Προσδοκίες από τη συνάντηση Μητσοτάκη – Ερντογάν

Η συνάντηση Μπάιντεν - Ερντογάν ήταν σημαντική, αλλά δεν καθορίζει από μόνη της τις εξελίξεις. Σε κάθε περίπτωση, έρχεται αφού η Τουρκία συμφώνησε τελικά στην ένταξη της Σουηδίας. Και αυτό σημαίνει κάτι.

Η σημερινή συνάντηση μεταξύ Μητσοτάκη και Ερντογάν δεν δικαιολογεί υπερβολικές προσδοκίες. Η Τουρκία δεν φαίνεται να έχει αλλάξει. Η μαξιμαλιστική της θέση παραμένει η ίδια, δεν έχει υποχωρήσει από τον στόχο της γαλάζιας πατρίδας  και δεν υπάρχει καμία ένδειξη εγκατάλειψης του αιτήματός της για αποστρατιωτικοποίηση του νησιού και της σύνδεσής του με την κυριαρχία. Ενδιαφέρον, πάντως, παρουσιάζει το γεγονός ότι η συνάντηση του Έλληνα πρωθυπουργού με τον Τούρκο πρόεδρο ήταν χρονικά εύστοχη, στη σκιά του συμβιβασμού της Άγκυρας στο θέμα της Σουηδίας. Από πολλές απόψεις, ο μύθος της μεγάλης δύναμης που σχεδιάζει, ακολουθεί σταθερή πορεία, δεν αλλάζει τις βασικές της επιλογές και πετυχαίνει τους στόχους της χωρίς να συμμορφώνεται με τις απαιτήσεις τρίτων έχει κλονιστεί.

Επίσης, κλονίστηκε ο μύθος ότι η συναλλακτική πολιτική προσέγγιση του Ερντογάν στη διπλωματική σκακιέρα έχει διαρκή οφέλη και ότι μπορεί να αγνοεί τις πιέσεις και τις απαιτήσεις των εταίρων του διαλόγου: στη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ ο πρόεδρος Ερντογάν αναδιπλώθηκε και παραιτήθηκε από το βέτο του για την ένταξη της Σουηδίας, ενώ στη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ η σουηδική κυβέρνηση έθεσε βέτο για την ένταξη της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ.

Δεν υπάρχουν απτά στρατηγικά οφέλη. Τα ανταλλάγματα που εξασφάλισε η Σουηδία, όπως η σουηδική συναίνεση σε μια πιο σκληρή προσέγγιση της τρομοκρατίας και το άνοιγμα του δρόμου για την πώληση των μαχητικών αεροσκαφών F-16, είναι όλα κέρδη που δεν θα μπορούσαν να είχαν επιτευχθεί αν είχε υιοθετήσει μια πιο εποικοδομητική στάση από την αρχή. Όσον αφορά το θέμα των F-16, το επόμενο στάδιο είναι οι διαπραγματεύσεις μεταξύ του Λευκού Οίκου και του Κογκρέσου. Ποιους όρους είναι πιθανό να επισυνάψουν στην προμήθεια και αν η Άγκυρα θα τους αποδεχθεί. Η συνάντηση Μπάιντεν – Ερντογάν ήταν σημαντική, αλλά δεν καθορίζει από μόνη της τις εξελίξεις. Σε κάθε περίπτωση, έρχεται αφού η Τουρκία συμφώνησε τελικά στην ένταξη της Σουηδίας. Και αυτό σημαίνει κάτι.

Η Άγκυρα έχει κάθε λόγο να προωθεί σταθερά μια καλή κατάσταση με την Αθήνα, η οποία αναμένεται να χαρακτηριστεί την επομένη της συνάντησης Μητράκη-Ερντογάν. Η Άγκυρα βρίσκεται τώρα στη διαδικασία εξομάλυνσης των σχέσεών της με την Αίγυπτο, το Ισραήλ και την Ελλάδα, τις μεγάλες χώρες της περιοχής. Φυσικά, δεν υπάρχει τίποτα νομικίστικο σε αυτή τη δυναμική. Ίσως να συγχωρείται ακόμη και η συγκρατημένη αισιοδοξία ότι η ευνοϊκή αυτή κατάσταση θα συνεχιστεί και ότι θα επιχειρηθεί μια νέα διαδικασία συμφιλίωσης μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας. Αυτό που γνωρίζουμε σήμερα είναι ότι η Τουρκία δεν είναι έτοιμη να υπογράψει μια συμφωνία με βάση το διεθνές δίκαιο και το δίκαιο της θάλασσας.

Ωστόσο, υπάρχει ένα θετικό, αν και υπό όρους, στοιχείο. Και οι δύο χώρες έχουν ισχυρούς ηγέτες, πρόσφατα εκλεγμένους και με ευρεία δημόσια υποστήριξη, οι οποίοι θεωρητικά θα μπορούσαν να βρουν έναν αμοιβαία επωφελή συμβιβασμό. Μια συνάντηση με τον Κυριάκο Μητσοτάκη και ένα θετικό αποτέλεσμα θα ήταν μια ευκαιρία για τον πρόεδρο Ερντογάν να βελτιώσει το προφίλ του και να ενισχύσει την εικόνα της Τουρκίας ενόψει των κρίσιμων διαπραγματεύσεων για τα F-16 στο κοινοβούλιο. Επιπλέον, υπάρχει η αίσθηση στην Αθήνα και την Άγκυρα ότι οι όποιες συνομιλίες θα μπορούσαν εύκολα να εκτροχιαστούν, γεγονός που καθιστά την πρόταση του Έλληνα πρωθυπουργού να συμφωνηθεί ένας οδικός χάρτης με συγκεκριμένα ορόσημα, μετριοπαθείς φιλοδοξίες και επιδιώξεις μια καλή επιλογή, τουλάχιστον στην αρχή. Σε αυτό το πλαίσιο, η διαδικασία των διερευνητικών επαφών, παρά την υπονόμευσή της εδώ και δύο δεκαετίες, παραμένει μια πιθανή μορφή για την επανέναρξη των ελληνοτουρκικών σχέσεων.