Το «Άρθρο 5» της Μέκκας έχει μια τρύπα: Σαουδική Αραβία,Τουρκία Πακιστάν υπόσχονται–αλλά ποιος θα πολεμήσει

Το νέο τριμερές αμυντικό σύμφωνο μοιάζει με «ισλαμικό ΝΑΤΟ», όμως η πραγματική του δύναμη θα κριθεί στην πρώτη κρίση – Η Τουρκία έχει ΝΑΤΟ, το Πακιστάν δικό του πυρηνικό και ινδικό μέτωπο, το Ριάντ διαφορετικούς φόβους: περισσότερο hedge απέναντι στην αμερικανική αβεβαιότητα παρά ολοκληρωμένη στρατιωτική συμμαχία

Η Συμφωνία Αμοιβαίας Άμυνας της Μέκκας παρουσιάστηκε ως ιστορική τομή για την ασφάλεια της Μέσης Ανατολής.

Και σε επίπεδο διατύπωσης, πράγματι είναι εντυπωσιακή.

Σαουδική Αραβία, Τουρκία και Πακιστάν δεσμεύθηκαν ότι ένοπλη επίθεση εναντίον ενός μέλους θα θεωρείται επίθεση εναντίον όλων. Η γλώσσα παραπέμπει ευθέως στη λογική συλλογικής άμυνας του ΝΑΤΟ. Η συμφωνία, που υπογράφηκε στις 7 Αυγούστου, παρουσιάζεται από τους τρεις ως αμιγώς αμυντική και ανοικτή μελλοντικά και σε άλλες χώρες.

Όμως ανάμεσα στη διακήρυξη και στην πραγματική αποτροπή υπάρχει τεράστια απόσταση.

Και εκεί βρίσκεται το πραγματικό γεωπολιτικό ερώτημα:

η Μέκκα δημιούργησε μια νέα στρατιωτική συμμαχία ή απλώς αποκάλυψε πόσο λίγο εμπιστεύονται πλέον οι τρεις χώρες ότι οι παλιές εγγυήσεις ασφαλείας αρκούν;

Δεν είναι ακόμη ΝΑΤΟ

Η σύγκριση με το Άρθρο 5 είναι χρήσιμη, αλλά μπορεί να γίνει παραπλανητική.

Το ΝΑΤΟ δεν είναι μόνο μια πρόταση σε μια συνθήκη.

Διαθέτει δεκαετίες κοινής στρατιωτικής σχεδίασης, ενιαίες δομές διοίκησης, μόνιμο μηχανισμό πολιτικών διαβουλεύσεων, κοινά επιχειρησιακά πρότυπα, διαλειτουργικότητα, ασκήσεις, βάσεις και συγκεκριμένες διαδικασίες σε περίπτωση κρίσης.

Η Συμφωνία της Μέκκας ξεκινά τώρα να οικοδομεί τέτοιους μηχανισμούς.

Πακιστανοί και Τούρκοι αξιωματούχοι υπογραμμίζουν ότι το σύμφωνο είναι «καθαρά αμυντικό» και δεν στρέφεται κατά συγκεκριμένης χώρας, ενώ έχει γίνει σαφές ότι δεν ακυρώνει τις προϋπάρχουσες διεθνείς δεσμεύσεις των μελών.

Αυτό αφήνει κρίσιμα ερωτήματα ανοιχτά.

Τι θεωρείται ακριβώς «ένοπλη επίθεση»;

Πότε ενεργοποιείται η συλλογική αντίδραση;

Ποιος αποφασίζει τη μορφή της;

Στρατεύματα;

Αεράμυνα;

Πληροφορίες;

Όπλα;

Οικονομική βοήθεια;

Η διατύπωση «επίθεση στον έναν, επίθεση σε όλους» είναι ισχυρή πολιτικά.

Δεν σημαίνει αυτομάτως ότι όλοι είναι υποχρεωμένοι να μπουν στον ίδιο πόλεμο.

Ο Φιντάν λέει «σαν Άρθρο 5» – αλλά η λεπτομέρεια είναι το παν

Η Άγκυρα έχει προσπαθήσει να ενισχύσει την εικόνα θεσμοποίησης του συμφώνου.

Ο Χακάν Φιντάν έχει χαρακτηρίσει τη λογική του τεχνικά αντίστοιχη με αυτήν του Άρθρου 5 και έχει μιλήσει για δημιουργία υπουργικής επιτροπής και γενικής γραμματείας.

Αυτό δείχνει ότι οι τρεις χώρες δεν θέλουν μια συμβολική φωτογραφία κορυφής.

Θέλουν μόνιμη περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφαλείας.

Αλλά ακόμη και σε αυτή την περίπτωση η αποτροπή εξαρτάται από ένα πολύ απλό πράγμα:

ο αντίπαλος πρέπει να πιστεύει ότι, όταν έρθει η κρίσιμη ώρα, οι άλλοι δύο θα πράξουν πραγματικά όσα υπονοεί η συμφωνία.

Και σήμερα αυτό δεν είναι δεδομένο.

Τουρκία: δύο ομπρέλες ασφαλείας, δύο διαφορετικές γεωγραφίες

Η Τουρκία αποτελεί ίσως το πιο σύνθετο κομμάτι της εξίσωσης.

Είναι ταυτόχρονα:

μέλος του ΝΑΤΟ,

στρατιωτική δύναμη της Μέσης Ανατολής,

ανταγωνιστής αλλά και συνομιλητής του Ιράν,

εταίρος του Πακιστάν,

και όλο και στενότερος αμυντικός εταίρος της Σαουδικής Αραβίας.

Η Άγκυρα επιμένει ότι δεν υπάρχει νομική σύγκρουση ανάμεσα στις υποχρεώσεις της στο ΝΑΤΟ και σε εκείνες της Μέκκας.

Θεωρητικά αυτό μπορεί να ισχύει.

Πρακτικά όμως μια πραγματική κρίση θα μπορούσε να δημιουργήσει εξαιρετικά δύσκολες καταστάσεις.

Αν, για παράδειγμα, η Τουρκία εμπλακεί στρατιωτικά υπέρ της Σαουδικής Αραβίας και στη συνέχεια δεχθεί πλήγμα ως συνέπεια αυτής της εμπλοκής, θα τεθεί αμέσως το ερώτημα:

σε ποιο σημείο τελειώνει η Συμφωνία της Μέκκας και αρχίζει η ΝΑΤΟϊκή υποχρέωση;

Δεν υπάρχει ακόμη δημόσια απάντηση.

Το Πακιστάν έχει ήδη δείξει τα όρια της αλληλεγγύης του

Το Πακιστάν αποτελεί τον δεύτερο ενδιαφέροντα κρίκο.

Η σχέση του με τη Σαουδική Αραβία είναι πολύ παλαιότερη από τη συμφωνία της Μέκκας.

Το 2025 οι δύο χώρες υπέγραψαν διμερή Συμφωνία Στρατηγικής Αμοιβαίας Άμυνας, με παρόμοια ρήτρα ότι επίθεση στη μία θα θεωρείται επίθεση και στην άλλη. Η συμφωνία χαρακτηρίστηκε τότε «NATO-style», ενώ σαουδαραβική πηγή είχε δηλώσει ότι καλύπτει «όλα τα αμυντικά και στρατιωτικά μέσα που κρίνονται απαραίτητα».

Και όμως, η πρακτική εφαρμογή τέτοιων δεσμεύσεων δείχνει πόσο διαφορετικό πράγμα είναι η προστασία από τη συμμετοχή σε πόλεμο.

Το Πακιστάν έχει ισχυρό κίνητρο να προστατεύει το σαουδαραβικό έδαφος και τις κρίσιμες υποδομές.

Έχει πολύ μικρότερο κίνητρο να εμπλακεί σε ολοκληρωτικό πόλεμο εναντίον του Ιράν.

Γιατί;

Επειδή συνορεύει με το Ιράν.

Έχει δικές του εσωτερικές θρησκευτικές ισορροπίες.

Έχει ως υπ’ αριθμόν ένα στρατηγικό αντίπαλο την Ινδία.

Και διαθέτει περιορισμένη οικονομική δυνατότητα για μακροχρόνιο εξωτερικό πόλεμο.

Η Μέκκα δεν εξαφανίζει αυτές τις πραγματικότητες.

Και το πυρηνικό ερώτημα παραμένει σκόπιμα θολό

Το Πακιστάν είναι πυρηνική δύναμη.

Από τη στιγμή που υπέγραψε τόσο στενή αμυντική σχέση με τη Σαουδική Αραβία, το ερώτημα ήταν αναπόφευκτο:

καλύπτει η πακιστανική πυρηνική αποτροπή και το Ριάντ;

Στην παλαιότερη διμερή συμφωνία, Σαουδάραβες αξιωματούχοι είχαν αποφύγει να αποκλείσουν κατηγορηματικά οποιοδήποτε στρατιωτικό μέσο, ενώ η δημόσια γραμμή παρέμενε ότι το σύμφωνο είναι αμιγώς αμυντικό.

Στη νέα τριμερή συμφωνία, οι χώρες έχουν προσπαθήσει ακόμη περισσότερο να αποσυνδέσουν το pact από οποιαδήποτε πυρηνική φιλοδοξία.

Αυτό είναι λογικό.

Η ασάφεια από μόνη της μπορεί να έχει αποτρεπτική αξία.

Δεν χρειάζεται να δηλώσεις ρητά ότι μια πυρηνική ομπρέλα επεκτείνεται σε έναν σύμμαχο για να αναγκάσεις έναν αντίπαλο να υπολογίσει αυτό το ενδεχόμενο.

Σαουδική Αραβία: εκεί βρίσκεται ο πραγματικός λόγος ύπαρξης του pact

Για το Ριάντ, η συμφωνία έχει ίσως τη μεγαλύτερη στρατηγική αξία.

Η Σαουδική Αραβία παραμένει στενός εταίρος των Ηνωμένων Πολιτειών.

Δεν εγκαταλείπει την Ουάσιγκτον.

Αλλά η εμπειρία των τελευταίων ετών έχει δείξει στα κράτη του Κόλπου ότι η αμερικανική ομπρέλα δεν σημαίνει αυτομάτως πως κάθε απειλή θα αντιμετωπίζεται με αμερικανική στρατιωτική επέμβαση.

Η προηγούμενη διμερής συμφωνία Ριάντ–Ισλαμαμπάντ είχε ήδη ερμηνευθεί διεθνώς ως κίνηση προς μια πιο διαφοροποιημένη περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφαλείας, σε μια περίοδο κατά την οποία οι αραβικές μοναρχίες αμφισβητούν περισσότερο την απόλυτη αξιοπιστία των παραδοσιακών εξωτερικών εγγυητών τους.

Με την Τουρκία μέσα, το Ριάντ αποκτά επιπλέον:

μεγάλο συμβατικό στρατό,

ισχυρή αμυντική βιομηχανία,

drone technology,

βαθύτερη στρατηγική σχέση με χώρα του ΝΑΤΟ,

και έναν ακόμη πόλο πέρα από Ουάσιγκτον και Ισλαμαμπάντ.

Αυτό είναι κλασικό hedging.

 Η Μέκκα είναι περισσότερο ομολογία ανασφάλειας παρά επίδειξη αυτοπεποίθησης

Εδώ βρίσκεται η βαθύτερη ανάγνωση της συμφωνίας.

Ισχυρές χώρες δημιουργούν συμμαχίες και για να αυξήσουν την ισχύ τους.

Όμως δημιουργούν νέες συμμαχίες και όταν αισθάνονται ότι οι παλιές δομές δεν επαρκούν πλέον.

Η Σαουδική Αραβία φοβάται περιφερειακή αστάθεια και πυραυλικά/μη επανδρωμένα πλήγματα.

Η Τουρκία θέλει μεγαλύτερη αυτονομία από τη Δύση χωρίς να φύγει από το ΝΑΤΟ.

Το Πακιστάν θέλει οικονομική στήριξη, περιφερειακή επιρροή και στρατηγικό βάθος απέναντι στην Ινδία.

Άρα οι τρεις χώρες δεν μπαίνουν στη συμμαχία επειδή έχουν τον ίδιο εχθρό.

Μπαίνουν επειδή έχουν το ίδιο πρόβλημα: δεν θέλουν να εξαρτώνται ολοκληρωτικά από άλλους για την ασφάλειά τους.

Αυτό είναι και η μεγαλύτερη σημασία της Μέκκας.

Δεν είναι αντι-Ιρανικό ΝΑΤΟ – τουλάχιστον όχι ακόμη

Το timing δημιουργεί προφανώς υποψίες για το Ιράν.

Οι τρεις χώρες, όμως, επιμένουν ότι το σύμφωνο δεν στρέφεται κατά της Τεχεράνης ή οποιουδήποτε συγκεκριμένου κράτους. (AP News)

Και υπάρχει λόγος.

Η Τουρκία δεν θέλει ρήξη με το Ιράν.

Το Πακιστάν δεν θέλει εχθρικό δυτικό του σύνορο.

Η Σαουδική Αραβία έχει επενδύσει σε αποκλιμάκωση των σχέσεων με την Τεχεράνη.

Άρα η δημιουργία ενός επίσημου «αντι-Ιρανικού ΝΑΤΟ» θα δημιουργούσε κινδύνους που κανείς από τους τρεις δεν επιθυμεί σήμερα.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η συμφωνία δεν επηρεάζει το ιρανικό στρατηγικό calculus.

Το Ιράν πρέπει πλέον να υπολογίζει ότι επίθεση εναντίον της Σαουδικής Αραβίας μπορεί, σε συγκεκριμένες συνθήκες, να κινητοποιήσει δύο ακόμη μεγάλες στρατιωτικές δυνάμεις.

Και μόνο αυτή η αβεβαιότητα έχει κάποια αποτρεπτική αξία.

Η Ινδία επίσης διαβάζει τη συμφωνία πολύ προσεκτικά

Για το Πακιστάν η Μέκκα δεν αφορά μόνο τη Μέση Ανατολή.

Αφορά αναπόφευκτα και την Ινδία.

Η Σαουδική Αραβία έσπευσε ήδη στην προηγούμενη διμερή συμφωνία να υπογραμμίσει ότι οι σχέσεις της με το Νέο Δελχί παραμένουν ισχυρές.

Δεν είναι τυχαίο.

Ένα πραγματικά αυτοματοποιημένο σύστημα συλλογικής άμυνας θα σήμαινε θεωρητικά ότι μια νέα ινδοπακιστανική σύγκρουση θα μπορούσε να θέσει το Ριάντ και την Άγκυρα μπροστά σε εξαιρετικά δύσκολες επιλογές.

Η πιθανότερη συμπεριφορά τους θα ήταν προσπάθεια διαμεσολάβησης και πολιτική/στρατιωτική στήριξη σε διαφορετικούς βαθμούς, όχι αυτόματη είσοδος σε πόλεμο με την Ινδία.

Και αυτό ακριβώς δείχνει γιατί ο τίτλος «Άρθρο 5» χρειάζεται αστερίσκο.

Η πρώτη πραγματική επίθεση θα είναι το crash test

Οι συμμαχίες δεν αποκτούν αξιοπιστία την ημέρα που υπογράφονται.

Την αποκτούν όταν δοκιμάζονται.

Εάν αύριο η Σαουδική Αραβία δεχθεί μεγάλο πυραυλικό χτύπημα, τι θα κάνει η Τουρκία;

Θα στείλει Patriot ή S-400;

Μαχητικά;

Πλοία;

Στρατό;

Ή μόνο πληροφορίες και πολιτική υποστήριξη;

Εάν υπάρξει νέα μεγάλη σύγκρουση Πακιστάν–Ινδίας, πόσο μακριά θα φτάσει το Ριάντ;

Και εάν η Τουρκία εμπλακεί σε κρίση στην Ανατολική Μεσόγειο, θα θεωρήσουν Ισλαμαμπάντ και Ριάντ ότι ενεργοποιείται το σύμφωνο;

Αυτές οι απαντήσεις δεν υπάρχουν ακόμη.

Και μέχρι να υπάρξουν, η Μέκκα παραμένει ένα ισχυρό πολιτικό μήνυμα με ατελή στρατιωτική πιστοποίηση.

Η μεγάλη εικόνα

Η σημασία της Συμφωνίας της Μέκκας δεν πρέπει ούτε να υποτιμηθεί ούτε να υπερτιμηθεί.

Δεν είναι ακόμη ένα νέο ΝΑΤΟ.

Δεν υπάρχει επαρκής βάση για να μιλά κανείς για αυτόματη πυρηνική ομπρέλα.

Δεν δημιουργεί έναν ενιαίο εχθρό.

Και δεν εξαφανίζει τις διαφορετικές στρατηγικές προτεραιότητες των τριών μελών.

Αλλά επίσης δεν είναι μια κενή φωτογραφία.

Η Σαουδική Αραβία βάζει δίπλα της την πυρηνική δύναμη του Πακιστάν και τον μεγαλύτερο στρατιωτικό παίκτη του μουσουλμανικού κόσμου μέσα στο ΝΑΤΟ.

Η Τουρκία αποκτά έναν ακόμη χώρο άσκησης στρατηγικής αυτονομίας.

Το Πακιστάν ανεβάζει την αξία του ως πάροχος ασφάλειας στον Κόλπο.

Και οι Ηνωμένες Πολιτείες βλέπουν τρεις σημαντικούς εταίρους τους να οικοδομούν μια πρόσθετη ασφαλιστική δικλείδα που δεν περνά αποκλειστικά από την Ουάσιγκτον.

Αυτό είναι το πραγματικό μήνυμα.

Η Συμφωνία της Μέκκας δεν είναι ακόμη απόδειξη μιας νέας πανίσχυρης συμμαχίας. Είναι ομολογία ότι η παλιά περιφερειακή τάξη ασφαλείας δεν θεωρείται πλέον αρκετή.

Και το πραγματικό Άρθρο 5 της Μέκκας δεν θα γραφτεί στο χαρτί.

Θα γραφτεί την ημέρα που ένας από τους τρεις θα δεχθεί την πρώτη μεγάλη επίθεση και οι άλλοι δύο θα πρέπει να αποφασίσουν αν η αλληλεγγύη τους αξίζει πραγματικά έναν πόλεμο.

Πηγή: pagenews.gr