Τσίπρας προς Ευρώπη: «Τέλος στις λευκές επιταγές προς τον Τραμπ» και στροφή στο μοντέλο Σάντσεθ

Τσίπρας προς Ευρώπη: Η Ελλάδα δεν μπορεί να δίνει «λευκές επιταγές» στον Τραμπ

Δεν ήταν μια ακόμη συνέντευξη για την ελληνική πολιτική σκηνή. Η επιλογή του Αλέξη Τσίπρα να απευθυνθεί στο POLITICO Europe, ένα από τα σημαντικότερα μέσα που διαμορφώνουν την ατζέντα στις Βρυξέλλες και στα ευρωπαϊκά κέντρα λήψης αποφάσεων, αποκαλύπτει μια διαφορετική πολιτική στόχευση: την επανατοποθέτησή του ως συνομιλητή της ευρωπαϊκής προοδευτικής οικογένειας σε μια περίοδο όπου οι σχέσεις Ευρώπης-Ηνωμένων Πολιτειών επαναπροσδιορίζονται υπό τη δεύτερη προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ.

Η κεντρική του θέση ήταν σαφής. Η Ελλάδα, υποστήριξε, δεν μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί ως ο «δεδομένος σύμμαχος» της Ουάσιγκτον, παραχωρώντας στρατηγικά ανταλλάγματα χωρίς αντίστοιχο πολιτικό όφελος. «Οι ελληνοαμερικανικές σχέσεις έχουν στρατηγικό χαρακτήρα και πρέπει να διέπονται από την αρχή του αμοιβαίου οφέλους», σημείωσε, κατηγορώντας την κυβέρνηση Μητσοτάκη ότι ακολουθεί πολιτική «λευκής επιταγής» απέναντι στις ΗΠΑ.

Η φράση δεν απευθυνόταν αποκλειστικά στο εσωτερικό ακροατήριο. Αντιθέτως, συνομιλεί με μια συζήτηση που εξελίσσεται ήδη στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες: μέχρι ποιο σημείο οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις μπορούν να ευθυγραμμίζονται με μια αμερικανική διοίκηση που επαναφέρει στο προσκήνιο το δόγμα America First.

Screenshot

Από τον Τραμπ στον Σάντσεθ

Δεν ήταν τυχαίο ότι ο Αλέξης Τσίπρας επέλεξε ως σημείο αναφοράς τον Ισπανό πρωθυπουργό Πέδρο Σάντσεθ.

Η αναφορά υπερβαίνει μια απλή σύγκριση δύο κυβερνήσεων. Ο Σάντσεθ έχει αναδειχθεί τα τελευταία χρόνια σε έναν από τους βασικούς εκφραστές της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας που επιδιώκει να διατηρεί στενή συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες, χωρίς όμως να αποδέχεται άνευ όρων τις αμερικανικές επιλογές σε ζητήματα άμυνας και εξωτερικής πολιτικής.

Η στάση της Μαδρίτης απέναντι στη χρήση στρατιωτικών εγκαταστάσεων από τις ΗΠΑ, αλλά και οι επιφυλάξεις της σε κρίσιμες αποφάσεις του ΝΑΤΟ, παρουσιάζονται από τον πρώην πρωθυπουργό ως παράδειγμα μιας πιο ισορροπημένης ευρωπαϊκής στρατηγικής.

Στην πραγματικότητα, ο Τσίπρας επιχειρεί να εντάξει τον εαυτό του στο ίδιο πολιτικό στρατόπεδο που σήμερα επιχειρεί να διαμορφώσει αντίβαρο απέναντι στην αυξανόμενη επιρροή του τραμπισμού στην ευρωπαϊκή ήπειρο.

Η Ελλάδα στο επίκεντρο της νέας γεωπολιτικής

Το timing της παρέμβασης έχει ιδιαίτερη σημασία.

Η Ελλάδα τα τελευταία χρόνια εξελίχθηκε σε έναν από τους σημαντικότερους στρατηγικούς εταίρους των Ηνωμένων Πολιτειών στην Ανατολική Μεσόγειο. Η αναθεωρημένη Συμφωνία Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας (MDCA) επέκτεινε την αμερικανική στρατιωτική παρουσία, με κομβικούς σταθμούς τη Σούδα, την Αλεξανδρούπολη, τη Λάρισα και το Στεφανοβίκειο, ενισχύοντας τον γεωπολιτικό ρόλο της χώρας στο νέο περιβάλλον ασφαλείας.

Ακριβώς αυτή την εξέλιξη αμφισβητεί πολιτικά ο πρώην πρωθυπουργός, όχι ως προς τη στρατηγική σχέση αυτή καθαυτή, αλλά ως προς τους όρους με τους οποίους αυτή ασκείται.

Η βασική του θέση είναι ότι η ελληνική διπλωματία πρέπει να αξιοποιεί το αυξημένο γεωπολιτικό βάρος της χώρας ώστε να διαπραγματεύεται ανταλλάγματα και εγγυήσεις, αντί να εμφανίζεται ως «δεδομένος σύμμαχος».

Μήνυμα προς Βρυξέλλες και Ουάσιγκτον

Η συνέντευξη αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον επειδή ακολούθησε τη συνάντηση του Αλέξη Τσίπρα με τη νέα πρέσβειρα των Ηνωμένων Πολιτειών στην Αθήνα, Κίμπερλι Γκίλφοϊλ.

Η αλληλουχία των γεγονότων δείχνει μια προσεκτικά σχεδιασμένη πολιτική κίνηση. Πριν διατυπώσει δημόσια τις διαφοροποιήσεις του απέναντι στη νέα αμερικανική διοίκηση, ο πρώην πρωθυπουργός είχε ήδη ανοίξει δίαυλο επικοινωνίας με την αμερικανική πλευρά, αποφεύγοντας την εικόνα μιας αιφνιδιαστικής ή συγκρουσιακής μεταστροφής.

Πρόκειται για μια προσέγγιση που επιχειρεί να συνδυάσει πολιτική διαφοροποίηση με διπλωματική προβλεψιμότητα, στοιχείο που εκτιμάται ιδιαίτερα τόσο στην Ουάσιγκτον όσο και στις Βρυξέλλες.

Η επιστροφή στο ευρωπαϊκό πεδίο

Η παρέμβαση εντάσσεται επίσης στη συνολική προσπάθεια του Αλέξη Τσίπρα να επανασυστήσει το πολιτικό του προφίλ στο διεθνές περιβάλλον.

Τα τελευταία δύο χρόνια έχει αυξήσει αισθητά τις παρεμβάσεις του σε διεθνή φόρα, think tanks και ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, επιχειρώντας να μετακινηθεί από την εικόνα του ηγέτη της ελληνικής ριζοσπαστικής Αριστεράς προς εκείνη ενός ευρωπαϊκού κεντροαριστερού πολιτικού με σαφή γεωπολιτική ατζέντα.

Η συνέντευξη στο POLITICO λειτουργεί ακριβώς μέσα σε αυτό το πλαίσιο: λιγότερο ως προεκλογική παρέμβαση και περισσότερο ως δήλωση παρουσίας στον ευρωπαϊκό διάλογο για τη νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας της Δύσης.

Ευρωπαϊκή άμυνα χωρίς κοινωνική αποδιάρθρωση

Η ίδια λογική διαπερνά και τις θέσεις του για την ευρωπαϊκή άμυνα.

Ο πρώην πρωθυπουργός αναγνωρίζει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να ενισχύσει τις αμυντικές της δυνατότητες απέναντι στις νέες απειλές. Ωστόσο, προειδοποιεί ότι μια πολιτική που θα χρηματοδοτήσει την άμυνα εις βάρος του κοινωνικού κράτους κινδυνεύει να οδηγήσει σε ακόμη μεγαλύτερη ενίσχυση της ευρωπαϊκής ακροδεξιάς.

Παράλληλα, προτείνει αύξηση των ίδιων πόρων της ΕΕ μέσω φορολόγησης των πολυεθνικών και των εκπομπών άνθρακα, επαναφέροντας στο προσκήνιο μια κλασική ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατική ατζέντα για τη χρηματοδότηση της συνοχής.

Το πραγματικό διακύβευμα

Πίσω από τη φαινομενικά διμερή συζήτηση για τις ελληνοαμερικανικές σχέσεις βρίσκεται ένα ευρύτερο πολιτικό ερώτημα που απασχολεί πλέον ολόκληρη την Ευρώπη: πώς μπορούν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να διατηρήσουν τη στρατηγική συμμαχία με τις Ηνωμένες Πολιτείες χωρίς να ταυτιστούν πολιτικά με τον τραμπισμό.

Με τη συνέντευξή του στο POLITICO Europe, ο Αλέξης Τσίπρας επιχειρεί να δώσει τη δική του απάντηση: υπέρ μιας ισχυρής διατλαντικής σχέσης, αλλά με όρους ισοτιμίας, ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας και διπλωματικής πολυμέρειας. Είναι μια παρέμβαση που δεν απευθύνεται μόνο στους Έλληνες ψηφοφόρους, αλλά και στους συνομιλητές του στις Βρυξέλλες, στην Ουάσιγκτον και στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, εκεί όπου διαμορφώνεται ήδη η επόμενη ισορροπία μεταξύ Ευρώπης και Αμερικής.