Δύο μίλια ανοικτά των ακτών του Γκντανσκ, στη γκρίζα Βαλτική, κατασκευάζεται ένα έργο που συμπυκνώνει τη νέα ενεργειακή πραγματικότητα της Ευρώπης.
Η Πολωνία, η οποία κάποτε προμηθευόταν περισσότερο από το μισό φυσικό αέριό της από τη Ρωσία, δημιουργεί μια νέα πλωτή πύλη LNG που δεν προορίζεται μόνο για τις δικές της ανάγκες.
Το σχέδιο είναι πολύ μεγαλύτερο.
Η Βαρσοβία θέλει να μετατραπεί σε ενεργειακό κόμβο για την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη και τις χώρες της Βαλτικής.
Και πίσω από τις δεξαμενές, τους αγωγούς και τις εγκαταστάσεις επαναεριοποίησης βρίσκεται ένας ξεκάθαρος γεωπολιτικός στόχος:
να μην μπορεί ξανά η Μόσχα να χρησιμοποιήσει το φυσικό αέριο ως μοχλό πίεσης απέναντι στην περιοχή.
Το «Solidarity» της Βαλτικής
Στην καρδιά του σχεδίου βρίσκεται το νέο FSRU του Γκντανσκ, μια πλωτή μονάδα αποθήκευσης και επαναεριοποίησης υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Η πρώτη μονάδα προγραμματίζεται να τεθεί σε λειτουργία στις αρχές του 2028.
Η δυναμικότητά της θα φτάνει τα 6,1 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου ετησίως.
Δεν είναι μικρό μέγεθος.
Η Πολωνία διαθέτει ήδη περίπου 8,3 δισ. κυβικά μέτρα ετήσιας δυναμικότητας επαναεριοποίησης LNG, κυρίως μέσω του τερματικού σταθμού στο Świnoujście.
Με το Γκντανσκ, οι δυνατότητες αυξάνονται θεαματικά.
Και η Βαρσοβία δεν σκοπεύει να σταματήσει εκεί.
Πάνω από 20 δισ. κυβικά μέτρα
Για το 2030 σχεδιάζεται δεύτερη πλωτή μονάδα στο Γκντανσκ.
Εφόσον το σχέδιο ολοκληρωθεί, η συνολική πολωνική δυνατότητα εισαγωγής και επαναεριοποίησης LNG θα ξεπεράσει τα 20 δισ. κυβικά μέτρα τον χρόνο.
Σε αυτό το σημείο αλλάζει και η γεωπολιτική σημασία του έργου.
Η Πολωνία δεν θα δημιουργεί απλώς επαρκή δυναμικότητα για την εγχώρια αγορά.
Θα διαθέτει πλεόνασμα υποδομών ικανό να τροφοδοτήσει γειτονικές χώρες.
Σλοβακία, χώρες της Βαλτικής και άλλες οικονομίες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης μπορούν να αποκτήσουν ακόμη μία δίοδο προς τις διεθνείς αγορές LNG χωρίς να χρειάζονται ρωσικές ροές.
Από τη Gazprom στην παγκόσμια αγορά LNG
Η αλλαγή μέσα σε λίγα χρόνια είναι εντυπωσιακή.
Πριν από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, περισσότερο από το μισό αέριο που χρησιμοποιούσε η Πολωνία προερχόταν από τη Ρωσία.
Το 2022 η Βαρσοβία αρνήθηκε να πληρώσει τη Gazprom σε ρούβλια, όπως απαιτούσε το Κρεμλίνο.
Οι ρωσικές προμήθειες διακόπηκαν.
Όμως η Πολωνία είχε ήδη αρχίσει να χτίζει τις εναλλακτικές της.
Το LNG μέσω του Świnoujście και ο Baltic Pipe, που μεταφέρει νορβηγικό αέριο μέσω Δανίας, επέτρεψαν στη χώρα να αντικαταστήσει μεγάλο μέρος των ρωσικών προμηθειών.
Η προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία το 2014 είχε ήδη επιταχύνει αυτή τη στρατηγική.
Το 2022, όμως, αποτέλεσε το πραγματικό σημείο καμπής.
Το αέριο έγινε ζήτημα εθνικής ασφάλειας
Η εμπειρία της Πολωνίας αποτυπώνει μια ευρύτερη μεταβολή στην ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική.
Για δεκαετίες, οι προμήθειες φυσικού αερίου αντιμετωπίζονταν κυρίως ως οικονομικό ζήτημα.
Ποιος προσφέρει φθηνότερα.
Ποιος διαθέτει τις καλύτερες υποδομές.
Ποια διαδρομή έχει το μικρότερο κόστος.
Μετά την Ουκρανία, η λογική άλλαξε.
Η προέλευση της ενέργειας μετατράπηκε σε ζήτημα εθνικής και ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Μία χώρα μπορεί να αγοράζει φθηνότερο καύσιμο, αλλά εάν ο προμηθευτής έχει τη δυνατότητα να κλείσει τη στρόφιγγα για πολιτικούς λόγους, η οικονομική εξάρτηση μετατρέπεται σε στρατηγική ευπάθεια.
Γιατί το Γκντανσκ αφορά ολόκληρη την Ανατολική Ευρώπη
Η νέα υποδομή σχεδιάστηκε ακριβώς για να αντιμετωπίσει αυτό το πρόβλημα.
Αξιωματούχοι της Gaz-System υπογραμμίζουν ότι το FSRU δεν αφορά αποκλειστικά την Πολωνία.
Αφορά τη Σλοβακία, τις χώρες της Βαλτικής και την ευρύτερη Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.
Για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπάρχει και ένας επιπλέον στρατηγικός στόχος:
να τερματιστεί ο ενεργειακός «εγκλωβισμός» της Βαλτικής που επί δεκαετίες έκανε την περιοχή ιδιαίτερα ευάλωτη στις ρωσικές ενεργειακές ροές.
Όσο περισσότερες εναλλακτικές διαδρομές υπάρχουν, τόσο μικρότερη γίνεται η δυνατότητα ενός προμηθευτή να ασκήσει πίεση.
Γιατί το ονόμασαν «Solidarity»
Το όνομα της νέας πλωτής μονάδας δεν επιλέχθηκε τυχαία.
Θα ονομάζεται «Solidarity» – «Αλληλεγγύη».
Ο συμβολισμός για το Γκντανσκ είναι τεράστιος.
Στα ναυπηγεία της πόλης γεννήθηκε τη δεκαετία του 1980 το κίνημα Solidarność, με ηγέτη τον Λεχ Βαλέσα, το οποίο εξελίχθηκε σε μία από τις σημαντικότερες δυνάμεις αμφισβήτησης του κομμουνιστικού καθεστώτος.
Σχεδόν μισό αιώνα αργότερα, το ίδιο όνομα χρησιμοποιείται για μια ενεργειακή υποδομή που έχει επίσης σαφή στρατηγική κατεύθυνση προς την Ανατολή.
Τότε το διακύβευμα ήταν η πολιτική ανεξαρτησία από τη σοβιετική σφαίρα.
Σήμερα είναι η ενεργειακή ανεξαρτησία από τη Ρωσία.
Υπάρχει όμως ένα μεγάλο πολωνικό παράδοξο
Η Πολωνία μπορεί να έχει μειώσει δραματικά την εξάρτησή της από το ρωσικό φυσικό αέριο, όμως δεν έχει ακόμη λύσει το μεγαλύτερο πρόβλημα του ενεργειακού της συστήματος.
Τον άνθρακα.
Πάνω από το μισό της ηλεκτροπαραγωγής της εξακολουθεί να βασίζεται στον άνθρακα, ποσοστό πολύ υψηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Περισσότεροι από 80.000 εργαζόμενοι εξακολουθούν να απασχολούνται στα ανθρακωρυχεία, κυρίως στη νότια Πολωνία και γύρω από το Κατοβίτσε.
Πρόκειται για μια βιομηχανία με βαθιές κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές ρίζες.
Και γι’ αυτό η έξοδος από τον άνθρακα είναι πολύ δυσκολότερη από την αντικατάσταση του ρωσικού αερίου.
Η ενεργειακή ασφάλεια έχει και τίμημα
Το πολωνικό μοντέλο αντιμετωπίζει ακόμη μία πρόκληση.
Το LNG προσφέρει διαφοροποίηση προμηθευτών.
Δεν εγγυάται όμως χαμηλή τιμή.
Η Πολωνία αγοράζει πλέον μεγαλύτερο μέρος της ενέργειάς της από τις διεθνείς αγορές, πράγμα που σημαίνει μεγαλύτερη έκθεση στις παγκόσμιες διακυμάνσεις.
Και με τις γεωπολιτικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή να επηρεάζουν τις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου, το κόστος της ενεργειακής ασφάλειας γίνεται ιδιαίτερα ορατό.
Η χώρα έχει ήδη την ένατη υψηλότερη μέση χονδρική τιμή ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται ο Guardian.
Από το φθηνό εργατικό κόστος στη μάχη για φθηνή ενέργεια
Αυτό δημιουργεί και μια δεύτερη οικονομική πρόκληση.
Η Πολωνία υπήρξε επί δεκαετίες ένας από τους μεγάλους βιομηχανικούς νικητές της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.
Πολυεθνικές όπως η Volkswagen και η Toyota επένδυσαν στη χώρα αξιοποιώντας, μεταξύ άλλων, το ανταγωνιστικό εργατικό κόστος και την πρόσβαση στην ενιαία αγορά.
Όμως το πολωνικό βιοτικό επίπεδο συγκλίνει ταχύτατα με τη Δυτική Ευρώπη.
Από περίπου 40% του ευρωπαϊκού μέσου όρου στα μέσα της δεκαετίας του 1990, έχει φτάσει περίπου στο 81%.
Οι μισθοί ανεβαίνουν.
Το παλιό πλεονέκτημα του χαμηλού εργατικού κόστους περιορίζεται.
Άρα η τιμή της ενέργειας αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία για την ανταγωνιστικότητα της πολωνικής βιομηχανίας.
LNG τώρα – Πυρηνικά και ΑΠΕ μετά
Η στρατηγική της Βαρσοβίας έχει επομένως πολλαπλά επίπεδα.
Βραχυπρόθεσμα χρειάζεται LNG και νορβηγικό αέριο για να διατηρήσει την ασφάλεια εφοδιασμού χωρίς τη Ρωσία.
Μεσοπρόθεσμα χρειάζεται ταχύτερη ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών.
Και μακροπρόθεσμα ποντάρει σημαντικά στην πυρηνική ενέργεια ώστε να αντικαταστήσει μεγάλο μέρος του άνθρακα με σταθερή ηλεκτροπαραγωγή χαμηλών εκπομπών.
Η πρόκληση είναι να γίνουν όλα αυτά ταυτόχρονα χωρίς να εκτοξευθεί το ενεργειακό κόστος για νοικοκυριά και βιομηχανία.
Από τη Βαλτική μέχρι τη Νοτιοανατολική Ευρώπη
Το πολωνικό σχέδιο εντάσσεται σε μια πολύ μεγαλύτερη αναδιάταξη του ενεργειακού χάρτη της Ευρώπης.
Στον Βορρά, η Πολωνία δημιουργεί μέσω της Βαλτικής νέες πύλες εισόδου LNG και σύνδεση με το νορβηγικό αέριο.
Στον Νότο, Ελλάδα και Νοτιοανατολική Ευρώπη αναπτύσσουν αντίστοιχα νέες διαδρομές μέσω LNG και διασυνδέσεων, με την Αλεξανδρούπολη και τον Κάθετο Διάδρομο να εντάσσονται στην ίδια ευρωπαϊκή λογική διαφοροποίησης.
Το κοινό στρατηγικό δόγμα είναι σαφές:
πολλές πηγές, πολλές πύλες εισόδου, περισσότερες διασυνδέσεις και όσο το δυνατόν μικρότερη δυνατότητα της Ρωσίας να ελέγχει τις ροές προς την ευρωπαϊκή αγορά.
Η νέα ενεργειακή γεωγραφία της Ευρώπης
Τέσσερα χρόνια μετά την εισβολή στην Ουκρανία, η Ευρώπη δεν έχει απλώς αλλάξει προμηθευτές.
Αλλάζει τη γεωγραφία του ενεργειακού της συστήματος.
Τερματικοί LNG, πλωτές μονάδες, αγωγοί, διασυνδέσεις, πυρηνικά εργοστάσια και ανανεώσιμες πηγές δημιουργούν ένα νέο πλέγμα ενεργειακής ασφάλειας από τη Βαλτική μέχρι τη Μεσόγειο.
Η Πολωνία φιλοδοξεί να βρίσκεται στην καρδιά αυτού του δικτύου στην Ανατολική Ευρώπη.
Και το «Solidarity» στο Γκντανσκ είναι κάτι περισσότερο από ακόμη έναν τερματικό σταθμό φυσικού αερίου.
Είναι η πολωνική απάντηση στο ενεργειακό όπλο της Μόσχας: από χώρα που εξαρτιόταν από τις ρωσικές στρόφιγγες, η Πολωνία επιχειρεί να γίνει η χώρα που θα κρατά ανοικτές τις εναλλακτικές ενεργειακές πύλες για τους γείτονές της.
Πηγή: pagenews.gr