«Ρήγμα στις Βρυξέλλες για το μεταναστευτικό: σύγκρουση ΕΕ–Κοινοβουλίου για τις επιστροφές»

Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται ξανά αντιμέτωπη με ένα γνώριμο αλλά βαθιά εκρηκτικό πεδίο: το μεταναστευτικό. Αυτή τη φορά, το ρήγμα δεν αφορά μόνο πολιτικές διαφορές μεταξύ κρατών μελών, αλλά μια ανοιχτή σύγκρουση θεσμών στις Βρυξέλλες.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα κράτη μέλη απέτυχαν να καταλήξουν σε συμφωνία για τον νέο κανονισμό επιστροφών μεταναστών, έναν από τους πιο αμφιλεγόμενους πυλώνες της νέας ευρωπαϊκής μεταναστευτικής αρχιτεκτονικής.

Μετά από τρεις γύρους διαπραγματεύσεων στο Στρασβούργο, οι συνομιλίες κατέρρευσαν και μεταφέρθηκαν εκ νέου για την 1η Ιουνίου, αφήνοντας πίσω τους ένα πολιτικό τοπίο βαθιά διχασμένο.

Το σημείο τριβής: όχι το «τι», αλλά το «πότε»

Επισήμως, οι δύο πλευρές εμφανίζονται να διαφωνούν για το χρονοδιάγραμμα εφαρμογής.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πιέζει για άμεση εφαρμογή, επικαλούμενο την «επείγουσα ανάγκη διαχείρισης των επιστροφών».

Αντίθετα, τα κράτη μέλη ζητούν μεταβατική περίοδο έως και δύο ετών, υποστηρίζοντας ότι:«τα εθνικά συστήματα δεν είναι ακόμη έτοιμα να απορροφήσουν το πλήρες εύρος των αλλαγών».

Ωστόσο, διπλωματικές πηγές αναφέρουν ότι πίσω από τη δημόσια αντιπαράθεση, τα περισσότερα τεχνικά ζητήματα έχουν ήδη συμφωνηθεί.

Το νέο αυστηρό πλαίσιο που διχάζει την Ευρώπη

Ο προτεινόμενος κανονισμός αλλάζει ριζικά τη φιλοσοφία της ευρωπαϊκής πολιτικής επιστροφών.

Μεταξύ άλλων προβλέπει:

• δυνατότητα κατ’ οίκον ερευνών σε κατοικίες μεταναστών
• δημιουργία κέντρων επιστροφής σε τρίτες χώρες εκτός ΕΕ
• παράταση κράτησης έως 2 χρόνια
• πιθανότητα απεριόριστης κράτησης για λόγους ασφαλείας
• απαγορεύσεις εισόδου έως και 10 χρόνια ή και ισόβια
• περιορισμό του αυτόματου ανασταλτικού αποτελέσματος των προσφυγών

Ιδιαίτερη ένταση προκαλεί η πρόβλεψη για επιστροφές σε χώρες εκτός ΕΕ μέσω διμερών συμφωνιών, μια πρακτική που ήδη εφαρμόζεται πιλοτικά — όπως το ιταλικό μοντέλο στην Αλβανία.

«Παρωδία διαπραγμάτευσης» ή αναγκαία αυστηροποίηση;

Η πολιτική σύγκρουση εντός του Ευρωκοινοβουλίου είναι πλέον ανοιχτή.

Ο διαπραγματευτής του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος Φρανσουά-Ξαβιέ Μπελαμί δήλωσε:«Σε μια περίοδο μεταναστευτικής πίεσης, οι καθυστερήσεις είναι αδικαιολόγητες. Η Ευρώπη χρειάζεται άμεσα λειτουργικούς μηχανισμούς επιστροφών».

Αντίθετα, η ευρωβουλευτής των Πρασίνων/ΕFA Μελίσα Καμαρά επιτέθηκε με σφοδρότητα στη διαδικασία:«Αντί για ουσιαστική πολιτική, είδαμε μια παρωδία διαπραγμάτευσης που επικεντρώθηκε στο πότε θα ξεκινήσει η εφαρμογή και όχι στο αν είναι δίκαιη».

Το θεσμικό μπρα ντε φερ: Κοινοβούλιο vs Συμβούλιο

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πιέζει για αυστηρότερο και ταχύτερο πλαίσιο, ενώ τα κράτη μέλη εμφανίζονται πιο επιφυλακτικά ως προς την εφαρμογή.

Στο παρασκήνιο, διπλωμάτες αναγνωρίζουν ότι η πραγματική σύγκρουση αφορά:

• την ισορροπία μεταξύ ασφάλειας και δικαιωμάτων
• την κυριαρχία των κρατών στη μεταναστευτική πολιτική
• και τον ρόλο της ΕΕ στην εξωτερική διαχείριση συνόρων

Η πιο αμφιλεγόμενη διάσταση: συνεργασία με τρίτες χώρες

Ένα από τα πιο εκρηκτικά σημεία του σχεδίου — η δυνατότητα συνεργασίας με μη αναγνωρισμένες ή ασταθείς οντότητες για επιστροφές — τελικά αποσύρθηκε.

Η πρόταση είχε προκαλέσει έντονες αντιδράσεις, καθώς θεωρήθηκε ότι θα μπορούσε να οδηγήσει σε συνεργασία ακόμη και με καθεστώτα όπως οι Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν.

Παρά ταύτα, η ΕΕ ήδη συνεργάζεται με χώρες όπως η Λιβύη και η Αίγυπτος στο πεδίο των επιστροφών, γεγονός που τροφοδοτεί ακόμη μεγαλύτερη πολιτική αντιπαράθεση.

Το πολιτικό παρασκήνιο στις Βρυξέλλες

Στο Ευρωκοινοβούλιο, η τελική ψήφιση αναμένεται να περάσει μέσα από εύθραυστες ισορροπίες.

Σύμφωνα με ευρωπαϊκές πηγές, το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα ενδέχεται να αναζητήσει στήριξη ακόμη και από δεξιότερες πολιτικές ομάδες, δημιουργώντας νέα πολιτικά μέτωπα.

Αντίθετα, οι ομάδες της Αριστεράς προαναγγέλλουν μαζική καταψήφιση, υποστηρίζοντας ότι:«ο κανονισμός παραβιάζει θεμελιώδη δικαιώματα και μετατρέπει την Ευρώπη σε σύστημα μαζικών απελάσεων».

Η Κομισιόν πιέζει για συμφωνία πριν το καλοκαίρι

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει να κλείσει τη συμφωνία πριν τεθεί σε ισχύ το νέο Σύμφωνο για Μετανάστευση και Άσυλο.

Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Eurostat, μόλις 28% των εντολών επιστροφής υλοποιείται στην πράξη, γεγονός που ενισχύει την πολιτική πίεση για αλλαγές.

Ένα νέο ευρωπαϊκό ρήγμα διαμορφώνεται

Το διακύβευμα πλέον ξεπερνά το τεχνικό επίπεδο.

Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα θεμελιώδες ερώτημα:

πώς ισορροπεί ανάμεσα στην αποτελεσματικότητα των επιστροφών και στην προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων;

Η απάντηση δεν έχει ακόμη δοθεί.

Αλλά το μόνο βέβαιο είναι ότι το μεταναστευτικό παραμένει — ξανά — το πιο εκρηκτικό πεδίο πολιτικής σύγκρουσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση.