ΝΑΤΟ σε κρίσιμο σταυροδρόμι: Η αξιοπιστία της Συμμαχίας δοκιμάζεται όσο ποτέ άλλοτε

Η συζήτηση για τη σύνδεση του Άρθρου 5 με τις αμυντικές δαπάνες προκαλεί έντονο προβληματισμό στην Ευρώπη, με αρκετές χώρες να εξετάζουν πλέον εναλλακτικά σενάρια ασφάλειας και μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία.

Το ΝΑΤΟ συμπληρώνει πάνω από επτά δεκαετίες ως ο ισχυρότερος αμυντικός οργανισμός του δυτικού κόσμου. Ωστόσο, οι τελευταίες εξελίξεις στις διατλαντικές σχέσεις επαναφέρουν ένα ερώτημα που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν σχεδόν αδιανόητο: μπορεί να επιβιώσει η Συμμαχία ως θεσμός, αλλά να αποδυναμωθεί η ουσία της αποτρεπτικής της ισχύος;

Η συζήτηση άνοιξε μετά τις νέες παρεμβάσεις της Ουάσιγκτον για την ανάγκη αύξησης των ευρωπαϊκών αμυντικών δαπανών, με αναλυτές να προειδοποιούν ότι οποιαδήποτε αμφιβολία γύρω από την αυτόματη εφαρμογή του Άρθρου 5 μπορεί να έχει βαθιές γεωπολιτικές συνέπειες.

Το Άρθρο 5 αποτελεί την «καρδιά» του ΝΑΤΟ

Από το 1949, η Συμμαχία στηρίζεται σε μία θεμελιώδη αρχή:

Επίθεση εναντίον ενός κράτους-μέλους ισοδυναμεί με επίθεση εναντίον όλων.

Η αξιοπιστία αυτού του δόγματος λειτούργησε επί δεκαετίες ως ο ισχυρότερος μηχανισμός αποτροπής απέναντι σε κάθε πιθανό αντίπαλο.

Η αξία του, σύμφωνα με στρατηγικούς αναλυτές, δεν βρίσκεται μόνο στη στρατιωτική ισχύ των ΗΠΑ αλλά κυρίως στην πεποίθηση ότι η αμερικανική αντίδραση θα είναι άμεση και χωρίς προϋποθέσεις.

Οι νέες απαιτήσεις της Ουάσιγκτον

Τα τελευταία χρόνια, η αμερικανική πολιτική ηγεσία πιέζει τους Ευρωπαίους συμμάχους να αυξήσουν σημαντικά τις αμυντικές τους δαπάνες.

Η επιχειρηματολογία είναι σαφής:

• οι ΗΠΑ δεν μπορούν πλέον να επωμίζονται δυσανάλογο βάρος,
• η Ευρώπη πρέπει να αναλάβει μεγαλύτερη ευθύνη για την άμυνά της,
• ο στρατηγικός ανταγωνισμός με την Κίνα απαιτεί ανακατανομή αμερικανικών πόρων προς τον Ινδο-Ειρηνικό.

Το ζήτημα όμως δεν αφορά μόνο τα χρήματα.

Αφορά κυρίως το κατά πόσο οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες εξακολουθούν να θεωρούν την αμερικανική εγγύηση απολύτως δεδομένη.

Η Ευρώπη προετοιμάζεται για κάθε ενδεχόμενο

Η αβεβαιότητα αυτή έχει ήδη οδηγήσει αρκετές ευρωπαϊκές χώρες στην επιτάχυνση εθνικών εξοπλιστικών προγραμμάτων.

Η Πολωνία συνεχίζει να αυξάνει θεαματικά τις αμυντικές της δυνατότητες, η Γερμανία επενδύει δισεκατομμύρια ευρώ στην ανασυγκρότηση των Ενόπλων Δυνάμεών της, ενώ η Γαλλία επαναφέρει με ακόμη μεγαλύτερη ένταση το δόγμα της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας.

Παράλληλα, ενισχύονται διμερείς και πολυμερείς συνεργασίες μεταξύ ευρωπαϊκών κρατών, οι οποίες λειτουργούν συμπληρωματικά προς το ΝΑΤΟ αλλά ταυτόχρονα δημιουργούν νέους πυλώνες ασφάλειας.

Η μεγάλη πρόκληση της αξιοπιστίας

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι στις στρατιωτικές συμμαχίες η αξιοπιστία είναι εξίσου σημαντική με τη στρατιωτική ισχύ.

Εάν ένα κράτος αρχίσει να αμφιβάλλει για το κατά πόσο θα λάβει βοήθεια σε περίπτωση κρίσης, τότε είναι φυσικό να αναζητήσει εναλλακτικούς μηχανισμούς προστασίας.

Αυτό ακριβώς αποτελεί τη μεγαλύτερη ανησυχία πολλών ευρωπαϊκών κυβερνήσεων.

Όχι επειδή το ΝΑΤΟ αποδυναμώνεται σήμερα επιχειρησιακά, αλλά επειδή η αντίληψη περί αδιαμφισβήτητης συλλογικής άμυνας ενδέχεται να υποστεί σταδιακή διάβρωση.

Το βλέμμα στη Ρωσία και την Ανατολική Ευρώπη

Οι εξελίξεις αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία εξαιτίας του πολέμου στην Ουκρανία.

Οι χώρες της Βαλτικής, η Πολωνία και τα κράτη της Ανατολικής Ευρώπης βασίζουν μεγάλο μέρος της αποτρεπτικής τους στρατηγικής στην ταχύτητα και την αποφασιστικότητα της συμμαχικής αντίδρασης.

Οποιαδήποτε πολιτική ασάφεια γύρω από το Άρθρο 5 θα μπορούσε να αξιοποιηθεί από ανταγωνιστικές δυνάμεις ως ένδειξη μειωμένης συνοχής της Δύσης.

Αυξάνονται οι αμυντικές δαπάνες

Το πιθανότερο σενάριο, σύμφωνα με διεθνείς αναλυτές, είναι ότι η Ευρώπη θα συνεχίσει να αυξάνει σημαντικά τις στρατιωτικές της επενδύσεις τα επόμενα χρόνια.

Οι περισσότερες κυβερνήσεις έχουν ήδη δεσμευθεί να υπερβούν το όριο του 2% του ΑΕΠ στις αμυντικές δαπάνες, ενώ αρκετές εξετάζουν ακόμη υψηλότερους στόχους.

Παράλληλα, επιταχύνονται κοινά ευρωπαϊκά προγράμματα παραγωγής πυρομαχικών, αεράμυνας, drones και στρατιωτικών τεχνολογιών.

Η Συμμαχία αλλάζει χωρίς να διαλύεται

Το πιθανότερο δεν είναι η κατάρρευση του ΝΑΤΟ.

Το πιθανότερο είναι η μεταμόρφωσή του.

Η Ευρώπη αναλαμβάνει σταδιακά μεγαλύτερο επιχειρησιακό βάρος, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες μεταφέρουν ολοένα περισσότερους στρατηγικούς πόρους προς την ανάσχεση της Κίνας στον Ινδο-Ειρηνικό.

Πρόκειται για μια νέα ισορροπία, όπου η συλλογική άμυνα θα εξακολουθήσει να υπάρχει, αλλά με διαφορετική κατανομή ευθυνών.

Η πραγματική κρίση του ΝΑΤΟ δεν είναι στρατιωτική.

Είναι κρίση αξιοπιστίας και στρατηγικής αντίληψης.

Οι πόλεμοι δεν αποτρέπονται μόνο από τα όπλα, αλλά κυρίως από τη βεβαιότητα του αντιπάλου ότι η απάντηση θα είναι άμεση και ενιαία.

Αν αυτή η βεβαιότητα αρχίσει να αμφισβητείται, ακόμη και χωρίς καμία θεσμική αλλαγή, τότε η Συμμαχία εισέρχεται σε μια νέα εποχή όπου η αποτροπή δεν θα θεωρείται πλέον αυτονόητη αλλά θα πρέπει να αποδεικνύεται διαρκώς.

Τα επόμενα δύο έως τρία χρόνια αναμένεται να αποτελέσουν το σημαντικότερο τεστ συνοχής για το ΝΑΤΟ μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, καθώς θα κριθεί αν η διατλαντική συμμαχία μπορεί να προσαρμοστεί στις νέες γεωπολιτικές ισορροπίες χωρίς να χάσει το ισχυρότερο όπλο της: την αξιοπιστία της.

Πηγή: pagenews.gr