παραμένει σταθερός, παρότι οι τιμές diesel και jet fuel βρίσκονται υπό έντονη πίεση και τα εμπορικά αποθέματα στο hub Άμστερνταμ–Ρότερνταμ–Αμβέρσα παραμένουν κάτω από τον μέσο όρο πενταετίας.
Η Ρωσία εκτός, ο Κόλπος πιέζεται, οι ΗΠΑ στο επίκεντρο
Ο Τζιτζικώστας εξήγησε ότι η Ευρώπη αντιμετωπίζει πλέον μια συσσωρευμένη πίεση από διαφορετικά μέτωπα:
«Εδώ και αρκετά χρόνια πια η αγορά της Ρωσίας είναι κλειστή. Εσχάτως, λόγω της διένεξης στη Μέση Ανατολή, η Σαουδική Αραβία και γενικότερα ο Κόλπος δυσκολεύονται να εξάγουν diesel».
Και έβαλε στο επίκεντρο και την Ουάσιγκτον:
«Ακούμε και τις σκέψεις του Αμερικανού Προέδρου, που ελπίζουμε πραγματικά να μην τις κάνει πράξη, για απαγόρευση εξαγωγών diesel από την Αμερική».
Η ανησυχία αυτή είναι πραγματική. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη δηλώσει δημοσίως ότι αντιμετωπίζει με ανησυχία τα αμερικανικά σχέδια περιορισμού των εξαγωγών diesel, ενώ σε ενημέρωση της 24ης Σεπτεμβρίου επισημάνθηκε ότι περίπου 57% των εισαγωγών diesel της ΕΕ προέρχεται σήμερα από τις ΗΠΑ.
Παράλληλα, οι Financial Times και άλλα διεθνή μέσα έχουν καταγράψει την πίεση που δημιουργεί η παράταση του ρωσικού export ban στο diesel και το ενδεχόμενο αντίστοιχης αμερικανικής κίνησης.
«Όλα αυτά συνδυαστικά μας έχουν ενεργοποιήσει»
Ο Επίτροπος περιέγραψε την κατάσταση ως σύνθετη, όχι πανικού:
«Όλα αυτά συνδυαστικά μας έχουν ενεργοποιήσει, πρέπει να σας πω, σε πολύ μεγάλο βαθμό. Αυτή τη στιγμή εξετάζουμε διάφορα σενάρια».
Η Κομισιόν έχει ήδη επιβεβαιώσει ότι παρακολουθεί συνεχώς την αγορά και ότι τα ευρωπαϊκά emergency stocks παραμένουν σε υψηλό επίπεδο και μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε περίπτωση σοβαρής διαταραχής.
Στο τραπέζι η απελευθέρωση στρατηγικών αποθεμάτων
Ο Τζιτζικώστας στάθηκε και στη δυνατότητα ενεργοποίησης των στρατηγικών αποθεμάτων:
«Η Ευρώπη έχει τα στρατηγικά της αποθέματα. Τα οποία, εάν δούμε ότι τα πράγματα στενεύουν, θα αρχίσουμε με έναν πολύ καλό συντονισμό που θα γίνει με την Ευρωπαϊκή Ένωση να απελευθερώνονται».
Και πρόσθεσε:
«Αυτό θα ρίξει τις τιμές, θα αποσυμφορήσει την πίεση».
Η δυνατότητα αυτή υπάρχει θεσμικά. Η Κομισιόν έχει επιβεβαιώσει ότι τα emergency oil reserves παραμένουν διαθέσιμα για σοβαρές διαταραχές εφοδιασμού, ενώ παράλληλα επεξεργάζεται αλλαγές στην Oil Stocks Directive ώστε να υπάρχει μεγαλύτερη ευελιξία σε κρίσεις diesel και jet fuel.
Ρήτρα διαφυγής: «Υπάρχει συζήτηση»
Στη συζήτηση μπήκε και η δυνατότητα μεγαλύτερης δημοσιονομικής ευελιξίας για τα κράτη-μέλη.
Ο Τζιτζικώστας ανέφερε:
«Το ερώτημα είναι κατά πόσο θα μπορούσε, και αυτή είναι μια συζήτηση που γίνεται, να υπάρξει ρήτρα διαφυγής για το ζήτημα αυτό».
Δεν παρουσίασε τη ρήτρα ως ειλημμένη απόφαση.
Αντιθέτως, περιέγραψε τις ενστάσεις:
«Υπάρχουν πολλές χώρες οι οποίες έχουν τον προβληματισμό ότι, λόγω του υψηλότερου χρέους που έχουν μεγάλες χώρες στην Ευρώπη, δημιουργείται αυτή η ανησυχία».
Εδώ βρίσκεται και η πολιτική δυσκολία: περισσότερος δημοσιονομικός χώρος για ενεργειακές επιδοτήσεις σημαίνει ταυτόχρονα μεγαλύτερη πίεση σε χώρες με ήδη υψηλό δημόσιο χρέος.
«Τα μέτρα της Συνόδου Κορυφής θα έχουν ουσιαστικό αντίκτυπο»
Ο Επίτροπος έδωσε ιδιαίτερο βάρος στις επόμενες δύο εβδομάδες:
«Τα μέτρα τα οποία θα αποφασιστούν στο Συμβούλιο Κορυφής στις ερχόμενες δύο εβδομάδες από τώρα, νομίζω ότι θα έχουν ουσιαστικό αντίκτυπο στην οικονομία».
Η ενεργειακή κρίση αναμένεται πράγματι να βρεθεί ψηλά στην ευρωπαϊκή ατζέντα, με την Κομισιόν να εξετάζει ήδη επιμέρους παρεμβάσεις και τα κράτη-μέλη να προχωρούν σε διαφορετικά εθνικά μοντέλα στήριξης.
Στο τραπέζι και αναβολή του κανονισμού για το μεθάνιο
Ο Τζιτζικώστας ανέφερε ακόμη ένα πιθανό μέτρο:
«Μέτρα άλλα, όπως η αναβολή του κανονισμού για το μεθάνιο που είναι να ξεκινήσει από την 1η Ιανουαρίου του 2027, επίσης είναι στο τραπέζι».
Η Κομισιόν έχει πράγματι αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο βραχυπρόθεσμων ρυθμιστικών διευκολύνσεων στην αγορά ενέργειας, ενώ η συζήτηση για προσωρινή αναβολή ή χαλάρωση συγκεκριμένων απαιτήσεων βρίσκεται στην ευρωπαϊκή ατζέντα
Οι αυξήσεις έχουν ήδη περάσει στις μεταφορές
Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο την αντλία.
Ο Τζιτζικώστας υποστήριξε ότι η άνοδος των ενεργειακών τιμών έχει ήδη αρχίσει να περνά στο κόστος μεταφορών:
«Τα αεροπορικά εισιτήρια έχουν ανέβει 20 με 30%. Υπολογίζουμε το ίδιο και οι οδικές μεταφορές, αντιστοίχως περίπου 10-15%».
Οι συγκεκριμένοι αριθμοί αποτελούν δήλωση του Επιτρόπου στην εκπομπή. Δεν εντόπισα σε σημερινή επίσημη κοινοτική πηγή συγκεντρωτικό dataset που να επιβεβαιώνει ακριβώς αυτά τα ποσοστά για το σύνολο της ΕΕ.
Ο ίδιος όμως περιέγραψε καθαρά τον μηχανισμό:
«Υπάρχει μία τάση αύξησης, η οποία μετά με τη σειρά της μετακυλίεται στα προϊόντα και αυτό δημιουργεί έναν πληθωρισμό και τελικά καταλήγει στην ίδια την κοινωνία».
«Η μόνη ουσιαστική λύση είναι το τέλος του πολέμου»
Παρά τις παρεμβάσεις που επεξεργάζεται η Ευρώπη, ο Τζιτζικώστας έβαλε και ένα σαφές όριο στις δυνατότητές τους:
«Όσα μέτρα και αν λάβει κανείς, είναι προσωρινού χαρακτήρα».
Και πρόσθεσε:
«Αυτό που θα αποτελέσει ουσιαστικά τη μόνη λύση στο πρόβλημα αυτό είναι το τέλος του πολέμου».
Το μήνυμα είναι ότι επιδοτήσεις, αποθέματα και δημοσιονομικές εξαιρέσεις μπορούν να απορροφήσουν ένα μέρος του σοκ, αλλά δεν μπορούν να εξαλείψουν τη γεωπολιτική αιτία της κρίσης.
Όχι σε πανικό για ελλείψεις
Ο Επίτροπος έσπευσε παράλληλα να διαχωρίσει την εξοικονόμηση ενέργειας από τα σενάρια έκτακτης ανάγκης.
Όταν ρωτήθηκε αν η Ευρώπη μπορεί να κινηθεί σε πιο δραστικές συστάσεις, απάντησε:
«Αυτή δεν είναι η επίσημη θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης».
Και ξεκαθάρισε:
«Η θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι προφανώς ότι όπου μπορεί να γίνει εξοικονόμηση, καλό είναι να γίνει εξοικονόμηση. Αλλά δεν χρειάζεται επί του παρόντος να προβούμε σε τέτοια μέτρα ή σε τέτοιες συστάσεις, με δεδομένο ότι δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή ζήτημα έλλειψης καυσίμων στην αγορά».
Η δήλωση είναι συμβατή με τη σημερινή επίσημη αποτίμηση της Κομισιόν: ο εφοδιασμός είναι σταθερός, αν και οι αγορές diesel και jet fuel παραμένουν σφιχτές και ακριβές.
Φυσικό αέριο: Τα αποθέματα της ΕΕ στο 68%
Στο φυσικό αέριο, πάντως, η εικόνα είναι πιο απαιτητική.
Τα ευρωπαϊκά αποθέματα βρίσκονταν τον Σεπτέμβριο του 2026 περίπου στο 68%, σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιεύει το Συμβούλιο της ΕΕ από την Gas Infrastructure Europe.
Το ισχύον πλαίσιο διατηρεί τον στόχο του 90%, αλλά από το 2025 προβλέπει μεγαλύτερη ευελιξία: ο στόχος μπορεί να επιτευχθεί οποιαδήποτε στιγμή μεταξύ 1ης Οκτωβρίου και 1ης Δεκεμβρίου, ενώ υπάρχει και περιθώριο προσαρμογής σε δυσμενείς συνθήκες
Ο Τζιτζικώστας εκτίμησε ότι αν συνεχιστεί η σημερινή κρίση, στις αρχές Νοεμβρίου τα επίπεδα θα μπορούσαν να κινούνται γύρω στο 75%, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο να εξεταστεί μεγαλύτερη ευελιξία ως προς τον στόχο.
Η εκτίμηση αυτή είναι δική του πρόβλεψη και όχι σημερινό καταγεγραμμένο επίπεδο αποθεμάτων.
Η κρίσιμη εβδομάδα για τις ΗΠΑ
Ο Επίτροπος επανήλθε στο θέμα των Ηνωμένων Πολιτειών ως ίσως τον σημαντικότερο βραχυπρόθεσμο παράγοντα:
«Μεγάλη σημασία έχει το τι θα κάνουν οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής εντός της επόμενης εβδομάδας σε σχέση με αυτό το οποίο έχει προαναγγελθεί από την πλευρά του Προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών για απαγόρευση εξαγωγών diesel προς την Ευρώπη».
Η ανησυχία δεν είναι υπερβολική. Οι ΗΠΑ αποτελούν πλέον κρίσιμο προμηθευτή diesel για την Ευρώπη και οι Βρυξέλλες έχουν ήδη ζητήσει από την Ουάσιγκτον να διατηρηθεί η ελεύθερη ροή των εξαγωγών.
Τζιτζικώστας: «Η ελληνική κυβέρνηση είναι καλό ευρωπαϊκό παράδειγμα»
Στο τελευταίο κομμάτι της συνέντευξης, ο Τζιτζικώστας πέρασε από την ευρωπαϊκή εικόνα στην ελληνική πολιτική.
Και η τοποθέτησή του ήταν σαφώς θετική για την κυβέρνηση:
«Το πιο δύσκολο, από την άλλη μεριά, είναι να είσαι συνεπής. Να κάνεις αυτό, για παράδειγμα, που κάνει η ελληνική κυβέρνηση, η οποία ξέρει ποιες είναι οι δυνατότητές της, οι δημοσιονομικές, επιλέγει μέτρα τα οποία και θα διευκολύνουν, θα στηρίξουν την κοινωνία και την οικονομία, αλλά δεν θα μας εκτροχιάσουν δημοσιονομικά».
Και συνέχισε:
«Η ελληνική κυβέρνηση είναι ένα καλό παράδειγμα ευρωπαϊκό για το πώς μπορεί να γίνει μια συνεπής διαχείριση των οικονομικών της χώρας, στηρίζοντας ταυτόχρονα την κοινωνία και την οικονομία σε αυτή την κρίση».
Πρόκειται για πολιτική αξιολόγηση του Επιτρόπου.
Η κυβέρνηση ανακοίνωσε σήμερα, μεταξύ άλλων, αύξηση της επιδότησης στο diesel και έχει προαναγγείλει επιπλέον μέτρα για το πετρέλαιο θέρμανσης, ενώ παράλληλα ο Κυριάκος Μητσοτάκης πιέζει τις Βρυξέλλες για μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία.
«Δεν υπάρχουν μαγικά ραβδιά»
Ο Τζιτζικώστας έκλεισε με ίσως την πιο καθαρή περιγραφή του μεγέθους του προβλήματος:
«Δεν υπάρχουν μαγικά ραβδιά. Η κρίση που αντιμετωπίζουμε είναι η μεγαλύτερη στην ιστορία ενεργειακή κρίση γιατί είναι συνδυαστική».
Και εξήγησε ότι δεν πρόκειται μόνο για ενέργεια αλλά και για κρίση κόστους δανεισμού, η οποία περιορίζει τον δημοσιονομικό χώρο πολλών ευρωπαϊκών κυβερνήσεων.
Το μήνυμα που στέλνει από τις Βρυξέλλες είναι διπλό:
δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή κίνδυνος άμεσης έλλειψης καυσίμων, αλλά η Ευρώπη πρέπει να κινηθεί γρήγορα πριν η πίεση μετατραπεί σε πραγματικό πρόβλημα εφοδιασμού και πολύ μεγαλύτερο πληθωριστικό σοκ.
Και για τις επόμενες εβδομάδες, όπως είπε:
«Είμαστε εδώ. Έχουμε σχέδια. Έχουμε διαφορετικά σενάρια ανάλογα με τις εξελίξεις που θα υπάρξουν. Και με βάση αυτά θα προχωρήσουμε σε περαιτέρω μέτρα και σε ευρωπαϊκό και προφανώς και σε εθνικό επίπεδο».
Πηγή: pagenews.gr