ΗΠΑ – Ιράν: Ορμούζ, 20 δισ. δολάρια και ουράνιο συνθέτουν το νέο γεωπολιτικό παζάρι
Πηγή Φωτογραφίας: Reuters/ΗΠΑ – Ιράν: Ορμούζ, 20 δισ. δολάρια και ουράνιο συνθέτουν το νέο γεωπολιτικό παζάρι
Η κρίση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν περνά σε μια νέα, πιο σύνθετη και επικίνδυνη φάση, όπου η στρατιωτική πίεση, η πυρηνική διαπραγμάτευση και ο έλεγχος της παγκόσμιας ενεργειακής αρτηρίας των Στενών του Ορμούζ έχουν πλέον ενωθεί σε ένα ενιαίο γεωπολιτικό μέτωπο. Η Τεχεράνη ανακοίνωσε ότι το Ορμούζ επιστρέφει στην «προηγούμενη κατάσταση», δηλαδή σε καθεστώς αυστηρής διαχείρισης από τις ένοπλες δυνάμεις, την ώρα που στο παρασκήνιο συνεχίζεται ένα σκληρό παζάρι με την Ουάσινγκτον για παγωμένα ιρανικά κεφάλαια, εμπλουτισμένο ουράνιο και το μέλλον των συνομιλιών.
Το νέο τοπίο αποκαλύπτει μια βασική αλήθεια: το Ορμούζ δεν είναι πια απλώς ένα θαλάσσιο πέρασμα, αλλά διαπραγματευτικό όπλο. Η ιρανική πλευρά υποστηρίζει ότι αρχικά επέτρεψε τη διέλευση εμπορικών πλοίων στο πλαίσιο της εκεχειρίας, αλλά επανήλθε σε αυστηρότερο έλεγχο επειδή οι ΗΠΑ συνέχισαν τον αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών. Η απόφαση αυτή, όπως την παρουσίασε η Τεχεράνη, σημαίνει ότι η διέλευση δεν καταργείται απαραίτητα πλήρως, αλλά πλέον υπάγεται ξανά σε αυστηρό ιρανικό έλεγχο και σε όρους που δεν θεωρούνται σταθεροί ή προβλέψιμοι από τη διεθνή ναυτιλία.
Αυτό ακριβώς εξηγεί γιατί, παρά τις ανακοινώσεις περί «ανοίγματος», η πραγματικότητα στα Στενά παραμένει θολή. Η βρετανική κυβέρνηση κάλεσε σήμερα σε πλήρη αποκατάσταση της διεθνούς ναυσιπλοΐας, αναγνωρίζοντας εμμέσως ότι η κανονικότητα δεν έχει ακόμη επιστρέψει. Την ίδια ώρα, το Reuters κατέγραψε ότι μεν ξεκίνησε περιορισμένη κίνηση δεξαμενόπλοιων, όμως οι πλοιοκτήτες εξακολουθούν να κινούνται με μεγάλη επιφύλαξη, καθώς η πρόσβαση παραμένει εύθραυστη και άμεσα εξαρτημένη από τις πολιτικές εξελίξεις.
Πίσω από αυτή την ένταση βρίσκεται το μεγάλο διαπραγματευτικό μέτωπο ΗΠΑ – Ιράν. Οι συνομιλίες έχουν περάσει από τις γενικές εξαγγελίες σε έναν πιο σκληρό πυρήνα ουσίας: πόσο ουράνιο θα απομακρυνθεί ή θα υποβαθμιστεί, πόσα ιρανικά κεφάλαια μπορούν να αποδεσμευθούν, με ποιους όρους θα χαλαρώσουν οι κυρώσεις και ποιο θα είναι το πλαίσιο επιτήρησης. Σύμφωνα με το Reuters, οι δύο πλευρές έχουν περιορίσει τις φιλοδοξίες τους για μια οριστική συνολική συμφωνία και συζητούν πλέον ακόμη και ένα πιο περιορισμένο μνημόνιο κατανόησης, ακριβώς επειδή οι διαφορές παραμένουν μεγάλες.
Στην καρδιά αυτής της διαπραγμάτευσης βρίσκεται το ιρανικό απόθεμα εμπλουτισμένου ουρανίου. Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε στο Reuters ότι οι ΗΠΑ σκοπεύουν να συνεργαστούν με το Ιράν για να ανακτήσουν εμπλουτισμένο ουράνιο από πληγείσες πυρηνικές εγκαταστάσεις και τελικά να το μεταφέρουν στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η ιρανική πλευρά, όμως, έχει διαψεύσει κατηγορηματικά ότι έχει δεχθεί τέτοια μεταφορά, επιμένοντας ότι το υλικό θα παραμείνει εντός της χώρας. Αυτή η αντίφαση αποτυπώνει γιατί η συμφωνία παραμένει τόσο δύσκολη: η Ουάσινγκτον ζητά ουσιαστική αποδυνάμωση του ιρανικού πυρηνικού αποθέματος, ενώ η Τεχεράνη αντιστέκεται σε κάθε κίνηση που θα μοιάζει με πλήρη υποχώρηση.
Οι πληροφορίες για αποδέσμευση 20 δισεκατομμυρίων δολαρίων από παγωμένα ιρανικά κεφάλαια έχουν προσδώσει ακόμη μεγαλύτερο βάρος στις συνομιλίες. Ωστόσο, εδώ χρειάζεται προσοχή: το Reuters μετέδωσε ότι κυκλοφόρησαν σενάρια περί συμφωνίας «χρήματα έναντι ουρανίου», αλλά ο ίδιος ο Τραμπ απέρριψε δημοσίως την εκδοχή ότι θα δοθούν 20 δισ. δολάρια ως μέρος του deal, λέγοντας πως δεν θα υπάρξει ανταλλαγή χρημάτων. Αυτό σημαίνει ότι το ποσό βρίσκεται μεν στο παρασκήνιο των συζητήσεων όπως αναφέρουν πηγές, αλλά δεν μπορεί να παρουσιαστεί ως οριστικά συμφωνημένο ή επιβεβαιωμένο από την αμερικανική πλευρά.
Το ουσιαστικό παζάρι, λοιπόν, δεν αφορά μόνο το αν θα υπάρξει οικονομική ελάφρυνση, αλλά και το πώς θα δομηθεί. Το Ιράν χρειάζεται ρευστότητα, πρόσβαση στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα και μεγαλύτερη ελευθερία στις εξαγωγές πετρελαίου. Οι ΗΠΑ, από την άλλη, θέλουν δεσμεύσεις που να πείθουν πως η Τεχεράνη δεν θα μπορέσει να μετατρέψει το πυρηνικό της πρόγραμμα σε στρατηγικό όπλο. Σε αυτό το πλαίσιο, συζητήσεις για μερική αποδέσμευση κεφαλαίων, αυστηρούς όρους χρήσης και διεθνή επιτήρηση του ουρανίου μοιάζουν πιο πιθανές από μια απόλυτη και καθαρή λύση. Η ίδια η ιρανική κυβέρνηση, άλλωστε, δήλωσε σήμερα ότι δεν έχει ακόμη οριστεί ημερομηνία για νέο γύρο συνομιλιών, ακριβώς επειδή πρέπει πρώτα να διαμορφωθεί «πλαίσιο κατανόησης».
Το Πακιστάν παραμένει κρίσιμος παράγοντας σε αυτή τη διαδικασία. Το Reuters έχει καταγράψει ότι η Ισλαμαμπάντ διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στο να μη διακοπεί εντελώς ο διάλογος και να διατηρηθεί ανοικτό ένα κανάλι επαφής μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης. Αυτό εξηγεί γιατί οι πληροφορίες για νέο γύρο επαφών στο Ισλαμαμπάντ αντιμετωπίζονται σοβαρά, ακόμη κι αν επίσημα δεν έχει επιβεβαιωθεί τελική ημερομηνία. Στη σημερινή φάση, η διαμεσολάβηση τρίτων χωρών δεν είναι λεπτομέρεια, αλλά ο μόνος τρόπος να μη μετατραπεί ξανά η εύθραυστη εκεχειρία σε ανοιχτό πόλεμο.
Η στρατηγική Τραμπ είναι ξεκάθαρη: συνδέει άμεσα τη διαπραγμάτευση με την παράταση ή όχι της εκεχειρίας. Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει δηλώσει ότι μπορεί να μην παρατείνει την κατάπαυση του πυρός μετά την Τετάρτη αν δεν υπάρξει μακροπρόθεσμη συμφωνία, ενώ έχει τονίσει ότι ο αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών θα παραμείνει σε πλήρη ισχύ. Με άλλα λόγια, η Ουάσινγκτον επιχειρεί να αξιοποιήσει ταυτόχρονα τη στρατιωτική πίεση, την οικονομική ασφυξία και το διπλωματικό παράθυρο για να αποσπάσει παραχωρήσεις. Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, απαντά ενεργοποιώντας τον μοχλό του Ορμούζ, δείχνοντας ότι μπορεί να επηρεάσει άμεσα τη ροή της παγκόσμιας ενέργειας και άρα το διεθνές οικονομικό κόστος μιας αποτυχίας των συνομιλιών.
Αυτή η σύνδεση Ορμούζ και ουρανίου είναι το πραγματικό γεωπολιτικό κλειδί της συγκυρίας. Δεν πρόκειται για δύο παράλληλες ιστορίες, αλλά για δύο όψεις του ίδιου εκβιαστικού συσχετισμού ισχύος. Το Ιράν λέει στην πράξη ότι χωρίς ουσιαστική χαλάρωση της αμερικανικής πίεσης δεν θα υπάρξει πλήρης ελευθερία ναυσιπλοΐας. Οι ΗΠΑ απαντούν ότι χωρίς ουσιαστικές παραχωρήσεις στο πυρηνικό ζήτημα δεν θα υπάρξει πραγματική οικονομική ανάσα για την Τεχεράνη. Έτσι, τα 20 δισ. δολάρια, οι σχεδόν 2 τόνοι εμπλουτισμένου ουρανίου και το καθεστώς διέλευσης στον Ορμούζ μετατρέπονται σε τρία κομμάτια του ίδιου παζλ.
Το πρόβλημα για όλους είναι ότι ένα τέτοιο deal, ακόμη κι αν πλησιάζει, θα συναντήσει αντιδράσεις. Στο Ιράν, σκληροπυρηνικά κέντρα εξουσίας δύσκολα θα δεχθούν μια συμφωνία που θα ερμηνευθεί ως παράδοση στρατηγικού πλεονεκτήματος. Στο Ισραήλ, αλλά και σε τμήματα του ρεπουμπλικανικού στρατοπέδου στις ΗΠΑ, οποιαδήποτε μεγάλη οικονομική αποδέσμευση προς την Τεχεράνη θα θεωρηθεί επικίνδυνη υποχώρηση. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη κι αν οι διαπραγματευτές βρουν κοινό έδαφος, η πολιτική μάχη για την αποδοχή του αποτελέσματος θα είναι εξίσου σκληρή. Η δημόσια διάψευση του Τραμπ για το σενάριο των 20 δισ. δολαρίων πιθανότατα αντανακλά και αυτή ακριβώς την ανάγκη να μην εμφανιστεί ότι επαναλαμβάνει λογικές που ο ίδιος είχε καταγγείλει στη συμφωνία Ομπάμα του 2015.
Το αποτέλεσμα είναι ένα σκηνικό υψηλής αβεβαιότητας, όπου οι αγορές, οι κυβερνήσεις και η ναυτιλία προσπαθούν να διαβάσουν τις πραγματικές προθέσεις των πρωταγωνιστών πίσω από αντικρουόμενες δηλώσεις και διαρροές. Το Ορμούζ δεν έχει επιστρέψει στην πλήρη κανονικότητα, οι συνομιλίες δεν έχουν καταλήξει σε τελική συμφωνία, και η εκεχειρία παραμένει με ημερομηνία λήξης. Κάθε μέρα που περνά χωρίς καθαρή συμφωνία αυξάνει τον κίνδυνο είτε νέας στρατιωτικής κλιμάκωσης είτε ενός παρατεταμένου καθεστώτος ελεγχόμενης αστάθειας, με άμεσες συνέπειες στην ενέργεια, στο εμπόριο και στη διεθνή ασφάλεια.
Το μόνο ασφαλές συμπέρασμα αυτή τη στιγμή είναι ότι η μάχη για το μέλλον της Μέσης Ανατολής δεν δίνεται μόνο στα πεδία επιχειρήσεων, αλλά και πάνω σε χάρτες θαλάσσιων διαδρόμων, σε πίνακες κυρώσεων και σε αποθήκες πυρηνικού υλικού. Το αν θα επικρατήσει η λογική του προσωρινού συμβιβασμού ή η επιστροφή στην ανοιχτή σύγκρουση θα κριθεί ακριβώς εκεί: στο πώς θα συνδεθούν το Ορμούζ, τα παγωμένα δισεκατομμύρια και οι σχεδόν δύο τόνοι ουρανίου με την πολιτική βούληση των δύο πλευρών να κάνουν, ή να μην κάνουν, το τελευταίο βήμα.
Πηγή: Pagenews.gr
Διαβάστε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο
Το σχόλιο σας