Άρθρο 86: Βουλή ή Δικαιοσύνη; Σύγκρουση ΝΔ–αντιπολίτευσης για τις διώξεις υπουργών

Η αναθεώρηση του άρθρου 86 του Συντάγματος, που ρυθμίζει την ποινική ευθύνη των υπουργών, εξελίσσεται σε μία από τις σημαντικότερες θεσμικές συγκρούσεις της τρέχουσας κοινοβουλευτικής περιόδου. Η κυβέρνηση και τα κόμματα της αντιπολίτευσης συμφωνούν ότι το υφιστάμενο πλαίσιο έχει εξαντλήσει τα όριά του, ωστόσο διαφωνούν ριζικά ως προς το ποιος πρέπει να έχει τον τελευταίο λόγο στην παραπομπή πολιτικών προσώπων στη Δικαιοσύνη.

Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκεται το ερώτημα εάν η Βουλή πρέπει να εξακολουθήσει να αποτελεί θεσμικό φίλτρο ή εάν η διαδικασία πρέπει να περάσει αποκλειστικά στα χέρια της Δικαιοσύνης.

Η πρόταση της Νέας Δημοκρατίας: Δικαστική έρευνα, αλλά τελική απόφαση από τη Βουλή

Ο εισηγητής της πλειοψηφίας Ευριπίδης Στυλιανίδης παρουσίασε το μοντέλο που προτείνει η Νέα Δημοκρατία, το οποίο χαρακτηρίζεται ως «μικτό σύστημα».

Σύμφωνα με την κυβερνητική πρόταση:

• η προκαταρκτική εξέταση θα πραγματοποιείται από τη Δικαιοσύνη,
• η συλλογή αποδεικτικών στοιχείων θα γίνεται από δικαστικούς λειτουργούς,
• όμως η τελική απόφαση για την άσκηση ποινικής δίωξης θα εξακολουθεί να λαμβάνεται από τη Βουλή, μέσω ονομαστικής ψηφοφορίας.

Εφόσον αποφασιστεί η δίωξη, η υπόθεση θα οδηγείται στο Ειδικό Δικαστήριο, όπως προβλέπει το Σύνταγμα.

Ο κ. Στυλιανίδης υποστήριξε ότι απαιτείται μια θεσμική ισορροπία μεταξύ δύο κινδύνων.

«Κανένας δεν είναι υπεράνω του νόμου. Κανένας όμως δεν δικαιούται να χρησιμοποιεί την ποινική διαδικασία υστερόβουλα και εκδικητικά.»

Όπως υποστήριξε, η Δικαιοσύνη πρέπει να αποκτήσει ισχυρότερο ρόλο, χωρίς όμως να καταργηθεί πλήρως ο κοινοβουλευτικός έλεγχος.

Η κυβέρνηση επικαλείται τα ευρωπαϊκά πρότυπα

Η Νέα Δημοκρατία επιχείρησε να στηρίξει την πρότασή της και σε συγκριτικά στοιχεία από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ο Ευριπίδης Στυλιανίδης ανέφερε ότι:

• μόνο Ελλάδα και Δανία απαιτούν σήμερα απόφαση της Βουλής για την έναρξη προκαταρκτικής εξέτασης,
• ενώ σε αρκετές άλλες ευρωπαϊκές χώρες αρκεί αίτημα συγκεκριμένου αριθμού βουλευτών.

Παράλληλα σημείωσε ότι σε 13 από τα 27 κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξακολουθεί να υπάρχει κάποια μορφή κοινοβουλευτικής εμπλοκής, γεγονός που -κατά την κυβέρνηση- αποδεικνύει ότι η πλήρης απομάκρυνση της Βουλής δεν αποτελεί ευρωπαϊκό κανόνα.

ΠΑΣΟΚ: «Να κοπεί ο ομφάλιος λώρος μεταξύ κυβέρνησης και ποινικής διαδικασίας»

Η πιο ολοκληρωμένη εναλλακτική πρόταση παρουσιάστηκε από τον εισηγητή του ΠΑΣΟΚ Παναγιώτη Δουδωνή.

Η Χαριλάου Τρικούπη ζητεί:

• πλήρη απομάκρυνση της Βουλής από κάθε στάδιο της ποινικής διαδικασίας,
• ανάθεση της απόφασης για άσκηση δίωξης σε Ειδικό Δικαστικό Συμβούλιο,
• διατήρηση μόνο του Ειδικού Δικαστηρίου ως οργάνου εκδίκασης.

Ο κ. Δουδωνής υποστήριξε ότι η κυβερνητική πρόταση δεν αντιμετωπίζει το πραγματικό πρόβλημα.

«Πρέπει να καταργηθεί ο ομφάλιος λώρος ανάμεσα στην κοινοβουλευτική πλειοψηφία και την ποινική διαδικασία.»

Παράλληλα εξαπέλυσε ιδιαίτερα σκληρή πολιτική επίθεση κατά της κυβέρνησης.

«Αναθεωρείτε το Σύνταγμα όχι για να σας προστατεύσει από τον εαυτό σας, αλλά για να προστατεύσετε τον εαυτό σας από το Σύνταγμα.»

Η αναφορά στις δηλώσεις Γεωργιάδη και η υπόθεση ΟΠΕΚΕΠΕ

Ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ επανέφερε στη συζήτηση τις δηλώσεις του υπουργού Υγείας Άδωνι Γεωργιάδη σχετικά με τις υποθέσεις Βορίδη και Αυγενάκη.

Επικαλέστηκε χαρακτηριστικά τη φράση:

«Η Βουλή αποφάσισε ότι δεν θέλει να ελεγχθούν. Τέλος.»

Σύμφωνα με τον κ. Δουδωνή, οι δηλώσεις αυτές αποδεικνύουν ότι μια κυβερνητική πλειοψηφία μπορεί στην πράξη να λειτουργεί ως μηχανισμός πολιτικής προστασίας των υπουργών της.

ΣΥΡΙΖΑ: «Η ΝΔ εργαλειοποιεί ακόμη και την αναθεώρηση του Συντάγματος»

Ο εισηγητής του ΣΥΡΙΖΑ Γιώργος Γαβρίλος χαρακτήρισε την κυβερνητική πρόταση:

• «λαϊκίστικη»
• «υποκριτική»
• «θεσμικά υστερόβουλη»

Η πρόταση της Κουμουνδούρου προβλέπει:

• πρωτοβουλία με 20 ή 30 υπογραφές βουλευτών,
• ανάθεση της διερεύνησης σε τριμελές συμβούλιο ανώτατων δικαστών,
• χωρίς επιστροφή της υπόθεσης στη Βουλή.

Ο κ. Γαβρίλος υποστήριξε ότι η κυβέρνηση επιχειρεί να μεταφέρει τις ευθύνες στο Σύνταγμα αντί να αναλάβει τις πολιτικές ευθύνες για τις υποθέσεις των Τεμπών, των υποκλοπών και του ΟΠΕΚΕΠΕ.

«Η Νέα Δημοκρατία εργαλειοποίησε το Σύνταγμα για να αποκρύψει σκάνδαλα. Σήμερα εργαλειοποιεί ακόμη και την ίδια τη διαδικασία της αναθεώρησης.»

ΚΚΕ: «Δεν θέλουμε αναθεώρηση, θέλουμε κατάργηση»

Η ειδική αγορήτρια του ΚΚΕ Μαρία Κομνηνάκα ξεκαθάρισε ότι το κόμμα της δεν ζητά τροποποίηση αλλά ολική κατάργηση του άρθρου 86.

Όπως υποστήριξε:

«Το άρθρο 86 λειτουργεί ως εργαλείο συγκάλυψης και πολιτικών παζαριών στα χέρια κάθε κυβερνητικής πλειοψηφίας.»

Η βουλευτής του ΚΚΕ υπενθύμισε ότι το κόμμα είχε ζητήσει την κατάργηση της διάταξης ήδη από την προηγούμενη συνταγματική αναθεώρηση, πρόταση που -όπως σημείωσε- είχε απορριφθεί από όλα τα υπόλοιπα κόμματα.

Ρουσόπουλος: «Δεν υπάρχει ευρωπαϊκή συνταγή»

Ο Θόδωρος Ρουσόπουλος επιχείρησε να δώσει μια περισσότερο θεσμική διάσταση στη συζήτηση.

Όπως υπογράμμισε:«Δεν υπάρχει μία ενιαία ευρωπαϊκή λύση. Αν υπήρχε, θα είχαμε ήδη συγκλίνει σε αυτή.»

Ο ίδιος τόνισε ότι κάθε δημοκρατία διαμορφώνει το δικό της μοντέλο ανάλογα με τη συνταγματική της παράδοση.«Δεν αναζητούμε ποια χώρα θα αντιγράψουμε. Αναζητούμε ποια λύση εξυπηρετεί καλύτερα τη δική μας συνταγματική τάξη.»

Ποια κόμματα ζητούν πλήρη κατάργηση του άρθρου 86

Η συζήτηση ανέδειξε τρεις διαφορετικές σχολές σκέψης:

• Νέα Δημοκρατία: μικτό σύστημα με συμμετοχή Δικαιοσύνης και τελική απόφαση της Βουλής.
• ΠΑΣΟΚ και ΣΥΡΙΖΑ: πολύ μεγαλύτερη μεταφορά αρμοδιοτήτων στη Δικαιοσύνη, με διαφορετικά μοντέλα.
• ΚΚΕ, Ελληνική Λύση και ΝΙΚΗ: ζητούν την πλήρη κατάργηση του άρθρου 86, θεωρώντας ότι οποιαδήποτε διατήρηση κοινοβουλευτικού ρόλου οδηγεί αναπόφευκτα σε πολιτική συγκάλυψη.

Η θεσμική μάχη μόλις ξεκίνησε

Παρά τη γενική συμφωνία ότι το ισχύον καθεστώς χρειάζεται αλλαγές, η συζήτηση στη Βουλή απέδειξε ότι υπάρχει βαθύ χάσμα ως προς τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να ελέγχονται ποινικά τα κυβερνητικά στελέχη.

Η κυβέρνηση επιμένει στη διατήρηση ενός κοινοβουλευτικού φίλτρου, επικαλούμενη την ανάγκη προστασίας της πολιτικής ζωής από καταχρηστικές διώξεις. Η αντιπολίτευση, αντίθετα, θεωρεί ότι κάθε εμπλοκή της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας υπονομεύει την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης και διατηρεί ανοιχτό το ενδεχόμενο πολιτικής προστασίας υπουργών.

Η τελική μορφή της αναθεώρησης του άρθρου 86 αναμένεται να αποτελέσει μία από τις πιο κρίσιμες θεσμικές συγκρούσεις της παρούσας κοινοβουλευτικής περιόδου, καθώς αγγίζει τον πυρήνα της σχέσης μεταξύ εκτελεστικής εξουσίας, Βουλής και Δικαιοσύνης.