Η ΕΕ εξετάζει “membership-lite” για υποψήφιες χώρες – Σχέδιο δύο ταχυτήτων αλλάζει το παιχνίδι της διεύρυνσης

Προνομιακή πρόσβαση πριν την πλήρη ένταξη – Στόχος η επιτάχυνση της διεύρυνσης, αλλά με φόβους για “δεύτερη κατηγορία” μελών

Η Ευρωπαϊκή Ένωση φέρεται να εξετάζει ένα νέο, ριζικά διαφορετικό μοντέλο διεύρυνσης, το οποίο θα μπορούσε να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο οι υποψήφιες χώρες εντάσσονται στο μπλοκ.

Σύμφωνα με δημοσίευμα του POLITICO, στις Βρυξέλλες συζητείται η δημιουργία ενός συστήματος τύπου «membership-lite», δηλαδή μιας μορφής «μερικής ένταξης», που θα δίνει σε υποψήφιες χώρες πρόσβαση σε τμήματα της ενιαίας αγοράς και ευρωπαϊκών προγραμμάτων, πριν ολοκληρωθεί η πλήρης διαδικασία ένταξης.

Το σχέδιο αφορά κυρίως τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων αλλά και κράτη όπως η Ουκρανία και η Μολδαβία, που βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια της ενταξιακής πορείας.

Τι προβλέπει το σχέδιο “ευέλικτης ένταξης”

Το νέο μοντέλο επιχειρεί να απαντήσει σε ένα χρόνιο πρόβλημα της ευρωπαϊκής διεύρυνσης: τις πολύ αργές και συχνά πολιτικά μπλοκαρισμένες διαδικασίες ένταξης.

Η ιδέα που βρίσκεται στο τραπέζι προβλέπει:

• Σταδιακή πρόσβαση στην ενιαία αγορά της ΕΕ
• Συμμετοχή σε ευρωπαϊκά προγράμματα χρηματοδότησης
• Παρατηρητικό ρόλο σε ορισμένους ευρωπαϊκούς θεσμούς
• Πλήρη ένταξη μόνο όταν ολοκληρωθούν οι μεταρρυθμίσεις

Με αυτόν τον τρόπο, η ΕΕ επιχειρεί να δώσει κίνητρο στις υποψήφιες χώρες, χωρίς να περιμένει την ολοκλήρωση όλων των απαιτητικών προϋποθέσεων που σήμερα προβλέπει η διαδικασία.

Οι “κανόνες” της ένταξης και γιατί αλλάζουν τώρα

Η ένταξη στην ΕΕ παραδοσιακά βασίζεται στα λεγόμενα κριτήρια της Κοπεγχάγης, τα οποία απαιτούν:

• Σταθερούς δημοκρατικούς θεσμούς
• Κράτος δικαίου και προστασία δικαιωμάτων
• Λειτουργική οικονομία αγοράς
• Ικανότητα εφαρμογής του ευρωπαϊκού κεκτημένου

Ωστόσο, η διεύρυνση έχει επιβραδυνθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, καθώς οι πολιτικές ενστάσεις μεταξύ κρατών-μελών και οι εσωτερικές μεταρρυθμίσεις των υποψηφίων χωρών έχουν δημιουργήσει πολυετή «παγώματα» σε πολλές περιπτώσεις.

Στόχος: επιτάχυνση – αλλά και γεωπολιτική απάντηση

Η πρόταση για “ευέλικτη ένταξη” συνδέεται άμεσα με τη γεωπολιτική πίεση που δέχεται η ΕΕ, ειδικά μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες, η Κομισιόν και αρκετά κράτη-μέλη θεωρούν ότι η Ένωση πρέπει να κινηθεί ταχύτερα, ώστε να μην απομακρυνθούν οι υποψήφιες χώρες από την ευρωπαϊκή τροχιά.

Σε αυτό το πλαίσιο, εξετάζεται ακόμη και η δημιουργία ενός ενδιάμεσου καθεστώτος, που θα δίνει “χειροπιαστά οφέλη” πριν την πλήρη ένταξη.

Αντιδράσεις: φόβος για «Ευρώπη δύο ταχυτήτων»

Παρά τον σχεδιασμό, το σχέδιο προκαλεί έντονες αντιδράσεις εντός της ΕΕ.

Κριτικές φωνές προειδοποιούν ότι ένα τέτοιο μοντέλο μπορεί να δημιουργήσει:

• Μια “δεύτερη κατηγορία” κρατών χωρίς πλήρη δικαιώματα ψήφου
• Μόνιμη ενδιάμεση κατάσταση χωρίς πραγματική ένταξη
• Αποδυνάμωση του ίδιου του κινήτρου των μεταρρυθμίσεων
• Πολιτικές εντάσεις μεταξύ παλιών και νέων κρατών-μελών

Ορισμένοι διπλωμάτες εκτιμούν ότι το νέο μοντέλο θα μπορούσε να αλλάξει ριζικά τη φιλοσοφία της ΕΕ, η οποία μέχρι σήμερα βασιζόταν σε ένα σαφές δίπολο: είτε είσαι μέλος είτε δεν είσαι.

Ποιες χώρες αφορά

Στο τραπέζι βρίσκονται κυρίως οι χώρες:

• Δυτικά Βαλκάνια (Αλβανία, Σερβία, Βόρεια Μακεδονία, Μαυροβούνιο, Βοσνία-Ερζεγοβίνη)
• Ουκρανία
• Μολδαβία
• Γεωργία

Όλες βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια της ενταξιακής διαδικασίας, αλλά καμία δεν πληροί ακόμη πλήρως τις προϋποθέσεις για άμεση ένταξη.

Το πολιτικό διακύβευμα

Το “membership-lite” αντανακλά μια βαθύτερη συζήτηση για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης: αν δηλαδή η διεύρυνση πρέπει να παραμείνει αυστηρά αξιοκρατική και χρονοβόρα ή να μετατραπεί σε πιο ευέλικτο, γεωπολιτικό εργαλείο.

Το αποτέλεσμα αυτής της συζήτησης θα κρίνει όχι μόνο τον ρυθμό ένταξης νέων χωρών, αλλά και την ίδια τη δομή της ΕΕ τα επόμενα χρόνια.

Το μόνο βέβαιο είναι ότι η διεύρυνση της Ευρώπης εισέρχεται σε μια νέα, πιο πολιτική και λιγότερο τεχνοκρατική εποχή.

Πηγή: pagenews.gr