Ρωσία και Συρία από εχθροί… συνέταιροι στις βάσεις – Τι κρύβει το deal για Ταρτούς και Χμεϊμίμ

Η Δαμασκός ανακτά τον έλεγχο κρίσιμων εγκαταστάσεων, αλλά η Μόσχα δεν εγκαταλείπει τη Συρία – Το ρωσικό αποτύπωμα συρρικνώνεται και μετασχηματίζεται, ενώ ο αλ-Σάραα αναζητεί αντίβαρα στην Τουρκία

Μια συμφωνία που πριν από δύο χρόνια θα έμοιαζε σχεδόν αδιανόητη αλλάζει τα δεδομένα στην ανατολική Μεσόγειο. Η νέα Συρία του Άχμεντ αλ-Σάραα και η Ρωσία του Βλαντίμιρ Πούτιν κατέληξαν σε συμφωνία για το μέλλον των δύο σημαντικότερων ρωσικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων στη χώρα, στο Χμεϊμίμ και στην Ταρτούς.

Η συμφωνία επιβεβαιώνεται από διεθνή δημοσιεύματα και αποτελεί προϊόν περίπου 18 μηνών διαπραγματεύσεων. Προβλέπει την ανάκτηση από τη Συρία του ελέγχου κρίσιμων υποδομών και τη μετατροπή των καθαρά στρατιωτικών εγκαταστάσεων σε κοινά κέντρα εκπαίδευσης.

Η σημασία της υπερβαίνει κατά πολύ τις δύο βάσεις.

Η Ρωσία αποδέχεται ότι η εποχή Άσαντ τελείωσε, αλλά εξασφαλίζει ότι δεν εκδιώκεται από τη Μεσόγειο. Και ο αλ-Σάραα, από την πλευρά του, δείχνει ότι δεν σκοπεύει να παραδώσει τη μετα-Άσαντ Συρία αποκλειστικά στην επιρροή της Τουρκίας ή της Δύσης.

Η μεγάλη υποχώρηση της Μόσχας – αλλά όχι η έξοδος

Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά το καθεστώς των εγκαταστάσεων.

Η Δαμασκός ανακτά τον έλεγχο πολιτικών και εμπορικών υποδομών που συνδέονταν με τη ρωσική παρουσία, ενώ το Χμεϊμίμ και η ρωσική εγκατάσταση στην Ταρτούς πρόκειται να χάσουν τον προηγούμενο χαρακτήρα τους ως αμιγώς ρωσικές στρατιωτικές βάσεις και να μετατραπούν σε κοινά ρωσοσυριακά κέντρα εκπαίδευσης και κατάρτισης.

Αυτό σημαίνει ότι η Μόσχα χάνει ένα σημαντικό μέρος της ελευθερίας κινήσεων που απολάμβανε επί Μπασάρ αλ-Άσαντ.

Δεν σημαίνει όμως ότι φεύγει.

Και αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη λεπτομέρεια της συμφωνίας.

Ο Πούτιν χάνει τις “βάσεις του Άσαντ”, αλλά διασώζει τη ρωσική παρουσία στη μετα-Άσαντ Συρία.

Γιατί η Ταρτούς είναι τόσο σημαντική για τον Πούτιν

Η Ταρτούς αποτελεί εδώ και δεκαετίες ένα από τα σημαντικότερα γεωστρατηγικά ερείσματα της Ρωσίας στη Μεσόγειο.

Η εγκατάσταση επέτρεπε στο ρωσικό Πολεμικό Ναυτικό να υποστηρίζει επιχειρήσεις μακριά από τη Μαύρη Θάλασσα και αποτελούσε το βασικό μόνιμο ρωσικό ναυτικό αποτύπωμα στη Μεσόγειο.

Το Χμεϊμίμ, αντίστοιχα, εξελίχθηκε μετά τη ρωσική επέμβαση του 2015 στον βασικό αεροπορικό κόμβο της Μόσχας στη Συρία.

Μετά την πτώση του Άσαντ τον Δεκέμβριο του 2024, όμως, ολόκληρο αυτό το οικοδόμημα βρέθηκε στον αέρα.

Η νέα κυβέρνηση ακύρωσε το 2025 τη μακροχρόνια συμφωνία με τη ρωσική Stroytransgaz για την εμπορική εκμετάλλευση του λιμανιού της Ταρτούς, ενώ ακολούθησε συμφωνία 800 εκατ. δολαρίων με την DP World των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων για την ανάπτυξη του λιμένα.

Η Μόσχα, επομένως, αναγκάστηκε να διαπραγματευτεί σχεδόν από την αρχή τη θέση της.

Το αφρικανικό «κλειδί» πίσω από τις βάσεις

Υπάρχει όμως και ένας δεύτερος λόγος για τον οποίο η Ρωσία δεν θέλει να εγκαταλείψει τη Συρία: η Αφρική.

Οι εγκαταστάσεις στη συριακή ακτή μπορούν να λειτουργούν ως ενδιάμεσος κόμβος για ρωσικές μεταφορές προς την Αφρική και τη Μέση Ανατολή.

Ο ίδιος ο Σεργκέι Λαβρόφ είχε δηλώσει τον Φεβρουάριο ότι η Συρία αποτελεί κατάλληλο σημείο διαμετακόμισης και ότι οι εγκαταστάσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη διοχέτευση ανθρωπιστικών και άλλων φορτίων προς την αφρικανική ήπειρο.

Παράλληλα, πριν από την τελική συμφωνία, υπήρχαν σχέδια για εμπορικό logistics hub στην Ταρτούς με ρωσικά προϊόντα και πιθανή διατήρηση μειωμένης στρατιωτικής παρουσίας.

Άρα για τη Μόσχα το ζήτημα δεν είναι απλώς συμβολικό.

Η Συρία παραμένει γεωγραφικός μεντεσές ανάμεσα στη Ρωσία, τη Μεσόγειο, τη Μέση Ανατολή και την Αφρική.

Το παράδοξο: Η Μόσχα φιλοξενεί τον Άσαντ, αλλά συμφωνεί με τους ανθρώπους που τον ανέτρεψαν

Εδώ βρίσκεται και το εντυπωσιακότερο πολιτικό στοιχείο.

Η σημερινή ηγεσία της Συρίας προέρχεται από το στρατόπεδο που πολέμησε το καθεστώς Άσαντ, ενώ η Ρωσία ήταν εκείνη που με τη στρατιωτική επέμβαση του 2015 συνέβαλε αποφασιστικά στην επιβίωσή του για σχεδόν μία δεκαετία.

Και υπάρχει ακόμη μεγαλύτερο παράδοξο.

Η Ρωσία εξακολουθεί να προσφέρει καταφύγιο στον Μπασάρ αλ-Άσαντ, ο οποίος στις 11 Αυγούστου καταδικάστηκε ερήμην σε θάνατο από συριακό δικαστήριο για εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.

Ο αλ-Σάραα έχει ήδη πραγματοποιήσει επαφές με τον Πούτιν και οι δύο πλευρές έχουν εργαστεί συστηματικά για να διαμορφώσουν μια σχέση που δεν θα εξαρτάται πλέον από την τύχη του Άσαντ.

Τι κερδίζει ο αλ-Σάραα

Για τη νέα συριακή ηγεσία η συμφωνία έχει διαφορετική αξία.

Πρώτον, η Δαμασκός επανακτά κυριαρχικό έλεγχο σε κρίσιμες υποδομές χωρίς να οδηγηθεί σε στρατιωτική ή διπλωματική σύγκρουση με τη Ρωσία.

Δεύτερον, κρατά ανοικτό έναν δίαυλο με μία μεγάλη δύναμη που διαθέτει μόνιμη θέση στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Και τρίτον –και γεωπολιτικά ίσως σημαντικότερο– αποκτά ένα επιπλέον αντίβαρο στις εξωτερικές δυνάμεις που διεκδικούν επιρροή στη νέα Συρία.

Η Τουρκία διαθέτει τεράστια επιρροή στη μετα-Άσαντ πραγματικότητα. Παράλληλα, οι ΗΠΑ, οι ευρωπαϊκές χώρες και οι μοναρχίες του Κόλπου επιχειρούν να οικοδομήσουν νέες σχέσεις με τη Δαμασκό.

Για τον αλ-Σάραα, λοιπόν, η πλήρης ρήξη με τη Μόσχα θα περιόριζε τις επιλογές του.

Η διατήρηση μιας ελεγχόμενης ρωσικής παρουσίας μπορεί να του προσφέρει μεγαλύτερο χώρο ελιγμών.

Από ρωσικό προγεφύρωμα σε σχέση συναλλαγής

Η μεγαλύτερη αλλαγή βρίσκεται τελικά στη φύση της σχέσης.

Επί Άσαντ, η ρωσική παρουσία στη Συρία αποτελούσε στρατηγικό προγεφύρωμα μιας δύναμης που είχε επέμβει στρατιωτικά για να διατηρήσει το καθεστώς στην εξουσία.

Σήμερα η σχέση γίνεται περισσότερο συναλλακτική.

Η Δαμασκός λέει ουσιαστικά στη Μόσχα: μπορείτε να παραμείνετε, αλλά με νέους όρους και υπό μεγαλύτερο συριακό έλεγχο.

Και η Ρωσία απαντά ότι προτιμά μια μικρότερη και περισσότερο ελεγχόμενη παρουσία από το να χάσει ολοκληρωτικά τη Συρία.

Αυτό εξηγεί γιατί η συμφωνία αποτελεί ταυτόχρονα υποχώρηση και επιτυχία για το Κρεμλίνο.

Υποχώρηση, επειδή η Ρωσία δεν διαθέτει πλέον το καθεστώς προνομιακής στρατιωτικής παρουσίας της εποχής Άσαντ.

Επιτυχία, επειδή μετά την κατάρρευση ενός συμμάχου στον οποίο είχε επενδύσει στρατιωτικά και πολιτικά επί χρόνια, κατάφερε να διαπραγματευτεί με τους πρώην αντιπάλους της και να μη χάσει ολοκληρωτικά το στρατηγικό της αποτύπωμα στην ανατολική Μεσόγειο.

Και για τον αλ-Σάραα το μήνυμα είναι εξίσου σαφές: η νέα Συρία δεν θέλει να κλείσει πόρτες. Θέλει να διαπραγματεύεται ταυτόχρονα με Άγκυρα, Μόσχα, Δύση και αραβικό κόσμο – και να μετατρέψει τον ανταγωνισμό τους σε δικό της γεωπολιτικό πλεονέκτημα.

Πηγή: pagenews.gr