Η φτώχεια και οι κοινωνικές ανισότητες αφήνουν ισχυρό αποτύπωμα στον εγκέφαλο των παιδιών

Νέα μελέτη δείχνει ότι οι κοινωνικοοικονομικές συνθήκες στις οποίες μεγαλώνει ένα παιδί συνδέονται πιο έντονα με την ανάπτυξη του εγκεφάλου από παράγοντες όπως το IQ ή ο τρόπος ανατροφής.

Η φτώχεια, το οικογενειακό εισόδημα και οι ευκαιρίες που προσφέρει το περιβάλλον στο οποίο μεγαλώνει ένα παιδί φαίνεται πως αφήνουν ισχυρότερο αποτύπωμα στον εγκέφαλο από ό,τι θεωρούσαν μέχρι σήμερα οι επιστήμονες.

Νέα έρευνα από την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου της Ουάσιγκτον στο Σεντ Λούις δείχνει ότι οι κοινωνικοοικονομικές συνθήκες συνδέονται στενά με τη δομή και τη λειτουργία του παιδικού εγκεφάλου, ξεπερνώντας σε βαρύτητα άλλους παράγοντες, όπως ο δείκτης νοημοσύνης, η γονεϊκή συμπεριφορά ή η γενική κατάσταση υγείας.

Οι ερευνητές ανέλυσαν απεικονίσεις εγκεφάλου σχεδόν 12.000 παιδιών ηλικίας 9 έως 10 ετών και εξέτασαν εκατοντάδες μεταβλητές που αφορούσαν την οικογένεια, την υγεία, το περιβάλλον, τον ύπνο, το στρες, τις καθημερινές συνήθειες και την κοινωνική ζωή.

Το συμπέρασμα ήταν σαφές: οι κοινωνικοοικονομικές συνθήκες είχαν τη μεγαλύτερη συσχέτιση με την ανάπτυξη του εγκεφάλου.

Το «αποτύπωμα» της φτώχειας στον εγκέφαλο

Σύμφωνα με τη μελέτη, οι κοινωνικοοικονομικοί παράγοντες εξηγούσαν περίπου το 16% της μεταβλητότητας στους δείκτες εγκεφαλικής λειτουργίας.

Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι από τις 40 μεταβλητές που συνδέονταν περισσότερο με τη λειτουργία του εγκεφάλου, οι 37 ήταν κοινωνικοοικονομικές. Αντίστοιχα, από τις 40 σημαντικότερες μεταβλητές που σχετίζονταν με τη δομή του εγκεφάλου, οι 35 ανήκαν στην ίδια κατηγορία.

Σε αυτές περιλαμβάνονταν το οικογενειακό εισόδημα, η ιδιοκατοίκηση, οι κοινωνικοί και οικονομικοί πόροι της γειτονιάς, τα ποσοστά φτώχειας και η πρόσβαση σε μέσα μαζικής μεταφοράς.

Ο ρόλος του ύπνου και του χρόνιου στρες

Οι ερευνητές τονίζουν ότι η φτώχεια δεν επηρεάζει τον εγκέφαλο με έναν απλό ή γραμμικό τρόπο.

Το αποτύπωμά της φαίνεται να περνά κυρίως μέσα από τον κακό ύπνο και το χρόνιο στρες. Τα παιδιά που μεγαλώνουν σε περιβάλλοντα με λιγότερες κοινωνικοοικονομικές ευκαιρίες συχνά εκτίθενται σε μεγαλύτερη καθημερινή πίεση, αβεβαιότητα και διαταραχές στον ύπνο.

Όπως εξηγούν οι επιστήμονες, ο εγκέφαλος ενός παιδιού που μεγαλώνει σε χαμηλό κοινωνικοοικονομικό περιβάλλον μοιάζει περισσότερο με έναν κουρασμένο και στρεσαρισμένο εγκέφαλο, όχι με έναν «λιγότερο έξυπνο» εγκέφαλο.

Αυτό είναι κρίσιμο, καθώς δείχνει ότι οι διαφορές που καταγράφονται δεν συνδέονται απαραίτητα με τη νοημοσύνη, αλλά με την καθημερινή επιβάρυνση που βιώνει το παιδί.

Τι έδειξε η μελέτη για το IQ

Η έρευνα έρχεται να αμφισβητήσει και παλαιότερες αντιλήψεις για τη σχέση ανάμεσα στο IQ και τη νευροβιολογία.

Για δεκαετίες, οι επιστήμονες αναζητούσαν βιολογικούς δείκτες της νοημοσύνης στον εγκέφαλο, με αντιφατικά αποτελέσματα. Η νέα μελέτη δείχνει ότι αρκετές από τις παλαιότερες συσχετίσεις ανάμεσα σε εγκεφαλικά χαρακτηριστικά και IQ μπορεί στην πραγματικότητα να αντανακλούσαν κοινωνικοοικονομικές διαφορές.

Όταν οι ερευνητές αφαίρεσαν στατιστικά την επίδραση των κοινωνικοοικονομικών παραγόντων, περίπου το 70% των συσχετίσεων μεταξύ εγκεφαλικών μετρήσεων και IQ έπαψαν να είναι σημαντικές.

Σε δεύτερη ανάλυση, που αφορούσε μόνο παιδιά από υψηλά κοινωνικοοικονομικά περιβάλλοντα, το IQ δεν εμφάνισε καμία ουσιαστική συσχέτιση με τη δομή ή τη λειτουργία του εγκεφάλου.

Όχι ζήτημα νοημοσύνης, αλλά συνθηκών ζωής

Το εύρημα αυτό έχει μεγάλη σημασία, γιατί μετατοπίζει τη συζήτηση από το «τι μπορεί» ένα παιδί στο «μέσα σε ποιες συνθήκες μεγαλώνει».

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι οι κοινωνικοοικονομικές ανισότητες δεν πρέπει να ερμηνεύονται ως διαφορές στη νοητική ικανότητα των παιδιών. Αντίθετα, φαίνεται να αντανακλούν διαφορές στην καθημερινή κόπωση, στο άγχος, στον ύπνο και στη σταθερότητα του περιβάλλοντος.

Αυτό σημαίνει ότι η βελτίωση του ύπνου, η μείωση του στρες και η ενίσχυση των οικογενειών που ζουν σε συνθήκες οικονομικής πίεσης θα μπορούσαν να περιορίσουν τις επιπτώσεις των κοινωνικών ανισοτήτων στην ανάπτυξη του εγκεφάλου.

Το μήνυμα της έρευνας

Η μελέτη δείχνει ότι η παιδική φτώχεια δεν είναι μόνο κοινωνικό ή οικονομικό ζήτημα. Είναι και ζήτημα δημόσιας υγείας.

Οι συνθήκες στις οποίες μεγαλώνει ένα παιδί επηρεάζουν βαθιά την καθημερινότητά του, τον ύπνο του, το άγχος του και τελικά την ανάπτυξη του εγκεφάλου του.

Το θετικό στοιχείο, σύμφωνα με τους επιστήμονες, είναι ότι αυτοί οι παράγοντες μπορούν να βελτιωθούν. Η ενίσχυση των παιδιών και των οικογενειών τους, η πρόσβαση σε ασφαλές περιβάλλον, η στήριξη της ψυχικής υγείας και η βελτίωση της ποιότητας ύπνου μπορούν να λειτουργήσουν προστατευτικά.

Η έρευνα υπενθυμίζει ότι οι κοινωνικές ανισότητες δεν μένουν έξω από το σώμα. Αποτυπώνονται στην υγεία, στην ανάπτυξη και στις δυνατότητες των παιδιών, καθιστώντας την αντιμετώπισή τους επείγουσα προτεραιότητα.

Πηγή: Pagenews.gr