Μακρόν–Μερτς ζητούν εμπορικό «όπλο»: Η Ευρώπη ετοιμάζει νέα οικονομική άμυνα

Η γαλλογερμανική πρόταση θα έδινε στην Κομισιόν δυνατότητα ταχύτερων παρεμβάσεων στην ενιαία αγορά. Στο επίκεντρο η κινεζική υπερπαραγωγή, οι κρίσιμες εξαρτήσεις και μια δύσκολη εξίσωση: προστασία της βιομηχανίας χωρίς νέο κύμα ακρίβειας.

Η κοινή παρέμβαση του Εμανουέλ Μακρόν και του Φρίντριχ Μερτς για ισχυρότερη ευρωπαϊκή οικονομική άμυνα ανοίγει μια συζήτηση που ξεπερνά τους δασμούς και τις εμπορικές διαπραγματεύσεις.

Το ερώτημα είναι αν η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να χρησιμοποιεί γρήγορα και αποτελεσματικά την πρόσβαση στην ενιαία αγορά ως μέσο αποτροπής απέναντι σε οικονομικές πιέσεις και συστηματικές στρεβλώσεις.

Η γαλλογερμανική πρόταση επιχειρεί να απαντήσει σε μια αυξανόμενη ανησυχία: ότι οι ευρωπαϊκές διαδικασίες κινούνται βραδύτερα από τις εμπορικές ανατροπές που καλούνται να αντιμετωπίσουν.

Η πολιτική σύγκλιση Παρισιού και Βερολίνου είναι σημαντική. Η μετατροπή της σε εφαρμόσιμο ευρωπαϊκό εργαλείο παραμένει ανοικτή διαπραγμάτευση.

Τι ζητούν από τη φον ντερ Λάιεν

Στην επιστολή τους προς την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι δύο ηγέτες περιγράφουν ένα διεθνές εμπορικό περιβάλλον που επιβαρύνεται από την εργαλειοποίηση των συναλλαγών, τις διαρθρωτικές ανισορροπίες και τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού.

Προτείνουν ένα εργαλείο διαφοροποίησης για τον περιορισμό κρίσιμων εξαρτήσεων και έναν πρόσθετο μηχανισμό αποφασιστικής αντίδρασης, με δυνατότητα ισχυρών περιορισμών στην πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά.

Η πολιτική συγκυρία παραπέμπει ιδιαίτερα στην Κίνα. Ωστόσο, η προτεινόμενη αρχιτεκτονική περιγράφεται ως εργαλείο που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί απέναντι σε διαφορετικούς εμπορικούς εταίρους, ανάλογα με τη συμπεριφορά τους.

Αυτό έχει σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη δέχεται πιέσεις τόσο από τον κινεζικό ανταγωνισμό όσο και από την αμερικανική εμπορική πολιτική.

Η αλλαγή στη λήψη αποφάσεων

Το πιο φιλόδοξο στοιχείο είναι η προτεινόμενη αντίστροφη ειδική πλειοψηφία.

Με αυτή τη λογική, μια παρέμβαση της Επιτροπής θα μπορούσε να προχωρά, εκτός εάν συγκεντρωνόταν ειδική πλειοψηφία κρατών-μελών για να την απορρίψει.

Η αλλαγή μεταφέρει το πολιτικό βάρος: οι κυβερνήσεις που αντιτίθενται θα έπρεπε να οργανώσουν επαρκή πλειοψηφία ανατροπής του μέτρου.

Πρόκειται για πρόταση ενίσχυσης της ευρωπαϊκής εκτελεστικής ταχύτητας, όχι για ήδη θεσπισμένη εξουσία της Κομισιόν. Η νομική βάση, οι όροι ενεργοποίησης και ο έλεγχος των αποφάσεων θα καθόριζαν την πραγματική της εμβέλεια.

Επίσης, η συζήτηση δεν σημαίνει ότι όλα τα σημερινά εργαλεία εμπορικής πολιτικής απαιτούν ομοφωνία. Οι διαδικασίες διαφέρουν ανάλογα με το μέτρο και το νομικό του πλαίσιο.

Η ΕΕ διαθέτει ήδη εργαλεία — το ζήτημα είναι πώς τα χρησιμοποιεί

Η Ευρώπη δεν ξεκινά από το μηδέν.

Διαθέτει δασμούς αντιντάμπινγκ και αντισταθμιστικούς δασμούς, καθώς και τον Μηχανισμό κατά του Οικονομικού Εξαναγκασμού, ο οποίος τέθηκε σε ισχύ το 2023.

Ο τελευταίος έχει σχεδιαστεί για περιπτώσεις στις οποίες τρίτη χώρα επιχειρεί, μέσω εμπορικών ή επενδυτικών πιέσεων, να επηρεάσει κυρίαρχες αποφάσεις της Ένωσης ή κράτους-μέλους.

Προβλέπει διάλογο και, ως έσχατη επιλογή, αντίμετρα που μπορούν να επηρεάσουν αγαθά, υπηρεσίες, επενδύσεις ή δημόσιες συμβάσεις.

Η γαλλογερμανική παρέμβαση θέτει το ερώτημα αν το υφιστάμενο πλαίσιο επαρκεί για ευρύτερες, συστηματικές οικονομικές πιέσεις.

Η αποτελεσματικότητα, πάντως, δεν μετριέται αποκλειστικά με τον αριθμό ενεργοποιήσεων ενός μηχανισμού. Ένα αξιόπιστο εργαλείο μπορεί να λειτουργεί αποτρεπτικά. Χρειάζεται όμως σαφήνεια ως προς το πότε και πώς θα χρησιμοποιηθεί.

Γιατί η συμφωνία στα υβριδικά δεν λύνει το πρόβλημα

Η πρόσφατη συνεννόηση με το Πεκίνο για τα υβριδικά αυτοκίνητα δείχνει ότι η διαπραγμάτευση μπορεί να παράγει συγκεκριμένα αποτελέσματα.

Το ευρύτερο πακέτο περιλαμβάνει επίσης ζητήματα πρόσβασης ευρωπαϊκών προϊόντων στην κινεζική αγορά και διευκολύνσεις για εξαγωγικές άδειες κρίσιμων υλικών.

Αυτά έχουν οικονομική αξία. Ωστόσο, δεν αρκούν για να αντιμετωπίσουν το σύνολο των ευρωπαϊκών ανησυχιών για επιδοτήσεις, υπερβάλλουσα παραγωγική δυναμικότητα και εξάρτηση από συγκεντρωμένες αλυσίδες εφοδιασμού.

Η επιμέρους συμφωνία προσφέρει περιθώριο συνεννόησης. Η συνολική στρατηγική απαιτεί συνέχεια, έλεγχο εφαρμογής και κοινή στάση των κρατών-μελών.

Το κόστος που μπορεί να φτάσει στον καταναλωτή

Η αυστηρότερη εμπορική άμυνα έχει οικονομικό τίμημα.

Οι φθηνότερες κινεζικές εισαγωγές έχουν συμβάλει στη συγκράτηση των τιμών ορισμένων αγαθών. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχει εξετάσει τη συμβολή της έκθεσης στις εισαγωγές από την Κίνα στον χαμηλό πληθωρισμό αγαθών.

Περιορισμοί που αυξάνουν το κόστος εισαγωγής μπορούν να μεταφερθούν σε καταναλωτές και επιχειρήσεις. Η έκταση της επίδρασης εξαρτάται από τα προϊόντα, τις διαθέσιμες εναλλακτικές και τον ανταγωνισμό στην αγορά.

Ένας γενικευμένος αποκλεισμός θα είχε διαφορετικές συνέπειες από μια στοχευμένη παρέμβαση σε τεκμηριωμένες στρεβλώσεις.

Γι’ αυτό η επιλογή στόχων και η αναλογικότητα αποτελούν βασικές προϋποθέσεις αποτελεσματικής οικονομικής άμυνας.

Οι πρώτες ύλες είναι το δύσκολο αντίποινο

Η δεύτερη μεγάλη πρόκληση αφορά την πιθανή κινεζική αντίδραση.

Οι εξαγωγικοί έλεγχοι σε σπάνιες γαίες, μόνιμους μαγνήτες και άλλα κρίσιμα υλικά μπορούν να επηρεάσουν ευρωπαϊκές γραμμές παραγωγής.

Οι εξαρτήσεις αυτές δεν περιορίζονται στην προμήθεια μεταλλευμάτων. Περιλαμβάνουν επεξεργασία, τεχνογνωσία και εξειδικευμένη παραγωγή, όπου η δημιουργία εναλλακτικών απαιτεί χρόνο.

Η Ευρώπη χρειάζεται να γνωρίζει τις δικές της ευπάθειες πριν ενεργοποιήσει μέτρα που ενδέχεται να προκαλέσουν αντίποινα.

Διαφοροποίηση προμηθευτών, ανακύκλωση, στρατηγικά αποθέματα και νέες παραγωγικές δυνατότητες πρέπει να αποτελούν μέρος του ίδιου σχεδιασμού.

Ταχύτητα με τεκμηρίωση και λογοδοσία

Η ευρωπαϊκή διαδικασία συχνά επικρίνεται για βραδύτητα. Παρέχει όμως και στοιχεία που έχουν οικονομική αξία: προβλεψιμότητα, δικαστικό έλεγχο και σταθερούς κανόνες.

Το ζητούμενο είναι να συντομευθούν οι χρόνοι αντίδρασης, διατηρώντας την ποιότητα της τεκμηρίωσης και τη δυνατότητα ελέγχου.

Οι επιχειρήσεις χρειάζονται προστασία από αθέμιτες πρακτικές, αλλά και σαφείς κανόνες για επενδύσεις και συναλλαγές.

Μια ισχυρότερη Κομισιόν θα χρειαζόταν επομένως ακριβή κριτήρια ενεργοποίησης, αναλογικά μέτρα και περιοδική αξιολόγηση των αποτελεσμάτων τους.

Χρειάζεται νέος ευρωπαϊκός φορέας;

Μία πρόταση στον σχετικό αναλυτικό διάλογο είναι η δημιουργία Ευρωπαϊκού Οργανισμού Οικονομικής Ανθεκτικότητας.

Ένας τέτοιος φορέας θα μπορούσε να συνδυάζει παρακολούθηση εξαρτήσεων, ανάλυση κινδύνων εφοδιασμού και αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των παρεμβάσεων.

Η ιδέα δεν αποτελεί ανακοινωμένη απόφαση της ΕΕ. Η χρησιμότητά της θα εξαρτιόταν από το αν καλύπτει πραγματικά κενά και βελτιώνει τον συντονισμό των υφιστάμενων υπηρεσιών.

Η ίδια η δημιουργία ενός νέου οργανισμού δεν εξασφαλίζει ταχύτητα. Απαιτούνται σαφείς αρμοδιότητες, πρόσβαση σε δεδομένα και δυνατότητα έγκαιρης ενημέρωσης των υπευθύνων λήψης αποφάσεων.

Η γαλλογερμανική πρωτοβουλία ανοίγει έτσι μια ουσιαστική διαπραγμάτευση για την ισχύ της Ευρώπης. Το αποτέλεσμα θα κριθεί στην ικανότητα της Ένωσης να αντιδρά αποτελεσματικά, προστατεύοντας παράλληλα την παραγωγή, τους καταναλωτές και την αξιοπιστία των κανόνων της.

Πηγή: pagenews.gr