Ρωσικά δισ. στην «πρώτη γραμμή»: Η Ουκρανία ζητά 210 δισ. από την ΕΕ – Συναγερμός για τα 180 δισ. του Πούτιν

Ο Ουκρανός υπουργός Εξωτερικών Αντρίι Σιμπίχα ζητά άμεση αξιοποίηση των παγωμένων ρωσικών αποθεματικών, επικαλούμενος τον σχεδιαζόμενο στρατιωτικό προϋπολογισμό της Μόσχας για το 2027 – Στο επίκεντρο η Euroclear, οι αντιρρήσεις του Βελγίου και ο κίνδυνος οικονομικών αντιποίνων.

Μια από τις σημαντικότερες οικονομικές και γεωπολιτικές αποφάσεις που καλείται να λάβει η Ευρωπαϊκή Ένωση επαναφέρει στο προσκήνιο ο υπουργός Εξωτερικών της Ουκρανίας, Αντρίι Σιμπίχα, με παρέμβασή του στο Politico: την αξιοποίηση των δεσμευμένων ρωσικών κρατικών αποθεματικών για τη χρηματοδότηση της ουκρανικής άμυνας και ανοικοδόμησης.

Η ουκρανική διπλωματία επιχειρεί να μεταφέρει τη συζήτηση από τη διαχείριση των τόκων και των έκτακτων εσόδων των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων στην αξιοποίηση των ίδιων των κεφαλαίων.

Το επιχείρημα του Κιέβου στηρίζεται σε μια νέα οικονομική πραγματικότητα: σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται ο Σιμπίχα, η Ρωσία σχεδιάζει στρατιωτικές δαπάνες-ρεκόρ ύψους 180 δισ. ευρώ για το 2027, ενώ ο συνολικός σχεδιασμός για άμυνα και ασφάλεια την τριετία 2027–2029 φτάνει τα 669 δισ. ευρώ.

Τα ποσά αυτά, εφόσον επιβεβαιωθούν στον τελικό ρωσικό προϋπολογισμό, αποτυπώνουν το μέγεθος των πόρων που προτίθεται να διαθέσει η Μόσχα στον στρατιωτικό και ευρύτερο μηχανισμό ασφαλείας της.

Η Ρωσία ανεβάζει τον λογαριασμό του πολέμου – Τα 180 δισ. ευρώ που επικαλείται το Κίεβο

Σύμφωνα με τον Ουκρανό υπουργό Εξωτερικών, οι προβλεπόμενες ρωσικές στρατιωτικές δαπάνες για το 2027 είναι περισσότερο από 40% υψηλότερες σε σύγκριση με τις αντίστοιχες πιστώσεις του 2026.

Ο ίδιος θεωρεί ότι η αύξηση αυτή αποδεικνύει την πρόθεση της Μόσχας να συνεχίσει την πολεμική προσπάθεια, παρά τις οικονομικές πιέσεις που δημιουργούν οι δυτικές κυρώσεις.

Η αύξηση των στρατιωτικών δαπανών έχει ευρύτερες συνέπειες για τη ρωσική οικονομία. Η διατήρηση ενός τόσο μεγάλου αμυντικού προϋπολογισμού απαιτεί δημόσιους πόρους, παραγωγική δυναμικότητα, εργατικό δυναμικό και χρηματοδότηση που διαφορετικά θα μπορούσαν να κατευθυνθούν σε άλλους τομείς.

Για το Κίεβο, ωστόσο, η βασική συνέπεια είναι στρατηγική: όσο μεγαλύτεροι είναι οι πόροι που διαθέτει η Ρωσία στον πόλεμο, τόσο μεγαλύτερες είναι οι χρηματοδοτικές ανάγκες της ουκρανικής άμυνας.

Ο Σιμπίχα υποστηρίζει ότι η Ευρώπη πρέπει να αυξήσει το οικονομικό κόστος που αντιμετωπίζει η Μόσχα, συνδυάζοντας αυστηρότερες κυρώσεις με την αξιοποίηση των δεσμευμένων αποθεματικών.

Τα 300 δισ. της Ρωσίας και τα 210 δισ. που βρίσκονται στην Ευρώπη

Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκονται τα αποθεματικά της ρωσικής κεντρικής τράπεζας που ακινητοποιήθηκαν μετά την εισβολή στην Ουκρανία το 2022.

Σύμφωνα με τα μεγέθη που παραθέτει ο Ουκρανός υπουργός Εξωτερικών, οι χώρες της G7 έχουν δεσμεύσει περίπου 300 δισ. ευρώ σε ρωσικά κρατικά περιουσιακά στοιχεία, εκ των οποίων περίπου 210 δισ. ευρώ βρίσκονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η μέχρι σήμερα δυτική πολιτική έχει βασιστεί κυρίως στην αξιοποίηση των έκτακτων εσόδων που παράγονται από τα ακινητοποιημένα αποθεματικά και όχι στην οριστική μεταφορά της κυριότητας των ίδιων των κεφαλαίων.

Το 2024, η G7 συμφώνησε σε μηχανισμό δανείων ύψους περίπου 50 δισ. δολαρίων προς την Ουκρανία, με αποπληρωμή που συνδέεται με τα μελλοντικά έσοδα από τα δεσμευμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία.

Ο Σιμπίχα θεωρεί ότι το συγκεκριμένο μοντέλο, αν και σημαντικό, δεν επαρκεί για τις σημερινές ανάγκες.

Η ουκρανική θέση είναι ότι η ΕΕ πρέπει να προχωρήσει πέρα από την αξιοποίηση των αποδόσεων και να εξετάσει τη χρήση των ίδιων των αποθεματικών, μέσα από μια κοινή νομική και χρηματοοικονομική λύση.

Euroclear: Γιατί το Βέλγιο βρίσκεται στο επίκεντρο της σύγκρουσης

Το μεγαλύτερο μέρος των δεσμευμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων στην ΕΕ βρίσκεται στην Euroclear, τον διεθνή οργανισμό διακανονισμού τίτλων με έδρα το Βέλγιο.

Η συγκέντρωση τόσο μεγάλων κεφαλαίων σε έναν συγκεκριμένο χρηματοπιστωτικό φορέα δημιουργεί ιδιαίτερα σύνθετα ζητήματα νομικής ευθύνης και διαχείρισης κινδύνου.

Οι βελγικές επιφυλάξεις συνδέονται με την πιθανότητα δικαστικών διεκδικήσεων, οικονομικών απαιτήσεων και αντιποίνων εάν η Ευρωπαϊκή Ένωση αποφασίσει να χρησιμοποιήσει το αρχικό κεφάλαιο των ρωσικών αποθεματικών.

Ο Ουκρανός υπουργός Εξωτερικών αναγνωρίζει ότι δεν θα ήταν δίκαιο να επιβαρυνθεί ένα μόνο κράτος με δυσανάλογο κίνδυνο για μια απόφαση που αφορά συνολικά την ευρωπαϊκή ασφάλεια.

Γι’ αυτό και υποστηρίζει την ανάληψη της σχετικής ευθύνης σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Η πρόταση του Κιέβου: Ευρωπαϊκός έλεγχος και κοινή ανάληψη κινδύνου

Σύμφωνα με την παρέμβαση του Σιμπίχα, το ουκρανικό υπουργείο Οικονομικών έχει καταθέσει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρόταση για τη μεταφορά της διαχείρισης των δεσμευμένων αποθεματικών σε συλλογικό ευρωπαϊκό πλαίσιο.

Η βασική επιδίωξη είναι η απόφαση για τη χρήση των κεφαλαίων, καθώς και η ευθύνη για ενδεχόμενες νομικές ή οικονομικές συνέπειες, να μην περιορίζονται στο Βέλγιο.

Η πρόταση επιχειρεί να αντιμετωπίσει ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια που έχουν καθυστερήσει τη λήψη οριστικής απόφασης.

Παράλληλα, ο Σιμπίχα υποστηρίζει ότι η ΕΕ δεν πρέπει να εξαρτήσει τη δική της δράση από μια μακροχρόνια διεθνή διαπραγμάτευση για τα ρωσικά αποθεματικά που βρίσκονται σε άλλες δικαιοδοσίες.

Κατά την ουκρανική προσέγγιση, ο ευρωπαϊκός σχεδιασμός και ο ευρύτερος συντονισμός με τους εταίρους της G7 μπορούν να εξελιχθούν παράλληλα.

Νομικό προηγούμενο ή αναγκαία απάντηση; Τα τέσσερα μεγάλα εμπόδια

Η πλήρης αξιοποίηση των δεσμευμένων ρωσικών αποθεματικών δεν αποτελεί μόνο ζήτημα πολιτικής βούλησης.

Ο Σιμπίχα αναγνωρίζει ότι η συζήτηση περιλαμβάνει τέσσερις βασικές αντιρρήσεις: τη συμβατότητα με το διεθνές δίκαιο, τις επιπτώσεις στην αξιοπιστία του ευρώ, την απώλεια διαπραγματευτικών εργαλείων για μια μελλοντική ειρηνευτική συμφωνία και τον κίνδυνο ρωσικών αντιποίνων.

Η πρώτη αφορά την προστασία της κρατικής περιουσίας και τις αρχές της κυριαρχικής ασυλίας. Η ακινητοποίηση περιουσιακών στοιχείων μέσω κυρώσεων δεν ταυτίζεται νομικά με την οριστική δήμευση ή μεταβίβασή τους.

Η δεύτερη σχετίζεται με τη θέση του ευρώ στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα. Μια απόφαση αξιοποίησης κρατικών αποθεματικών θα μπορούσε να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο τρίτες χώρες αξιολογούν τους κινδύνους διακράτησης περιουσιακών στοιχείων στην Ευρώπη.

Η τρίτη αντίρρηση αφορά τη διαπραγματευτική αξία των αποθεματικών. Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι τα δεσμευμένα κεφάλαια θα μπορούσαν να αποτελέσουν μέσο πίεσης σε μελλοντικές συνομιλίες για τον τερματισμό του πολέμου και τις πολεμικές αποζημιώσεις.

Τέλος, υπάρχει ο κίνδυνος η Ρωσία να απαντήσει με κατασχέσεις ή άλλες παρεμβάσεις σε περιουσιακά στοιχεία δυτικών εταιρειών που εξακολουθούν να βρίσκονται στη δικαιοδοσία της.

Ο Ουκρανός υπουργός Εξωτερικών θεωρεί ότι οι κίνδυνοι αυτοί πρέπει να αντιμετωπιστούν μέσα από συλλογικές νομικές εγγυήσεις, χωρίς να οδηγήσουν την Ευρώπη σε νέα καθυστέρηση.

Η ενεργειακή διάσταση: Κυρώσεις, ρωσικά έσοδα και χρηματοδότηση του πολέμου

Η συζήτηση για τα ρωσικά αποθεματικά συνδέεται άμεσα με τη γεωοικονομία της ενέργειας.

Οι εξαγωγές πετρελαίου, φυσικού αερίου και άλλων ενεργειακών προϊόντων εξακολουθούν να αποτελούν σημαντική πηγή εσόδων για τη ρωσική οικονομία, παρά τις δυτικές κυρώσεις και τις αλλαγές στις εμπορικές ροές.

Για την Ουκρανία, η αύξηση της οικονομικής πίεσης στη Μόσχα απαιτεί συνδυασμό περιορισμών στα έσοδα που χρηματοδοτούν τον ρωσικό κρατικό προϋπολογισμό και μεγαλύτερης οικονομικής στήριξης προς το Κίεβο.

Η αξιοποίηση των δεσμευμένων αποθεματικών θα μπορούσε, σύμφωνα με την ουκρανική επιχειρηματολογία, να προσφέρει μια πρόσθετη χρηματοδοτική πηγή για την άμυνα και την ανοικοδόμηση.

Δεν πρόκειται, ωστόσο, για άμεσο περιορισμό των τρεχόντων ρωσικών ενεργειακών εσόδων. Τα αποθεματικά έχουν ήδη ακινητοποιηθεί και η συζήτηση αφορά το ποιος μπορεί να αξιοποιήσει την αξία τους και με ποιες νομικές εγγυήσεις.

Σουηδία, Ολλανδία, Ισπανία και Πολωνία ζητούν νέα ευρωπαϊκή συζήτηση

Ο Αντρίι Σιμπίχα αναφέρεται επίσης στην πρωτοβουλία τεσσάρων ευρωπαϊκών χωρών, της Σουηδίας, της Ολλανδίας, της Ισπανίας και της Πολωνίας, οι οποίες, σύμφωνα με τον ίδιο, απευθύνθηκαν στα τέλη Αυγούστου στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζητώντας να επανεξεταστεί η πλήρης αξιοποίηση των ακινητοποιημένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων.

Η ουκρανική πλευρά χαιρετίζει αυτή την πρωτοβουλία, αλλά επιμένει ότι η πολιτική συζήτηση πρέπει πλέον να αποκτήσει συγκεκριμένο θεσμικό και νομικό περιεχόμενο.

Ο Σιμπίχα ζητά τη δημιουργία μόνιμου μηχανισμού διαβούλευσης, με συμμετοχή νομικών και χρηματοοικονομικών εμπειρογνωμόνων, προκειμένου να διαμορφωθεί μια εφαρμόσιμη ευρωπαϊκή απόφαση.

Η Ευρώπη μπροστά σε μια απόφαση με διεθνείς συνέπειες

Η παρέμβαση του Ουκρανού υπουργού Εξωτερικών στο Politico εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια του Κιέβου να εξασφαλίσει μακροπρόθεσμη χρηματοδότηση απέναντι στη συνεχιζόμενη ρωσική πολεμική προσπάθεια.

Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, το δίλημμα είναι σύνθετο: από τη μία πλευρά, η ανάγκη χρηματοδότησης της ουκρανικής άμυνας και ανοικοδόμησης και, από την άλλη, η προστασία της νομικής ασφάλειας και της αξιοπιστίας του ευρωπαϊκού χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Τα 210 δισ. ευρώ των ρωσικών αποθεματικών που βρίσκονται στην ΕΕ αποτελούν δυνητικά σημαντικό οικονομικό εργαλείο. Η αξιοποίησή τους, όμως, προϋποθέτει αποφάσεις για την κυριότητα, τη διαχείριση, τις εγγυήσεις και την κατανομή του κινδύνου.

Το κεντρικό μήνυμα του Σιμπίχα είναι ότι, όσο η Μόσχα αυξάνει τις στρατιωτικές της δαπάνες, η Ευρώπη δεν μπορεί να περιορίζεται σε μια συζήτηση χωρίς κατάληξη. Το αν και πώς θα χρησιμοποιηθούν τα ρωσικά αποθεματικά παραμένει μία από τις πιο κρίσιμες εκκρεμότητες της ευρωπαϊκής πολιτικής απέναντι στον πόλεμο.

Πηγή: pagenews.gr