Υεμένη: Ο πόλεμος επιστρέφει στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ – Ποιοι πολεμούν και γιατί καίγεται ξανά η Ερυθρά Θάλασσα

Η κυβέρνηση της Υεμένης εξαπέλυσε μεγάλη αντεπίθεση κατά των Χούθι με στόχο την ακτή της Ερυθράς Θάλασσας και τελικά τη Σαναά – Στο πεδίο επιστρέφουν οι γιγαντιαίες ταξιαρχίες Amaliqa, νότιες δυνάμεις, ισλαμιστές και παλιοί αντίπαλοι των Χούθι – Στο επίκεντρο το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, από όπου περνά μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες αρτηρίες του κόσμου.

Η Υεμένη επιστρέφει με ορμή στο επίκεντρο της γεωπολιτικής σύγκρουσης της Μέσης Ανατολής.

Ένας εμφύλιος πόλεμος που για χρόνια έμοιαζε να έχει παγώσει σε μια εύθραυστη ισορροπία περνά ξανά σε φάση μεγάλης στρατιωτικής κλιμάκωσης.

Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι Χούθι, το υποστηριζόμενο από το Ιράν κίνημα που ελέγχει τη Σαναά και μεγάλο μέρος της δυτικής και βόρειας Υεμένης.

Από την άλλη βρίσκεται η διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση και ένα εξαιρετικά πολύπλοκο μωσαϊκό ενόπλων δυνάμεων που υποστηρίζονται κυρίως από τη Σαουδική Αραβία, αλλά έχουν διαφορετική ιστορία, διαφορετικούς πολιτικούς στόχους και σε αρκετές περιπτώσεις διαφορετικούς εξωτερικούς προστάτες.

Και στη μέση βρίσκεται το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ.

Το στενό που συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν και αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αρτηρίες του παγκόσμιου εμπορίου.

Γι’ αυτό και ό,τι συμβαίνει σήμερα στην Υεμένη δεν αφορά μόνο την Υεμένη.

Η μεγάλη αντεπίθεση κατά των Χούθι

Η κυβέρνηση ανακοίνωσε νέα μεγάλη στρατιωτική επιχείρηση με στόχο να ανακτήσει περιοχές της ακτής της Ερυθράς Θάλασσας που κατέλαβαν οι Χούθι τον προηγούμενο μήνα.

Ο τελικός πολιτικός και στρατιωτικός στόχος είναι ακόμη μεγαλύτερος:

η ανακατάληψη της Σαναά.

Οι κυβερνητικές δυνάμεις ανακοίνωσαν ότι ανέκτησαν τη στρατηγικής σημασίας Μοκά, καθώς και περιοχές γύρω από το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ.

Οι Χούθι αμφισβητούν τους ισχυρισμούς και υποστηρίζουν ότι δεν έχουν υποστεί τις εδαφικές απώλειες που ανακοινώνει η αντίπαλη πλευρά.

Αυτό είναι κρίσιμο.

Στον πόλεμο της Υεμένης, οι ανακοινώσεις για τον έλεγχο εδαφών αποτελούν μέρος και του πολέμου πληροφοριών.

Γιατί η Μοκά είναι τόσο σημαντική

Η Μοκά δεν είναι απλώς μία ακόμη πόλη της Υεμένης.

Βρίσκεται στην ακτή της Ερυθράς Θάλασσας, κοντά στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ.

Όποιος ελέγχει την ευρύτερη περιοχή αποκτά στρατηγική θέση δίπλα σε έναν θαλάσσιο διάδρομο που συνδέει:

Ινδικό Ωκεανό – Ερυθρά Θάλασσα – Σουέζ – Μεσόγειο – Ευρώπη.

Από αυτή την περιοχή περνούν εμπορικά πλοία, εμπορευματοκιβώτια και ενεργειακά φορτία.

Η κρίση των τελευταίων ετών έχει ήδη δείξει πόσο εύκολα οι επιθέσεις των Χούθι μπορούν να αναγκάσουν μεγάλες ναυτιλιακές εταιρείες να εγκαταλείψουν την Ερυθρά Θάλασσα και να στέλνουν τα πλοία γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας.

Αυτό σημαίνει μεγαλύτερες διαδρομές.

Μεγαλύτερη κατανάλωση καυσίμων.

Υψηλότερους ναύλους.

Ακριβότερη ασφάλιση.

Και καθυστερήσεις στις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες.

Ποιοι είναι οι Χούθι

Οι Χούθι, γνωστοί επίσημα ως Ansar Allah, προέρχονται από το ζαϊντικό σιιτικό κίνημα της βόρειας Υεμένης.

Η οργάνωση αναπτύχθηκε πολιτικά και στρατιωτικά τις προηγούμενες δεκαετίες και το 2014 κατέλαβε τη Σαναά.

Η προέλασή της ανάγκασε την τότε κυβέρνηση να εγκαταλείψει την πρωτεύουσα και αποτέλεσε το σημείο καμπής που οδήγησε στην πλήρη διεθνοποίηση του πολέμου.

Το 2015 η Σαουδική Αραβία συγκρότησε στρατιωτικό συνασπισμό και επενέβη στην Υεμένη με στόχο την αποκατάσταση της κυβέρνησης.

Όμως οι Χούθι επέζησαν.

Και όχι μόνο αυτό.

Εξελίχθηκαν σε μια πολύ ισχυρότερη στρατιωτική δύναμη.

Το μεγάλο πλεονέκτημα των Χούθι: Ενιαία διοίκηση

Εδώ βρίσκεται μία από τις σημαντικότερες διαφορές ανάμεσα στα δύο στρατόπεδα.

Οι Χούθι διαθέτουν πολύ πιο συγκεντρωτική πολιτική και στρατιωτική διοίκηση.

Απέναντί τους βρίσκεται μια κυβέρνηση που στηρίζεται σε πολλές διαφορετικές ένοπλες οργανώσεις.

Αυτές μπορεί σήμερα να έχουν κοινό αντίπαλο.

Δεν έχουν όμως πάντα κοινό πολιτικό όραμα για το μέλλον της Υεμένης.

Και αυτό αποτελεί εδώ και χρόνια ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα του αντικαθεστωτικού στρατοπέδου.

Amaliqa: Οι «Γίγαντες» επιστρέφουν

Από τις σημαντικότερες δυνάμεις του κυβερνητικού στρατοπέδου είναι οι Ταξιαρχίες Amaliqa, γνωστές και ως Giants Brigades.

Πρόκειται για ισχυρές ένοπλες μονάδες με βάση κυρίως τη νότια Υεμένη.

Έχουν πολεμήσει επανειλημμένα τους Χούθι και απέκτησαν σημαντική εμπειρία στις επιχειρήσεις κατά μήκος της ακτής της Ερυθράς Θάλασσας.

Ιστορικά έχουν συνδεθεί στενά με τη στρατιωτική υποστήριξη των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, παρότι σήμερα λειτουργούν μέσα στο ευρύτερο στρατόπεδο που στηρίζει το Προεδρικό Συμβούλιο Ηγεσίας.

Η συμμετοχή τους στη νέα επίθεση είναι ιδιαίτερα σημαντική λόγω της εμπειρίας τους σε χερσαίες επιχειρήσεις κατά των Χούθι.

Το Προεδρικό Συμβούλιο Ηγεσίας

Η διεθνώς αναγνωρισμένη πλευρά εκπροσωπείται πολιτικά από το Presidential Leadership Council – PLC, το Προεδρικό Συμβούλιο Ηγεσίας.

Δημιουργήθηκε το 2022 για να συγκεντρώσει κάτω από μία πολιτική ομπρέλα τις διαφορετικές δυνάμεις που αντιτίθενται στους Χούθι.

Το εγχείρημα όμως είναι εξαιρετικά δύσκολο.

Μέσα στο κυβερνητικό στρατόπεδο βρίσκονται:

δυνάμεις που συνδέονται με την παλιά κυβέρνηση,

νότιοι αυτονομιστές,

σαουδαραβικά υποστηριζόμενες μονάδες,

πρώην εμιρατινοί σύμμαχοι,

ισλαμιστές,

φυλετικές δυνάμεις

και τοπικές πολιτοφυλακές.

Ο κοινός τους παρονομαστής είναι οι Χούθι. Όχι απαραίτητα το πώς πρέπει να μοιάζει η Υεμένη μετά τους Χούθι.

Οι αυτονομιστές του Νότου

Ένας ακόμη σημαντικός παίκτης είναι το Νότιο Μεταβατικό Συμβούλιο, το STC.

Το κίνημα έχει υποστηριχθεί ιστορικά από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και τάσσεται υπέρ της επαναφοράς μιας ανεξάρτητης νότιας Υεμένης.

Αυτό δημιουργεί μια θεμελιώδη αντίφαση.

Οι δυνάμεις του μπορούν να πολεμούν στο ίδιο στρατόπεδο με τη διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση εναντίον των Χούθι.

Αλλά η κυβέρνηση επιδιώκει επισήμως μια ενιαία Υεμένη.

Το STC έχει διαφορετικό μακροπρόθεσμο στόχο.

Η παλιά διαίρεση μεταξύ Βόρειας και Νότιας Υεμένης επομένως δεν έχει εξαφανιστεί.

Βρίσκεται μέσα στην ίδια τη συμμαχία που πολεμά τους Χούθι.

Και οι ισλαμιστές στο ίδιο μέτωπο

Στο αντικαθεστωτικό στρατόπεδο δραστηριοποιούνται επίσης δυνάμεις που συνδέονται με το κόμμα Islah, έναν σημαντικό σουνιτικό ισλαμιστικό πολιτικό σχηματισμό.

Το Islah έχει ισχυρές σχέσεις με φυλετικά και στρατιωτικά δίκτυα και αποτελεί εδώ και χρόνια σημαντικό αντίπαλο των Χούθι.

Οι σχέσεις του όμως με άλλους παίκτες του κυβερνητικού στρατοπέδου –ιδιαίτερα με νοτίους και φιλοεμιρατινούς σχηματισμούς– είναι περίπλοκες.

Έτσι προκύπτει το παράδοξο της σημερινής αντεπίθεσης:

δυνάμεις που έχουν μεταξύ τους βαθιές πολιτικές διαφορές καλούνται να πολεμήσουν μαζί εναντίον ενός πολύ πιο ενοποιημένου αντιπάλου.

Μαρίμπ: Η άλλη κρίσιμη μάχη

Οι μάχες δεν περιορίζονται στην Ερυθρά Θάλασσα.

Ιδιαίτερα σημαντικό μέτωπο είναι η κεντρική επαρχία Μαρίμπ.

Η περιοχή έχει τεράστια στρατηγική σημασία επειδή αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα προπύργια της κυβέρνησης στο βόρειο τμήμα της χώρας και διαθέτει σημαντικούς ενεργειακούς πόρους.

Η κατάληψη της Μαρίμπ θα άλλαζε δραματικά τον στρατιωτικό χάρτη.

Γι’ αυτό οι συγκρούσεις στην περιοχή αποτελούν εδώ και χρόνια μία από τις βασικές γραμμές αντιπαράθεσης.

Ταΐζ: Ο φόβος της περικύκλωσης

Το δεύτερο μεγάλο μέτωπο βρίσκεται στην Ταΐζ.

Η πόλη αποτελεί ένα από τα πιο συμβολικά πεδία του πολέμου.

Οι Χούθι έχουν ενισχύσει την πίεσή τους στην περιοχή και υπάρχουν αναφορές ότι κινούνται προς περαιτέρω περικύκλωση της κυβερνητικά ελεγχόμενης πόλης.

Η Ταΐζ βρίσκεται πάνω σε κρίσιμες οδικές αρτηρίες που συνδέουν διαφορετικές περιοχές της Υεμένης.

Η τύχη της επομένως μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο τη στρατιωτική κατάσταση αλλά και τις γραμμές ανεφοδιασμού.

Πίσω από τους Χούθι βρίσκεται το Ιράν

Η περιφερειακή διάσταση του πολέμου είναι αναπόφευκτη.

Οι Χούθι έχουν λάβει σημαντική πολιτική και στρατιωτική υποστήριξη από το Ιράν.

Η Τεχεράνη αρνείται ότι ελέγχει επιχειρησιακά το κίνημα, ενώ οι ίδιοι οι Χούθι παρουσιάζουν τους εαυτούς τους ως αυτόνομη υεμενίτικη δύναμη.

Ωστόσο, η ιρανική υποστήριξη –τεχνολογική, στρατιωτική και πολιτική– έχει αποτελέσει κρίσιμο παράγοντα στην εξέλιξη των δυνατοτήτων τους.

Οι Χούθι διαθέτουν πλέον:

βαλλιστικούς πυραύλους,

πυραύλους cruise,

επιθετικά drones,

αντιπλοϊκά συστήματα

και δυνατότητα πραγματοποίησης επιθέσεων σε μεγάλες αποστάσεις.

Αυτό έχει μετατρέψει μια υεμενίτικη ένοπλη οργάνωση σε παίκτη με περιφερειακή εμβέλεια.

Σαουδική Αραβία: Ο πόλεμος επιστρέφει στην πόρτα της

Στην άλλη πλευρά βρίσκεται η Σαουδική Αραβία.

Το Ριάντ προσπάθησε τα προηγούμενα χρόνια να αποκλιμακώσει τη σύγκρουση και να βρει τρόπο απεμπλοκής από έναν πόλεμο που αποδείχθηκε πολύ πιο μακρύς και δαπανηρός από όσο είχε αρχικά υπολογίσει.

Η νέα κλιμάκωση αλλάζει ξανά τα δεδομένα.

Οι Χούθι έχουν αποδείξει ότι μπορούν να απειλήσουν στόχους βαθιά μέσα στη Σαουδική Αραβία.

Και ιδιαίτερα:

ενεργειακές εγκαταστάσεις, αεροδρόμια και κρίσιμες υποδομές.

Αυτό σημαίνει ότι μια μεγάλη κλιμάκωση μέσα στην Υεμένη μπορεί πολύ εύκολα να περάσει τα σύνορα.

Γιατί το πετρέλαιο ξαναμπαίνει στην εξίσωση

Εδώ βρίσκεται ο δεύτερος μεγάλος διεθνής κίνδυνος.

Η Σαουδική Αραβία αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους παραγωγούς και εξαγωγείς πετρελαίου στον κόσμο.

Οι Χούθι έχουν στο παρελθόν πραγματοποιήσει ή αναλάβει την ευθύνη για επιθέσεις εναντίον σαουδαραβικών ενεργειακών στόχων.

Η δυνατότητα να απειληθούν ξανά εγκαταστάσεις παραγωγής ή μεταφοράς πετρελαίου προσθέτει ένα νέο premium γεωπολιτικού κινδύνου στην περιοχή.

Έτσι, η Υεμένη μπορεί να επηρεάσει ταυτόχρονα δύο κρίσιμες αρτηρίες της παγκόσμιας ενέργειας:

τις σαουδαραβικές πετρελαϊκές εγκαταστάσεις στην ξηρά και τη θαλάσσια κυκλοφορία μέσω Μπαμπ ελ-Μαντέμπ.

Το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ είναι το πραγματικό παγκόσμιο διακύβευμα

Το όνομα σημαίνει «Πύλη των Δακρύων».

Και σήμερα η γεωγραφία του εξηγεί γιατί ένας εμφύλιος πόλεμος σε μία από τις φτωχότερες χώρες του κόσμου μπορεί να προκαλέσει προβλήματα από την Ασία μέχρι την Ευρώπη.

Το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ είναι η νότια είσοδος της Ερυθράς Θάλασσας.

Από εκεί τα πλοία κατευθύνονται προς το Σουέζ και στη συνέχεια στη Μεσόγειο.

Εάν η περιοχή καταστεί πολύ επικίνδυνη, η εναλλακτική για πολλά πλοία είναι η παράκαμψη ολόκληρης της Αφρικής.

Χιλιάδες επιπλέον ναυτικά μίλια.

Περισσότερες ημέρες ταξιδιού.

Υψηλότερο κόστος.

Και μεγαλύτερη πίεση στις εφοδιαστικές αλυσίδες.

Από τη Γάζα στην Ερυθρά Θάλασσα

Η διεθνοποίηση των Χούθι επιταχύνθηκε δραματικά μετά τον πόλεμο στη Γάζα.

Η οργάνωση άρχισε να πραγματοποιεί επιθέσεις εναντίον εμπορικών πλοίων στην Ερυθρά Θάλασσα, υποστηρίζοντας ότι ενεργεί σε αλληλεγγύη προς τους Παλαιστινίους.

Οι επιθέσεις οδήγησαν σε στρατιωτικές απαντήσεις από τις Ηνωμένες Πολιτείες και συμμάχους τους και έκαναν την Υεμένη μέρος ενός πολύ ευρύτερου περιφερειακού πολέμου.

Έτσι, μια σύγκρουση που ξεκίνησε ως εσωτερικός πόλεμος απέκτησε πολλαπλά επίπεδα:

Υεμένη εναντίον Υεμένης.

Σαουδική Αραβία απέναντι στους Χούθι.

Ιράν απέναντι στους περιφερειακούς αντιπάλους του.

Και τελικά:

Χούθι απέναντι στη διεθνή ναυτιλία και σε δυτικές στρατιωτικές δυνάμεις.

Η μεγάλη αδυναμία της κυβερνητικής αντεπίθεσης

Στα χαρτιά, οι αντίπαλοι των Χούθι διαθέτουν πολλές ένοπλες δυνάμεις και ισχυρούς εξωτερικούς υποστηρικτές.

Το πρόβλημα είναι η συνοχή.

Οι Amaliqa έχουν τη δική τους ιστορία.

Οι νότιοι αυτονομιστές έχουν δικό τους πολιτικό σχέδιο.

Το Islah έχει διαφορετική ιδεολογική βάση.

Οι παλιές κυβερνητικές δυνάμεις έχουν διαφορετικά δίκτυα εξουσίας.

Και Σαουδική Αραβία και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα δεν είχαν πάντα ταυτόσημες προτεραιότητες μέσα στην Υεμένη.

Οι Χούθι, αντίθετα, έχουν πολύ πιο ενιαία διοίκηση.

Αυτό μπορεί να αποδειχθεί το σημαντικότερο στρατηγικό πλεονέκτημά τους εάν ο πόλεμος γενικευτεί ξανά.

Η Σαναά είναι ο στόχος – Αλλά ο δρόμος είναι τεράστιος

Η κυβέρνηση μπορεί να δηλώνει ότι τελικός στόχος είναι η ανακατάληψη της πρωτεύουσας.

Από τη Μοκά μέχρι τη Σαναά όμως υπάρχει τεράστια στρατιωτική απόσταση.

Οι Χούθι διαθέτουν χρόνια για να οργανώσουν τις άμυνές τους στις περιοχές που ελέγχουν.

Έχουν ανθρώπινο δυναμικό.

Έχουν πυραυλικές δυνατότητες.

Έχουν drones.

Και κυρίως διαθέτουν ένα συγκεντρωτικό σύστημα διοίκησης σε μια χώρα όπου οι αντίπαλοί τους παραμένουν κατακερματισμένοι.

Η νέα επιχείρηση επομένως μπορεί να αλλάξει τον χάρτη.

Δεν σημαίνει όμως ότι η πτώση της Σαναά βρίσκεται κοντά.

Γιατί πρέπει να παρακολουθεί όλος ο κόσμος την Υεμένη

Ο νέος γύρος του πολέμου έχει τρεις διαστάσεις.

Η πρώτη είναι εσωτερική: ποιος θα ελέγξει την Υεμένη.

Η δεύτερη είναι περιφερειακή: η αντιπαράθεση Σαουδικής Αραβίας–Ιράν και η θέση των Χούθι στον ευρύτερο άξονα της Τεχεράνης.

Η τρίτη είναι παγκόσμια: το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ.

Και αυτή είναι που μετατρέπει την Υεμένη από έναν μακρινό εμφύλιο σε πρόβλημα της παγκόσμιας οικονομίας.

Εάν οι μάχες επεκταθούν κατά μήκος της Ερυθράς Θάλασσας και οι Χούθι απαντήσουν με νέα κύματα επιθέσεων σε πλοία ή ενεργειακούς στόχους, η κλιμάκωση μπορεί να περάσει πολύ γρήγορα:

από τα χαρακώματα της Υεμένης στις τιμές του πετρελαίου και από το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ στα λιμάνια της Ευρώπης.

Γι’ αυτό η νέα μάχη για τη Μοκά και την ακτή δεν είναι μια ακόμη επιχείρηση στον πολυετή εμφύλιο.

Είναι μάχη για μια από τις πύλες του παγκόσμιου εμπορίου.

Πηγή: pagenews.gr