Η Ευρώπη στο «γκρεμό» του Ιανουαρίου: Κόβει το ρωσικό LNG με τις αποθήκες χαμηλά και το Ορμούζ σε κρίση
ΧΡΟΝΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ 10 '
Πηγή Φωτογραφίας: AP Photo//Η Ευρώπη στο «γκρεμό» του Ιανουαρίου: Κόβει το ρωσικό LNG με τις αποθήκες χαμηλά και το Ορμούζ σε κρίση
Η Ευρώπη πέρασε τέσσερα χρόνια οικοδομώντας ένα ενεργειακό σύστημα που δεν θα μπορούσε πλέον να εκβιαστεί από τη Ρωσία όπως συνέβη στην αρχή του πολέμου στην Ουκρανία.
Τώρα έρχεται η δύσκολότερη ίσως δοκιμή αυτού του νέου μοντέλου.
1η Ιανουαρίου 2027.
Από εκείνη την ημέρα, η Ευρωπαϊκή Ένωση απαγορεύει τις εισαγωγές ρωσικού LNG ακόμη και μέσω των παλαιών μακροχρόνιων συμβολαίων.
Το πρόβλημα είναι το timing.
Η Ευρώπη πλησιάζει τον χειμώνα με αισθητά χαμηλότερα αποθέματα φυσικού αερίου, ενώ ο πόλεμος με το Ιράν και η αναταραχή γύρω από τα Στενά του Ορμούζ έχουν προκαλέσει σοβαρό σοκ στην παγκόσμια αγορά LNG.
Και αυτή τη φορά ο ανταγωνιστής της Ευρώπης δεν είναι μόνο η Ρωσία.
Είναι η Ασία.
Η 1η Ιανουαρίου δεν είναι συμβολική ημερομηνία
Η ευρωπαϊκή απαγόρευση εφαρμόζεται σταδιακά.
Τα βραχυπρόθεσμα συμβόλαια ρωσικού LNG έχουν ήδη τεθεί εκτός από τις 25 Απριλίου 2026.
Για τα μακροχρόνια συμβόλαια δόθηκε μεγαλύτερη μεταβατική περίοδος.
Αυτή τελειώνει στις:
1 Ιανουαρίου 2027.
Για το ρωσικό αέριο μέσω αγωγών η προθεσμία είναι μεταγενέστερη: 30 Σεπτεμβρίου 2027, με δυνατότητα μετάθεσης έως την 1η Νοεμβρίου εάν δεν έχουν επιτευχθεί οι στόχοι αποθήκευσης.
Η σταδιακή εφαρμογή σχεδιάστηκε ακριβώς για να αποφευχθεί ένα νέο ενεργειακό σοκ.
Μόνο που οι συνθήκες στην αγορά έχουν αλλάξει.
Η Ρωσία εξακολουθεί να καλύπτει το 12% της ευρωπαϊκής ζήτησης
Παρά τη μεγάλη ενεργειακή αποσύνδεση μετά το 2022, το ρωσικό αέριο δεν έχει εξαφανιστεί ακόμη από την Ευρώπη.
Σύμφωνα με την ACER, ρωσικό LNG και αέριο αγωγών εξακολουθούν μαζί να αντιστοιχούν περίπου στο 12% της ζήτησης φυσικού αερίου της ΕΕ.
Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι υπάρχουν ευρωπαϊκά μακροχρόνια συμβόλαια ρωσικού LNG συνολικού όγκου περίπου 20 έως 32 δισ. κυβικών μέτρων ετησίως.
Ρωσικά φορτία LNG συνεχίζουν να καταλήγουν μεταξύ άλλων σε:
- Γαλλία,
- Ισπανία,
- Βέλγιο,
- Ολλανδία.
Παράλληλα, συμβόλαια ρωσικού αερίου αγωγών παραμένουν σε Ουγγαρία, Σλοβακία και Ελλάδα.
Άρα η 1η Ιανουαρίου δεν αποτελεί απλώς πολιτική δήλωση των Βρυξελλών.
Η Ευρώπη πρέπει να αντικαταστήσει πραγματικές ποσότητες φυσικού αερίου που εξακολουθεί να χρησιμοποιεί.
Και λίγο πριν από την απαγόρευση, οι ρωσικές εισαγωγές αυξήθηκαν
Υπάρχει μάλιστα ένα παράδοξο.
Η ACER διαπίστωσε ότι μετά την έναρξη εφαρμογής του νέου κανονισμού, οι εισαγωγές ρωσικού LNG δεν μειώθηκαν αμέσως.
Από τις 18 Μαρτίου έως το τέλος Μαΐου 2026 ήταν περίπου 17% υψηλότερες από την αντίστοιχη περίοδο του 2025.
Η ευρωπαϊκή ρυθμιστική αρχή αποδίδει την εξέλιξη σε έναν συνδυασμό παραγόντων:
προκαταβολικές παραδόσεις πριν από τους αυστηρότερους περιορισμούς, προσαρμογές συμβολαίων και ανάγκη εξασφάλισης πρόσθετων ποσοτήτων μετά την κρίση στο Ορμούζ.
Αυτό αποκαλύπτει πόσο περίπλοκη είναι η τελευταία φάση της αποσύνδεσης.
Οι αποθήκες δεν προσφέρουν το περσινό «μαξιλάρι»
Υπό κανονικές συνθήκες, η απάντηση της Ευρώπης θα ήταν οι αποθήκες.
Φέτος όμως το περιθώριο είναι μικρότερο.
Στις αρχές Σεπτεμβρίου, τα ευρωπαϊκά αποθέματα βρίσκονταν περίπου στο 65%, επίπεδο που καταγράφηκε ως το χαμηλότερο για την εποχή εδώ και περίπου 15 χρόνια.
Στα μέσα του μήνα είχαν κινηθεί κοντά στο 68%.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξακολουθεί να υπογραμμίζει ότι η ασφάλεια εφοδιασμού παραμένει προστατευμένη.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η αγορά είναι άνετη.
Σημαίνει ότι η Ευρώπη μπαίνει στον χειμώνα με μικρότερο περιθώριο να απορροφήσει ένα νέο εξωτερικό σοκ.
Ορμούζ: Το πρόβλημα που ήρθε από χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά
Και το μεγαλύτερο εξωτερικό σοκ βρίσκεται στη Μέση Ανατολή.
Πριν από τη σημερινή κρίση, σχεδόν το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου LNG περνούσε από τα Στενά του Ορμούζ.
Εκεί βρίσκεται το Κατάρ.
Ένας από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς LNG στον κόσμο και κρίσιμος προμηθευτής τόσο της Ευρώπης όσο και της Ασίας.
Η αναταραχή στο Ορμούζ έδειξε πόσο γρήγορα ένα στρατιωτικό γεγονός στη Μέση Ανατολή μπορεί να μετατραπεί σε ευρωπαϊκό ενεργειακό πρόβλημα.
Η ACER προειδοποιεί για έλλειμμα 27 δισ. κυβικών μέτρων LNG
Η ευρωπαϊκή ρυθμιστική αρχή έχει επιχειρήσει να μετρήσει τον κίνδυνο.
Σε σενάριο πλήρους διακοπής της διέλευσης από το Ορμούζ για ολόκληρο το 2026, η ACER υπολογίζει πιθανό έλλειμμα περίπου:
27 δισ. κυβικών μέτρων στην παγκόσμια προσφορά LNG.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η συγκεκριμένη απώλεια θα επιβαρύνει αποκλειστικά την Ευρώπη.
Σημαίνει όμως ότι θα λείπει φυσικό αέριο από μία αγορά στην οποία Ευρωπαίοι και Ασιάτες αγοράζουν τα ίδια φορτία.
Και τότε αρχίζει ο πόλεμος της τιμής.
Ευρώπη εναντίον Ασίας για το ίδιο LNG
Αυτό είναι το νέο ενεργειακό πρόβλημα της Ευρώπης.
Με τους ρωσικούς αγωγούς, η εξάρτηση ήταν από έναν συγκεκριμένο προμηθευτή.
Η Ρωσία μπορούσε να χρησιμοποιήσει τη ροή φυσικού αερίου ως μοχλό πολιτικής πίεσης.
Το LNG λύνει σε μεγάλο βαθμό αυτό το πρόβλημα.
Η Ευρώπη μπορεί να αγοράσει από:
ΗΠΑ, Κατάρ και άλλους παραγωγούς.
Όμως δημιουργεί διαφορετικό κίνδυνο.
Ένα LNG terminal δεν εγγυάται ότι θα φτάσει και το πλοίο.
Τα φορτία μπορούν να αλλάξουν προορισμό.
Εάν η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα, η Κίνα ή άλλοι Ασιάτες αγοραστές προσφέρουν υψηλότερη τιμή, ένα φορτίο μπορεί να κατευθυνθεί προς την Ασία αντί για την Ευρώπη.
Η προειδοποίηση των FT: Παγκόσμιο «tug of war» για LNG
Ήδη η αγορά δείχνει προς αυτή την κατεύθυνση.
Στα τέλη Σεπτεμβρίου, οι Financial Times περιέγραψαν μία παγκόσμια μάχη για τα διαθέσιμα φορτία LNG.
Οι τιμές έχουν υπερδιπλασιαστεί μετά την έναρξη του πολέμου ΗΠΑ–Ιράν.
Το ασιατικό benchmark JKM είχε φτάσει σχεδόν τα 30 δολάρια ανά MMBtu στα μέσα Σεπτεμβρίου, ενώ στο τέλος του μήνα βρισκόταν στα 25,29 δολάρια.
Οι παραδόσεις LNG προς την Ευρώπη τιμολογούνταν κοντά στα 24,62 δολάρια.
Η διαφορά είναι κρίσιμη.
Εάν η Ασία πληρώνει περισσότερο, το οικονομικό κίνητρο των traders μετακινείται προς Ανατολάς.
Η μεγάλη αμερικανική εξάρτηση
Υπάρχει και μία δεύτερη πλευρά της ευρωπαϊκής διαφοροποίησης.
Το 2025 η ΕΕ εισήγαγε 146 δισ. κυβικά μέτρα LNG, σύμφωνα με την ACER.
Ήταν κατά 35 δισ. κυβικά μέτρα περισσότερα από το 2024.
Και:
το 58% του LNG που εισήγαγε η Ευρώπη προερχόταν από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Αυτό αντιστοιχούσε περίπου στο ένα τέταρτο της συνολικής ευρωπαϊκής ζήτησης φυσικού αερίου.
Οι ΗΠΑ υπήρξαν καθοριστικές για την αντικατάσταση των ρωσικών ποσοτήτων.
Αλλά το στοιχείο δείχνει και κάτι άλλο.
Η Ευρώπη έχει σαφώς περισσότερους προμηθευτές από ό,τι πριν από το 2022, όμως μεγάλο μέρος του νέου ενεργειακού της συστήματος εξακολουθεί να εξαρτάται από διεθνείς ροές LNG.
Από τη Μόσχα στην παγκόσμια αγορά
Εδώ βρίσκεται η μεγάλη αλλαγή.
Πριν από το 2022, το ευρωπαϊκό ερώτημα ήταν:
«Τι θα κάνει η Gazprom;»
Το 2027 γίνεται:
«Πόσο LNG υπάρχει παγκοσμίως και ποιος είναι διατεθειμένος να πληρώσει περισσότερο;»
Πρόκειται για διαφορετικό είδος εξάρτησης.
Δεν προσφέρει σε μία κυβέρνηση τον μοχλό που είχε κάποτε η Μόσχα.
Εκθέτει όμως την Ευρώπη περισσότερο σε:
- πολέμους στη Μέση Ανατολή,
- προβλήματα στα μεγάλα θαλάσσια περάσματα,
- ανταγωνισμό με την Ασία,
- διεθνείς spot τιμές,
- και διακυμάνσεις της παγκόσμιας ναυτιλίας LNG.
Η πολιτική απόφαση των Βρυξελλών παραμένει
Παρά τις δυσκολίες, η ΕΕ δεν έχει αλλάξει την ημερομηνία.
Η απαγόρευση του ρωσικού LNG έχει και καθαρά γεωπολιτικό χαρακτήρα.
Δεν αφορά μόνο το ενεργειακό ισοζύγιο.
Οι Βρυξέλλες θέλουν να εμποδίσουν τη Ρωσία να ξαναχτίσει την ενεργειακή επιρροή που διέθετε στην Ευρώπη και παράλληλα να μειώσουν τα ευρωπαϊκά κεφάλαια που καταλήγουν στη Μόσχα όσο συνεχίζεται ο πόλεμος στην Ουκρανία.
Για τις χώρες της Βαλτικής, ειδικά, το ρωσικό αέριο αντιμετωπίζεται ως ζήτημα εθνικής και ευρωπαϊκής ασφάλειας, όχι μόνο ως εμπορικό προϊόν.
Υπάρχει όμως «βαλβίδα έκτακτης ανάγκης»
Ο ευρωπαϊκός κανονισμός έχει προβλέψει ακόμη και το ακραίο σενάριο.
Εάν αιφνίδιες εξελίξεις απειλήσουν σοβαρά την ασφάλεια εφοδιασμού ενός ή περισσότερων κρατών-μελών, υπάρχει δυνατότητα προσωρινής αναστολής ορισμένων περιορισμών.
Δεν αποτελεί γενική έξοδο από την απαγόρευση.
Ούτε σημαίνει ότι οι Βρυξέλλες σχεδιάζουν να αναβάλουν το εμπάργκο.
Είναι ένας περιορισμένος μηχανισμός έκτακτης ανάγκης.
Η ίδια η ύπαρξή του όμως αποκαλύπτει ότι η ΕΕ αναγνωρίζει πως μία γεωπολιτική ενεργειακή στρατηγική πρέπει να διαθέτει δικλείδα ασφαλείας σε περίπτωση πραγματικής κρίσης εφοδιασμού.
Η Ελλάδα έχει δύο διαφορετικά συμφέροντα
Για την Αθήνα, η υπόθεση έχει ιδιαίτερη σημασία.
Η Ελλάδα βρίσκεται πλέον σε πολύ διαφορετική θέση από εκείνη του 2022.
Διαθέτει τη Ρεβυθούσα, τον νέο τερματικό σταθμό LNG της Αλεξανδρούπολης και ενισχυμένο ρόλο στους κάθετους διαδρόμους προς τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Ταυτόχρονα, όμως, η ελληνική πλευρά έχει επισημάνει τις επιπτώσεις που μπορεί να έχουν ορισμένοι περιορισμοί στη ναυτιλία, έναν κλάδο στον οποίο ελληνικά συμφέροντα διαθέτουν πολύ ισχυρή παρουσία.
Και η ACER καταγράφει ακόμη υφιστάμενα συμβόλαια ρωσικού αερίου μέσω αγωγών στην Ελλάδα.
Άρα η Αθήνα έχει συμφέρον τόσο στην ευρωπαϊκή διαφοροποίηση όσο και στην αποφυγή μιας νέας έκρηξης του ενεργειακού κόστους.
Το πραγματικό τεστ θα είναι ο χειμώνας
Τελικά, σχεδόν όλα εξαρτώνται από τρεις μεταβλητές.
Καιρός – Ορμούζ – LNG.
Εάν ο χειμώνας είναι ήπιος, τα αποθέματα κρατήσουν και η παγκόσμια προσφορά LNG βελτιωθεί, η Ευρώπη θα έχει πολύ μεγαλύτερο περιθώριο να εφαρμόσει την απαγόρευση χωρίς σοβαρές αναταράξεις.
Εάν όμως υπάρξει ένας ψυχρός χειμώνας ταυτόχρονα με συνεχιζόμενες διαταραχές στη Μέση Ανατολή, ο ανταγωνισμός για φορτία θα γίνει πολύ πιο έντονος.
Και το πρώτο μέτωπο δεν θα είναι απαραίτητα η φυσική έλλειψη αερίου.
Θα είναι η τιμή.
Οι ευρωπαϊκές βιομηχανίες που ήδη αντιμετωπίζουν υψηλότερο ενεργειακό κόστος θα είναι από τις πρώτες που θα νιώσουν την πίεση.
Η Ευρώπη έλυσε ένα πρόβλημα – όχι ολόκληρη την εξίσωση
Αυτό είναι τελικά το πραγματικό νόημα της 1ης Ιανουαρίου 2027.
Η Ευρώπη βρίσκεται αναμφίβολα σε ισχυρότερη θέση απέναντι στη Ρωσία από ό,τι το 2022.
Έχει περισσότερα LNG terminals.
Έχει περισσότερους προμηθευτές.
Έχει μειώσει την κατανάλωση φυσικού αερίου.
Έχει αναπτύξει περισσότερες ανανεώσιμες πηγές.
Και η Μόσχα διαθέτει πολύ μικρότερη δυνατότητα να χρησιμοποιήσει έναν αγωγό για να ασκήσει πολιτική πίεση σε ολόκληρη την ήπειρο.
Όμως το Ορμούζ αποκάλυψε τη νέα αδυναμία.
Η ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης εξαρτάται πλέον πολύ περισσότερο από μια παγκόσμια αγορά LNG στην οποία τα ίδια φορτία διεκδικούν πολλοί αγοραστές.
Η Ευρώπη επομένως δεν αντάλλαξε απλώς τη Ρωσία με έναν άλλο προμηθευτή.
Αντάλλαξε σε μεγάλο βαθμό την εξάρτηση από έναν αγωγό με την έκθεση σε μια παγκόσμια αγορά.
Και την 1η Ιανουαρίου θα φανεί πόσο ανθεκτικό είναι αυτό το νέο μοντέλο όταν η γεωπολιτική σύγκρουση, οι χαμηλές αποθήκες και ο ανταγωνισμός για LNG εμφανίζονται ταυτόχρονα.
Πηγή: pagenews.gr
Διαβάστε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο
