Πόλεμος στο Ιράν: Η ΕΕ εξετάζει μείωση φόρου στο ρεύμα για να ανακόψει το νέο ενεργειακό σοκ

Η νέα πολεμική κρίση στη Μέση Ανατολή φέρνει ξανά την Ευρώπη αντιμέτωπη με τον εφιάλτη της ακριβής ενέργειας, αυτή τη φορά με την Κομισιόν να αναζητά επειγόντως τρόπους ώστε να περιορίσει την πίεση στους λογαριασμούς ρεύματος και ταυτόχρονα να επιταχύνει την πράσινη μετάβαση. Σύμφωνα με προσχέδιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που αναμένεται να παρουσιαστεί στις 22 Απριλίου, η ΕΕ εξετάζει τη δραστική μείωση της φορολογίας στην ηλεκτρική ενέργεια, σε μια προσπάθεια να αμβλύνει τις συνέπειες του πολέμου με το Ιράν και να διορθώσει μια χρόνια στρέβλωση: το γεγονός ότι σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες το ρεύμα φορολογείται βαρύτερα από τα ορυκτά καύσιμα.

Η συζήτηση αυτή δεν γίνεται σε κενό αέρος. Η Ευρώπη βλέπει ήδη το ενεργειακό κόστος να αυξάνεται εκ νέου, καθώς η κρίση στην περιοχή και η αποσταθεροποίηση των θαλάσσιων οδών ανεβάζουν τις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου. Η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν προειδοποίησε ότι οι λογαριασμοί ορυκτών καυσίμων στην ΕΕ έχουν αυξηθεί κατά 22 δισ. ευρώ από την έναρξη του πολέμου, τονίζοντας πως η Ευρώπη πληρώνει ακριβά την υπερεξάρτησή της από πετρέλαιο και αέριο. Παράλληλα, η Επιτροπή ετοιμάζει νέο πακέτο παρεμβάσεων για τις τιμές της ενέργειας, το οποίο θα συζητηθεί από τους ηγέτες της ΕΕ τις επόμενες ημέρες.

Το νέο σχέδιο της Κομισιόν

Το προσχέδιο που αποκάλυψε το Reuters δείχνει ότι η Επιτροπή δεν θέλει να περιοριστεί μόνο σε βραχυπρόθεσμα μέτρα ανακούφισης. Η πρόταση που ετοιμάζεται περιλαμβάνει μείωση των φόρων στο ρεύμα, παρεμβάσεις για καλύτερο συντονισμό στην πλήρωση των αποθεμάτων φυσικού αερίου και νέα ώθηση σε επενδύσεις εξοικονόμησης ενέργειας, έξυπνα δίκτυα και τεχνολογίες χαμηλών εκπομπών. Στο ίδιο πακέτο εντάσσεται και η πρόθεση των Βρυξελλών να παρουσιάσουν πριν από το καλοκαίρι έναν νέο στόχο εξηλεκτρισμού, ώστε περισσότερες βιομηχανίες και δραστηριότητες να περάσουν από τα ορυκτά καύσιμα στην ηλεκτρική ενέργεια.

Το πολιτικό μήνυμα είναι σαφές. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η απάντηση στο νέο σοκ δεν μπορεί να είναι μόνο επιδοτήσεις ή προσωρινές φοροελαφρύνσεις, αλλά μια πιο βαθιά αναδιάρθρωση του ευρωπαϊκού ενεργειακού μοντέλου. Με απλά λόγια, το Βρυξέλλες θέλουν να κάνουν τον ηλεκτρισμό φθηνότερο και πιο ελκυστικό από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, ώστε η μετάβαση να γίνει όχι μόνο κλιματικά αναγκαία, αλλά και οικονομικά συμφέρουσα.

Γιατί το ρεύμα παραμένει τόσο ακριβό

Το πρόβλημα είναι ότι η σημερινή φορολογική αρχιτεκτονική της ΕΕ εξακολουθεί να κουβαλά λογικές άλλων εποχών. Σύμφωνα με τη Eurostat, η μέση τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος για τα νοικοκυριά στην ΕΕ στο πρώτο εξάμηνο του 2025 διαμορφώθηκε στα 0,2872 ευρώ ανά κιλοβατώρα, ενώ η αντίστοιχη μέση τιμή του φυσικού αερίου ήταν 0,1143 ευρώ ανά κιλοβατώρα. Αυτό σημαίνει ότι το ρεύμα κοστίζει περίπου δυόμισι φορές περισσότερο από το αέριο ανά μονάδα ενέργειας για τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά.

Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι η σύνθεση του λογαριασμού. Η Eurostat καταγράφει ότι στο πρώτο εξάμηνο του 2025 οι φόροι και οι επιβαρύνσεις αντιστοιχούσαν κατά μέσο όρο στο 27,6% της τελικής τιμής του ρεύματος για τα νοικοκυριά στην ΕΕ. Αντίστοιχα, στο φυσικό αέριο το φορολογικό βάρος για τα νοικοκυριά έφθανε στο 31%, όμως η τελική τιμή παρέμενε αισθητά χαμηλότερη. Το κρίσιμο ζήτημα για την Επιτροπή δεν είναι μόνο το ύψος των φόρων, αλλά και το γεγονός ότι ο εξηλεκτρισμός της οικονομίας καθίσταται πιο δύσκολος όταν το ηλεκτρικό ρεύμα παραμένει τόσο ακριβό.

Η στρέβλωση που μπλοκάρει την πράσινη μετάβαση

Εδώ ακριβώς εντοπίζεται και ο πυρήνας της συζήτησης. Επί χρόνια, πολλές κυβερνήσεις χρησιμοποίησαν τις χρεώσεις στο ρεύμα για να χρηματοδοτούν ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, δίκτυα και περιβαλλοντικές πολιτικές. Την ίδια στιγμή, τα ορυκτά καύσιμα διατήρησαν σε αρκετές περιπτώσεις ευνοϊκότερη φορολογική μεταχείριση, είτε για λόγους κοινωνικής πολιτικής είτε για λόγους ανταγωνιστικότητας. Το αποτέλεσμα είναι ότι η ηλεκτρική ενέργεια, ακόμη και όταν παράγεται όλο και περισσότερο από καθαρές πηγές, παραμένει ακριβότερη στον τελικό καταναλωτή σε σχέση με καύσιμα που επιβαρύνουν περισσότερο το κλίμα.

Η Κομισιόν θεωρεί ότι αυτή η ανισορροπία λειτουργεί πλέον ως αντικίνητρο. Όσο το ρεύμα παραμένει ακριβότερο, τόσο πιο δύσκολα νοικοκυριά, επιχειρήσεις και βιομηχανίες θα στραφούν σε ηλεκτρικές λύσεις για θέρμανση, μεταφορές ή παραγωγή. Με άλλα λόγια, η πράσινη μετάβαση δεν μπορεί να προχωρήσει με την αναγκαία ταχύτητα αν η καθαρότερη επιλογή παραμένει η ακριβότερη.

Τα εμπόδια και το πολιτικό ρίσκο

Το πρόβλημα για τις Βρυξέλλες είναι πως η αλλαγή των ευρωπαϊκών φορολογικών κανόνων δεν είναι απλή υπόθεση. Οποιαδήποτε αναθεώρηση απαιτεί ομοφωνία από τα κράτη-μέλη, κάτι που έχει επανειλημμένα μπλοκάρει ανάλογες μεταρρυθμίσεις. Η πρόταση της Κομισιόν του 2021 για αλλαγή των κανόνων φορολόγησης της ενέργειας παραμένει ουσιαστικά παγωμένη, ενώ και άλλες απόπειρες μεταρρύθμισης συνάντησαν ισχυρές αντιστάσεις από κυβερνήσεις που δεν ήθελαν να ανατρέψουν υφιστάμενες εξαιρέσεις ή φορολογικά πλεονεκτήματα.

Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και αν η νέα πρόταση παρουσιαστεί στις 22 Απριλίου, η πολιτική της διαδρομή θα είναι δύσκολη. Πολλές χώρες μπορεί να στηρίξουν προσωρινές παρεμβάσεις για την ανακούφιση νοικοκυριών και επιχειρήσεων, αλλά να εμφανιστούν πολύ πιο επιφυλακτικές όταν η συζήτηση περάσει στη μόνιμη αναδιάρθρωση της φορολογίας ενέργειας. Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο αν η Κομισιόν θέλει να αλλάξει το μοντέλο, αλλά αν αυτή τη φορά το νέο ενεργειακό σοκ θα είναι αρκετό για να πείσει και τις πιο διστακτικές πρωτεύουσες.

Η κρίση με το Ιράν ως καταλύτης

Η τρέχουσα κρίση λειτουργεί ως επιταχυντής. Οι ευρωπαϊκές τιμές φυσικού αερίου σχεδόν διπλασιάστηκαν τις πρώτες τρεις εβδομάδες μετά την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου και, παρότι αργότερα υποχώρησαν, εξακολουθούσαν στα μέσα Απριλίου να βρίσκονται περίπου 35% πάνω από τα προπολεμικά επίπεδα. Αυτή η μεταβολή περνά αναπόφευκτα και στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης οι χονδρικές τιμές ρεύματος εξακολουθούν να επηρεάζονται έντονα από το κόστος παραγωγής με φυσικό αέριο.

Γι’ αυτό και η φον ντερ Λάιεν μιλά πλέον όλο και πιο καθαρά για την ανάγκη δομικών αλλαγών. Η σημερινή κρίση δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως μια νέα εξωτερική αναταραχή, αλλά ως ακόμη μία απόδειξη ότι η ευρωπαϊκή οικονομία παραμένει εκτεθειμένη κάθε φορά που οι διεθνείς αγορές πετρελαίου και αερίου μπαίνουν σε αναβρασμό. Σε αυτό το πλαίσιο, η μείωση της φορολογίας στο ρεύμα δεν παρουσιάζεται μόνο ως κοινωνικό μέτρο, αλλά ως στρατηγικό εργαλείο ανθεκτικότητας.

Το διακύβευμα για την Ευρώπη

Η επερχόμενη πρόταση της Κομισιόν έχει διπλό στόχο. Από τη μία, να δώσει άμεση ανάσα σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις που απειλούνται από νέα αύξηση των λογαριασμών. Από την άλλη, να επαναχαράξει το ενεργειακό μείγμα της ΕΕ, ώστε το ρεύμα να γίνει η κεντρική ενεργειακή βάση της επόμενης δεκαετίας. Αν αυτή η κατεύθυνση επικρατήσει, τότε η σημερινή κρίση μπορεί να μετατραπεί σε σημείο καμπής για μια πιο γρήγορη μετάβαση προς ένα μοντέλο με φθηνότερη ηλεκτρική ενέργεια, περισσότερες ΑΠΕ και μικρότερη εξάρτηση από το ακριβό και ασταθές γεωπολιτικά σύστημα των ορυκτών καυσίμων.

Το βέβαιο είναι ότι η συζήτηση που ανοίγει τώρα στις Βρυξέλλες υπερβαίνει το επίπεδο μιας ακόμη τεχνικής φορολογικής μεταρρύθμισης. Αγγίζει τον πυρήνα του ευρωπαϊκού ενεργειακού μοντέλου και θέτει ένα απλό αλλά κρίσιμο ερώτημα: θέλει πράγματι η Ευρώπη να κάνει την καθαρή ενέργεια φθηνότερη από τα ορυκτά καύσιμα ή θα συνεχίσει να μεταθέτει αυτή την απόφαση μέχρι την επόμενη κρίση;

Πηγή: Pagenews.gr